© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Kategorie: Wszystkie | 1934 - Artyku造 | 1956 - 1959 | 1958 - Artyku造 | 1960 - Artyku造 | 1964 - Artyku造 | 1968 - Recenzje | 1970 - 1979 | 1970 - Recenzje | 1975 - Recenzje | 1980 - 1988 | 1980 - Pozosta貫 teksty | 1980 - Recenzje | 1986 - Pozosta貫 teksty | 1989 - Artyku造 i wywiady | 1990 - Artyku造 i wywiady | 1991 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Materia造 biograficzne | 1993 - Artyku造 i wywiady | 1994 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Kronika wydarze | 1995 - Materia造 biograficzne | 1995 - Pozosta貫 teksty | 1996 - Artyku造 i wywiady | 1996 - Materia造 biograficzne | 1997 - Artyku造 i wywiady | 1997 - Materia造 biograficzne | 1998 - Artyku造 i wywiady | 1999 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Pozosta貫 teksty | 2001 - Artyku造 i wywiady | 2001 - Pozosta貫 teksty | 2002 - Artyku造 i wywiady | 2002 - Materia造 biograficzne | 2002 - Pozosta貫 teksty | 2003 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Pozosta貫 teksty | 2004 - Recenzje | 2005 - Artyku造 i wywiady | 2005 - Kronika wydarze | 2005 - Materia造 biograficzne | 2005 - Pozosta貫 teksty | 2005 - Recenzje | 2006 - Artyku造 i wywiady | 2006 - Fotogaleria | 2006 - Kronika wydarze | 2006 - Materia造 biograficzne | 2006 - Pozosta貫 teksty | 2006 - Recenzje | 2007 - Artyku造 i wywiady | 2007 - Fotogaleria | 2007 - Kronika wydarze | 2007 - Materia造 biograficzne | 2007 - PISMA WYBRANE t. I/II | 2007 - Pozosta貫 teksty | 2007 - Recenzje | 2008 - Artyku造 i wywiady | 2008 - Fotogaleria | 2008 - Kronika wydarze | 2008 - Recenzje | 2009 - Artyku造 i wywiady | 2009 - Fotogaleria | 2009 - Kronika wydarze | 2009 - Recenzje | 2010 - Artyku造 i wywiady | 2010 - Fotogaleria | 2010 - Kronika wydarze | 2010 - Pozosta貫 teksty | 2010 - Recenzje | 2011 - Artyku造 i wywiady | 2011 - Fotogaleria | 2011 - Kronika wydarze | 2011 - Pozosta貫 teksty | 2011 - Recenzje | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 1 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 2 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 3 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 4 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 5 | NOWE KSI*KI | STRONA G紟NA | Varia
RSS
poniedzia貫k, 15 marca 2010
W鈔鏚 ksi捫ek - Galeria pi瘯nych ludzi

„Tygodnik Powszechny” (Krak闚)

Nr 11 (3166) / 14.03.2010 r.

W豉dys豉w Bartoszewski: 吐ODOWISKO NATURALNE. KORZENIE – „Biblioteka Bartoszewskiego”, bo takiego terminu mo積a ju chyba u篡wa, wzbogaci豉 si okolejny tom. Jest to zarazem trzecia ksi捫ka wspomnieniowa autora „1859 dni Warszawy”, spisana przez Micha豉 Komara. Tym razem nie rozmowa, azbi鏎 portret闚.

Ujego 廝鏚e tkwi wdzi璚zno嗆 – wdzi璚zno嗆 dla ludzi, kt鏎zy wlatach 1930-45 tworzyli „鈔odowisko naturalne” autora.

S w鈔鏚 nich, pisze Bartoszewski, „duchowni, nauczyciele, prze這瞠ni ikoledzy zkonspiracji, zwolennicy rozmaitych, cz瘰to przeciwstawnych postaw ideowych – odwa積i, szlachetni, wierni”.

.

.

Lista d逝ga – kilkadziesi徠 postaci, as ihas豉 zbiorowe, jak „M這dzi poeci” i„疾gota” – iniezwykle zr騜nicowana. Katoliccy duchowni i砰dzi, zwolennicy endecji idzia豉cze socjalistycznej lewicy. Ks. Roman Archutowski, historyk Ko軼io豉, dyrektor gimnazjum im. 鈍. Stanis豉wa Kostki, do kt鏎ego ucz瘰zcza Bartoszewski, iks. Jan Zieja, kt鏎y pom鏬 by貫mu wi篥niowi Auschwitz wydoby si zduchowego kryzysu. Jan Karski iKazimierz Moczarski. Teatrolog ire篡ser Bohdan Korzeniewski, historyk Stanis豉w Herbst. Zofia Kossak, Maria Kann, Henryk Woli雟ki, Adolf Berman. Poeci wojennej Warszawy: Wac豉w Bojarski, Zdzis豉w Stroi雟ki, Tadeusz Gajcy.

Obszerne portrety dokumentuj帷e wieloletni przyja潯, jak wprzypadku Kazimierza Ostrowskiego, krakowskiego adwokata, zwierzchnika Bartoszewskiego wstrukturach konspiracyjnych, albo Juliusza Wiktora Gomulickiego, historyka literatury ibibliofila, s御iaduj zfleszami o鈍ietlaj帷ymi jeden tylko, za to niezwykle dramatyczny epizod. Adama Heydla, profesora Uniwersytetu Jagiello雟kiego, ekonomist iautora ksi捫ki oMalczewskim, dziewi皻nastoletni Bartoszewski pozna wszpitalu obozowym, na kilka dni przed jego 鄉ierci. Wielka pisarka Hanna Malewska pojawia si dwukrotnie: najpierw jako m這da, miedzianow這sa nauczycielka historii wgimnazjum im. 安. Stanis豉wa Kostki, potem – jako autorka „Tygodnika Powszechnego” iredaktorka „Znaku”, mimochodem za autor przywo逝je wojenne karty jej biografii, gdy kierowa豉 Biurem Szyfr闚 Zagranicznych Komendy G堯wnej AK. Jadwiga zKlemensiewicz闚 Beaupr, 鈍ietna lekarka itw鏎czyni pierwszych wKrakowie poradni 鈍iadomego macierzy雟twa, c鏎ka dzia豉cza PPS, jest tu najpierw „Malin”, kapitanem AK, uczestniczk Powstania Warszawskiego iszefow sekretariatu pu趾ownika Tadeusza Pe販zy雟kiego.

W豉軼iwa Bartoszewskiemu niewiarygodna pami耩 ib造skawiczna zdolno嗆 kojarzenia fakt闚 sprawiaj, 瞠 wkilku zdaniach potrafi on naszkicowa zar闚no sie konspiracyjnych powi您a ifunkcjonalnych zale積o軼i wewn徠rz danej organizacji, jak iodtworzy na przyk豉d wojenne 鈔odowisko warszawskich bibliofil闚. Zna rodzinne iprzyjacielskie powi您ania swoich bohater闚, wi璚 zwi瞛造 szkic uwzgl璠nia zar闚no pochodzenie spo貫czne portretowanego, jak izas逝gi jego bliskich dla kraju. Cofaj帷 si wprzesz這嗆 iwybiegaj帷 wprzysz這嗆, zmienia skromne biograficzne wspomnienie wpanoram wi瘯szego wycinka historii. Wspominaj帷 na przyk豉d swego gimnazjalnego nauczyciela przyrody igeografii Stanis豉wa Sumi雟kiego, nie omieszka doda, 瞠 jego syn to Micha Sumi雟ki, wi瞛ie Mauthausen, zoolog i瞠glarz, tw鏎ca telewizyjnego „Zwierzy鎍a”...

Bartoszewski jako narrator jest troch jak malarz, kt鏎y stoi przed ogromnym p堯tnem izaczyna od jednej twarzy. Zaraz jednak szybkimi ruchami rozbudowuje kompozycj, dodaje kolejne postacie, 陰cz帷 je wsceny, wprowadza nowe w徠ki. Powstaje dzie這 g瘰to zaludnione, zr闚nolegle tocz帷ymi si narracjami.

„字odowisko naturalne” to galeria pi瘯nych ludzi, okt鏎ych czytamy zpodziwem iwzruszeniem, azarazem precyzyjnie nakre郵ona mapa rzeczywisto軼i – nie tylko konspiracyjnej. Niezmiernie jestem ciekaw dalszego ci庵u, opowie軼i oludziach spotkanych ju po wojnie – wwi瞛ieniach komunistycznych, wkr璕u „Tygodnika”, w鈔鏚 kombatant闚, historyk闚 iopozycjonist闚, poczynaj帷 od Pa寮ziernika ’56 po czasy Solidarno軼i. (安iat Ksi捫ki, Warszawa 2010, ss. 400.)

LEKTOR [TOMASZ FIAΘOWSKI]

wtorek, 23 lutego 2010
Spotyka貫m r騜nych Niemc闚

„Gazeta Wyborcza” (Warszawa)

Nr 16 (6234) / 20. 01. 2010 r.

Najnowsza ksi捫ka prof. Bartoszewskiego to porywaj帷a opowie嗆 o polsko-niemieckim pojednaniu. Szkoda tylko, 瞠 autor nie doprowadzi jej do ko鎍a.

„Poprosi貫m Helmuta Kohla, by w programie wizyty w Polsce uwzgl璠ni Auschwitz. On mi na to: »Ale ja tam by貫m«. »Ja te« – odpowiedzia貫m”. „O Niemcach i Polakach. Wspomnienia. Nadzieje. Prognozy”, nowa biograficzna ksi捫ka prof. Bartoszewskiego, pe軟a jest takich niezwyk造ch anegdot. Niezwyk造ch, bo dobitnie pokazuj帷ych, jak bardzo za jednego 篡cia zmieni造 si relacje mi璠zy Polsk a Niemcami. Bartoszewski, co zreszt cz瘰to powtarza, gdy w 1940r. jako wi瞛ie sta na placu apelowym w Auschwitz, nie wyobra瘸 sobie, 瞠 p馧 wieku p騧niej przekona niemieckiego kanclerza do zwiedzania tego miejsca. A wcze郾iej podpowie mu, jakiej u篡 wym闚ki, by t wizyt wyt逝maczy partyjnym kolegom.

.

.

W ksi捫ce Bartoszewski opowiada o powojennej historii g堯wnie przez pryzmat Niemc闚, kt鏎ych spotka. Pierwsi to Niemcy wi瞛ieni pod koniec lat 40. w tym samym stalinowskim wi瞛ieniu co on – esesmani z wyrokami 鄉ierci za zbrodnie wojenne, 穎軟ierze Wehrmachtu, przemys這wcy. Bartoszewski rozmawia z nimi nieufnie, szczeg鏊nie wtedy, gdy Niemcy zachodzili w g這w, dlaczego polskie w豉dze zamykaj w wi瞛ieniach swoich ludzi.

Ale ju w latach 50. Bartoszewski spotyka innych Niemc闚 – m這dych enerdowc闚, dzia豉czy Akcji Znaki Pokuty, kt鏎zy przyje盥瘸li do Auschwitz i odbudowywanej Warszawy, by na w豉sne oczy zobaczy 郵ady po niemieckich zbrodniach.

W ko鎍u dom Bartoszewskiego zacz瘭i odwiedza zachodnioniemieccy korespondenci. Jego lista niemieckich kontakt闚 uros豉 do tego stopnia, 瞠 鈔odowiska zwi您ane z „Tygodnikiem Powszechnym” i nawet sam arcybiskup Karol Wojty豉 zacz瘭i traktowa Bartoszewskiego jako swojego zaufanego pos豉鎍a. – Jed do sekretarza Episkopatu i powiedz mu, 瞠 szef przekazuje to i to – takie instrukcje wydawa Bartoszewskiemu papie podczas spaceru na krakowskich B這niach. Po wprowadzeniu stanu wojennego Bartoszewski wyjecha do Bawarii, gdzie wyk豉da na monachijskim Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana. W闚czas zacz掖 spotyka si z intelektualn elit Niemiec. Najwa積iejszych ludzi pozna w闚czas, gdy ju w wolnej Polsce zosta ambasadorem w Wiedniu, a potem dwukrotnie szefem dyplomacji.

A w mi璠zyczasie pisa豉 si polsko-niemiecka historia. W 1965 r. polscy biskupi wys豉li do niemieckich sw鎩 s造nny list z historycznym przes豉niem: „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”, w 1970 r. Willy Brandt ukl瘯n掖 pod warszawskim pomnikiem ofiar getta, w 1981 r. z Niemiec p造n窸a pomoc dla represjonowanej „Solidarno軼i”, a dziewi耩 lat p騧niej w Polsce, a potem we wschodnich Niemczech sko鎍zy si komunizm.

Bartoszewski o swoich niemieckich znajomych sprzed p馧wiecza opowiada tak, jakby spotyka si z nimi wczoraj, a kulisy politycznych wydarze relacjonuje z wielk dba這軼i o szczeg馧y. „O Niemcach i Polakach” chwilami czyta si jak doskonale napisany podr璚znik, chwilami jak pasjonuj帷y, pe貫n anegdot pami皻nik. Bartoszewski udowadnia, 瞠 w opowiadaniu historii jest niezr闚nany.

Cho trzeba do tego dorzuci i 造磬 dziegciu. Ksi捫ka na pewno by豉by jeszcze lepsza, gdyby notuj帷y wspomnienia profesora Rafa Rogulski i Jan Rydel przyj瘭i rol adwokat闚 diab豉. Z w豉snego do鈍iadczenia wiem, 瞠 to r闚nie trudne jak przerwanie profesorowi jego wywodu. Ale a si prosi, by profesora zapyta chocia瘺y o powierzchown denazyfikacj kraju, o prorosyjskie sympatie cz窷ci politycznych elit, w ko鎍u o najnowsze polsko-niemieckie turbulencje takie jak rzekoma germanizacja polskich dzieci przez niemieckie urz璠y. Tym bardziej, 瞠 opowie嗆 ko鎍zy si na 2005 r., tu przed doj軼iem do w豉dzy PiS i rozpocz璚iem trwaj帷ej prawie dwa lata populistycznej nagonki na Berlin. Profesor tego nie komentuje. Tak jak s這wem nie odnosi si do udanej misji naprawy stosunk闚 z Berlinem, kt鏎ej podj掖 si jako minister w kancelarii premiera Tuska. Mo瞠 w tym ostatnim przypadku uzna, 瞠 mu nie wypada, a czasy rz康闚 PiS na tle ponad p馧wiecznej historii pojednania z Niemcami s nieznacz帷ym epizodem?

BARTOSZ T. WIELI垶KI

W豉dys豉w Bartoszewski, O Niemcach i Polakach. Wspomnienia. Prognozy. Nadzieje, Wydawnictwo Literackie, Krak闚 2010 r.

Opowie嗆 buduj帷a

„Tygodnik Powszechny” (Krak闚)

Nr 8 (3163) / 21.02.2010 r.

W豉dys豉w Bartoszewski: ONIEMCACH IPOLAKACH. WSPOMNIENIA. PROGNOZY. NADZIEJE – festiwal ksi捫ek W豉dys豉wa Bartoszewskiego trwa. Dzi瘯i historykom Andrzejowi Krzysztofowi Kunertowi iAndrzejowi Friszkemu oraz niezawodnemu Micha這wi Komarowi otrzymujemy wznowienia prac historycznych autora „1859 dni Warszawy”, zbiory jego szkic闚 izapisy rozm闚 wspomnieniowych. Tom przygotowany przez niemcoznawc Rafa豉 Rogulskiego ihistoryka prof. Jana Rydla skupia si na jednym w徠ku.

.

.

W„trudnym, lecz nie nudnym” 篡ciu Bartoszewskiego w徠ek niemiecki zajmuje miejsce wa積e, ajego historia jest zarazem dramatyczna ibuduj帷a. „Pierwszego Niemca w篡ciu pozna貫m wkomunistycznym wi瞛ieniu” – zaczyna autor, wspominaj帷 rozmowy prowadzone w1950 roku zHauptsturmfhrerem SS Erichem Engelsem. Pierwsze do鈍iadczenia zprzedstawicielami narodu niemieckiego zdoby wcze郾iej, wAuschwitz, to jednak by豉 „zupe軟ie inna relacja – zjednej strony nadcz這wiek, zdrugiej numer obozowy 4427”... Jak wygl康a豉 droga by貫go wi篥nia obozu, ap騧niej historyka dokumentuj帷ego niemieckie zbrodnie, do dnia 28 kwietnia 1995 roku, gdy jako minister spraw zagranicznych Rzeczypospolitej, zaproszony na posiedzenie po陰czonych izb Bundestagu iBundesratu dla uczczenia 50. rocznicy zako鎍zenia II wojny, przemawia przez 59 minut do niemieckich parlamentarzyst闚, kanclerza iprezydenta?

Ksi捫ka jest kronik wieloletnich 禦udnych iskazanych zpozoru na niepowodzenie wysi趾闚. To tak瞠 historia zaanga穎wania 鈔odowiska „Tygodnika Powszechnego”, „Znaku” i„Wi瞛i” wspraw polsko-niemieckiego pojednania, nawi您ywania kontakt闚 zkr璕ami niemieckich chrze軼ijan, ewangelik闚 ikatolik闚. Przypomnienie roli Ko軼io堯w wobu krajach. Historia przyja幡i znielicznymi dziennikarzami niemieckimi zZachodu, pracuj帷ymi wPolsce lat 50. i60., jak Ludwig Zimmerer, Renate Marsch czy Angela Nacken, izniewiele liczniejszymi politykami niemieckimi, zainteresowanymi wtedy naszym krajem. Przeszkod bywa造 bowiem nie tylko pami耩 wojny ipowojenny podzia 鈍iata, ale te zwyk豉 ignorancja.

Wtej relacji mamy najpierw by貫go wi篥nia, historyka idziennikarza, inwigilowanego przez peerelowskie tajne s逝瘺y iprowadz帷ego ryzykown gr. Zjednej strony kontakty zNiemcami, zdrugiej wsp馧praca zradiem Wolna Europa, apod koniec lat 70. dzia豉lno嗆 wkonspiracyjnym Polskim Porozumieniu Niepodleg這軼iowym iwTowarzystwie Kurs闚 Naukowych. Ten etap ko鎍zy si kilkumiesi璚znym internowaniem po 13 grudnia 1981 r. Po zwolnieniu Bartoszewski wyk豉da wMonachium, Augsburgu iEichst酹t, odbiera Pokojow Nagrod Ksi璕arstwa Niemieckiego. W1990 roku rozpoczyna si etap drugi: ambasador wWiedniu, ap騧niej senator iminister spraw zagranicznych wsp馧tworzy polityk zagraniczn III RP. Bieg豉 znajomo嗆 problematyki niemieckiej izadzierzgni皻e wcze郾iej znajomo軼i okazuj si niezwykle przydatne – podobnie jak w豉軼iwa Bartoszewskiemu fenomenalna pami耩 iumiej皻no嗆 riposty.

Opowie嗆 toczy si 篡wo, przetykana anegdotami idygresjami, atak瞠 portrecikami postaci znanych, jak Heinrich B闤l czy Helmut Kohl, imniej znanych, jak wschodnioniemiecka t逝maczka Karin Wolff. Sympatie swoje okazuje Bartoszewski wprost, antypatie – do嗆 pow軼i庵liwie, no chyba, 瞠 chodzi oErik Steinbach... Epilogiem jest rozmowa na temat obchod闚 70. rocznicy wybuchu wojny, kt鏎ych przebieg pozwala zdaniem autor闚 bardziej optymistycznie patrze na polsko-niemiecki dialog dotycz帷y sposobu widzenia przesz這軼i.

Ksi捫ka ma jeszcze ci庵 dalszy, kt鏎y nadaje jej walor niemal podr璚znika. Stustronicowy „Przewodnik po historii Niemiec istosunk闚 polsko-niemieckich po II wojnie 鈍iatowej”, autorstwa Rogulskiego iRydla, jest przejrzy軼ie zbudowany, czytelny dla laika ibardzo po篡teczny. Kolejne sto stron, tym razem zadrukowanych maczkiem, to aneks zawieraj帷y osiemna軼ie dokument闚, od uk豉du zgorzeleckiego z1950 roku po ubieg這roczne przem闚ienie kanclerz Angeli Merkel na Westerplatte. Do tego przypisy, wskaz闚ki bibliograficzne, indeksy. Imponuj帷a ksi璕a! (Wydawnictwo Literackie, Krak闚 2010, ss. 650.)

LEKTOR [TOMASZ FIAΘOWSKI]