© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2016
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Kategorie: Wszystkie | 1934 - Artyku造 | 1956 - 1959 | 1958 - Artyku造 | 1960 - Artyku造 | 1964 - Artyku造 | 1968 - Recenzje | 1970 - 1979 | 1970 - Recenzje | 1975 - Recenzje | 1980 - 1988 | 1980 - Pozosta貫 teksty | 1980 - Recenzje | 1986 - Pozosta貫 teksty | 1989 - Artyku造 i wywiady | 1990 - Artyku造 i wywiady | 1991 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Materia造 biograficzne | 1993 - Artyku造 i wywiady | 1994 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Kronika wydarze | 1995 - Materia造 biograficzne | 1995 - Pozosta貫 teksty | 1996 - Artyku造 i wywiady | 1996 - Materia造 biograficzne | 1997 - Artyku造 i wywiady | 1997 - Materia造 biograficzne | 1998 - Artyku造 i wywiady | 1999 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Pozosta貫 teksty | 2001 - Artyku造 i wywiady | 2001 - Pozosta貫 teksty | 2002 - Artyku造 i wywiady | 2002 - Materia造 biograficzne | 2002 - Pozosta貫 teksty | 2003 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Pozosta貫 teksty | 2004 - Recenzje | 2005 - Artyku造 i wywiady | 2005 - Kronika wydarze | 2005 - Materia造 biograficzne | 2005 - Pozosta貫 teksty | 2005 - Recenzje | 2006 - Artyku造 i wywiady | 2006 - Fotogaleria | 2006 - Kronika wydarze | 2006 - Materia造 biograficzne | 2006 - Pozosta貫 teksty | 2006 - Recenzje | 2007 - Artyku造 i wywiady | 2007 - Fotogaleria | 2007 - Kronika wydarze | 2007 - Materia造 biograficzne | 2007 - PISMA WYBRANE t. I/II | 2007 - Pozosta貫 teksty | 2007 - Recenzje | 2008 - Artyku造 i wywiady | 2008 - Fotogaleria | 2008 - Kronika wydarze | 2008 - Recenzje | 2009 - Artyku造 i wywiady | 2009 - Fotogaleria | 2009 - Kronika wydarze | 2009 - Recenzje | 2010 - Artyku造 i wywiady | 2010 - Fotogaleria | 2010 - Kronika wydarze | 2010 - Pozosta貫 teksty | 2010 - Recenzje | 2011 - Artyku造 i wywiady | 2011 - Fotogaleria | 2011 - Kronika wydarze | 2011 - Pozosta貫 teksty | 2011 - Recenzje | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 1 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 2 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 3 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 4 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 5 | NOWE KSI*KI | STRONA G紟NA | Varia
RSS
poniedzia貫k, 06 sierpnia 2007
„Polskie Pa雟two Podziemne 1939-1945” (o drugim wydaniu "Polskiego pa雟twa podziemnego...") (I)

„Zeszyty Historyczne” (Pary)

Nr 54 / 1980 r.

„K豉mstwo historyczne w tegorocznych naszych nieustaj帷ych obchodach osi庵n窸o swoist doskona這嗆. Kto wida orzek, 瞠 po 55 latach sprawa 17 wrze郾ia 1939 i jego konsekwencji we wschodniej Polsce dojrza豉 do zapomnienia. I oto we wszelkich mowach, artyku豉ch, audycjach, rozwa瘸niach historyczno-politycznych od W豉dys豉wa Machejka i Wilhelma Szewczyka do W這dzimierza T. Kowalskiego i Janusza Stefanowicza znik這 wszystko. Nie by這 paktu Ribbentrop-Mo這tow, wkroczenia Armii Czerwonej, walk i internowania polskiej armii, wsp馧pracy Rosji z Niemcami na linii Bugu, wyw霩ki 1,5 miliona Polak闚 do Zwi您ku, wymordowania oficer闚 w Katyniu, problem闚 armii Andersa i Berlinga. Nie by這 te zgo豉 瘸dnych problem闚 ze Wschodem i Stalinem (nawet czczony po 鄉ierci Tito ich nie mia!). By豉 tylko historyczna Polska po Odr i Nys i jej restytucja przez bratni zawsze Zwi您ek Radziecki".

Tak pisze Stefan Kisielewski o niszczeniu przez "dyktatur ciemniak闚" narodowej pami璚i w artykule "Warszawskie komediodramaty" og這szonym w ,.Kulturze" za lipiec-sierpie 1980. Tej zgrai fa連zerzy polskiej historii, rozporz康zaj帷ej ca造m pot篹nym rz康owym aparatem wydawniczym, przeciwstawi si odwa積ie W豉dys豉w Bartoszewski, podejmuj帷 w ramach tzw. „lataj帷ego uniwersytetu" (Towarzystwa Kurs闚 Naukowych) seri wyk豉d闚 o Polskim Pa雟twie Podziemnym z lat 1959-1945, wydanych nast瘼nie drukiem w roku 1980 przez dzia豉j帷 w kraju poza zasi璕iem cenzury Niezale積 Oficyn Wydawnicz w postaci 35-stronicowej broszury zatytu這wanej Polskie Pa雟two Podziemne 1939-1945”.

Kto zna przesz這嗆 i tw鏎czo嗆 Bartoszewskiego, ten si nie zdziwi, 瞠 w豉郾ie on, a nie kto inny, podj掖 si powiedzenia prawdy o polskim wojennym podziemiu. Sam 篡ciorys Bartoszewskiego to dramatyczny fragment historii polskiego pa雟twa podziemnego. Uwi瞛iony w latach 1940 - 1941 w obozie koncentracyjnym w O鈍i璚imiu, od 1942 do 1944 jest organizatorem Rady Pomocy 砰dom („疾gota"), zast瘼c kierownika referatu 篡dowskiego w Delegaturze Rz康u oraz pracownikiem w randze porucznika Biura Informacji i Propagandy Komendy G堯wnej AK, wreszcie bierze udzia w Powstaniu Warszawskim i zostaje odznaczony Krzy瞠m Walecznych.

W czasie od 1946 do 1954 sp璠za Bartoszewski osiem lat w komunistycznym wi瞛ieniu, skazany za rzekome szpiegostwo, po czym w marcu 1955 zostaje zrehabilitowany i oskar瞠nie uznane za bezpodstawne.

Po wyj軼iu z wi瞛ienia Bartoszewski oddaje si z zapa貫m pracy pisarskiej i w ten spos鏏 powstaje szereg niezmiernie warto軼iowych ksi捫ek. Je郵i chodzi o ich wag poza granicami Polski, to na pierwsze miejsce wysuwa si ksi捫ka napisana wsp鏊nie z Zofi Lewin闚n pt. Ten jest z Ojczyzny mojej. Jest to historia pomocy 鈍iadczonej przez Polak闚 mordowanym w latach 1939 - 1945 przez hitlerowc闚 砰dom. Przet逝maczona na j瞛yk angielski i rozprowadzona w 鈍iecie zachodnim, staje si pierwsz ksi捫k, kt鏎a sam wymow podanych w niej fakt闚 prostuje wszelkie nies逝szne zarzuty i oskar瞠nia, 瞠 Polacy nie ratowali 砰d闚, tak jak powinni. Zaufanie do fakt闚 w ksi捫ce tej podanych zwi瘯szy這 przyznanie autorowi przez Izrael medalu za ratowanie 砰d闚 w okupowanej Polsce i zaliczenie go do „sprawiedliwych mi璠zy narodami".

Za dzie這 najcenniejsze dla Polak闚 nale篡 uzna 1859 dni Warszawy pod okupacj, kt鏎ego tytu m闚i sam za siebie. Obok tego og這si Bartoszewski szereg ksi捫ek, broszur i prac po鈍i璚onych okupacji hitlerowskiej, w tym Warszawski pier軼ie 鄉ierci i sta si mo瞠 najlepszym znawc spraw okupacyjnych.

Te wszystkie prace wr璚z predestynowa造 Bartoszewskiego do podj璚ia ci篹kiego i odpowiedzialnego zadania, jakim by這 sprostowanie fa連z闚 i powiedzenie prawdy o Polskim Pa雟twie Podziemnym. Zwa篡wszy warunki krajowe, kr鏒ki czas wyk豉du i wzgl璠nie skromny rozmiar broszury, zadanie to wykona bardzo dobrze.

Zap豉ci jednak Bartoszewski za sw odwag. Najpierw za jego dzia豉lno嗆 w ramach krajowej opozycji odm闚iono mu paszportu do Stan闚 Zjednoczonych, gdzie mia wyg這si szereg odczyt闚 na temat stosunk闚 polsko-篡dowskich. Odczyty te mia造 pos逝篡 prostowaniu fa連zywych oskar瞠 i 豉godzeniu r騜nic mi璠zy polskim i 篡dowskim od豉mem spo貫cze雟twa ameryka雟kiego, co niew徠pliwie le篡 w interesie polskim. Nie powstrzyma這 to partyjnych „ciemniak闚" od odmowy paszportu, byle tylko ukara Bartoszewskiego za dzia豉lno嗆 opozycyjn.

Z kolei za wyg這szenie odczytu streszczonego w broszurze komunistyczne ,,Kolegium do spraw wykrocze" ukara這 go grzywn w wysoko軼i 5000 z這tych. Na procesie Bartoszewski o鈍iadczy, 瞠 prowadzenie wyk豉d闚 z historii Polski uwa瘸 za sw鎩 spo貫czny obowi您ek. 畝dna kara go od tego nie powstrzyma i nie zastraszy, i nadal b璠zie prowadzi takie wyk豉dy.

Jak z powy窺zego wynika, praca Bartoszewskiego o Polskim Pa雟twie Podziemnym ma ju swoje miejsce w historii prze郵adowa wolnego s這wa, co jej dodaje koloru i podwaja zainteresowanie czytelnika.

Je郵i chodzi o tre嗆 broszury, to na wst瘼ie stwierdza ona, 瞠 w鈔鏚 m這dzie篡 wzrasta zainteresowanie problematyk Polskiego Pa雟twa Podziemnego, kt鏎ego nie mo積a jednak zaspokoi, gdy brakuje opracowa b璠帷ych naukow syntez tego okresu dziej闚. Po wyja郾ieniu, jak konstytucja z 1955 r., mimo 瞠 bardzo zwalczana, umo磧iwi豉 kontynuacj polskich w豉dz pa雟twowych po opuszczeniu przez nie terenu Polski, przechodzi Bartoszewski do odparcia pogl康u pewnych komunistycznych historyk闚 kwestionuj帷ych istnienie Polskiego Pa雟twa Podziemnego. Je郵i to pa雟two nie istnia這, to po co - pyta Bartoszewski - Polska Partia Robotnicza nawi您a豉 w lutym 1945 rozmowy z Delegatur Rz康u, b璠帷 organem tego pa雟twa?

Ci庵 dalszy – cz窷 II

„Polskie Pa雟two Podziemne 1939-1945” (o drugim wydaniu "Polskiego pa雟twa podziemnego...") (II)

„Zeszyty Historyczne” (Pary)

Nr 54 / 1980 r.

Z kolei przechodzi Bartoszewski do szczeg馧owego om闚ienia wydarze. W ten spos鏏 czytelnik krajowy broszury dowiaduje si prawdy o komunikacie sowieckiego Tassa, 瞠 w nocy z 8 na 9 wrze郾ia 1939 premier ZSRR, Wiaczes豉w Mo這tow, przekaza telefonicznie ambasadorowi Niemiec Schulenburgowi gratulacje z powodu wej軼ia wojsk niemieckich do Warszawy, co zreszt nie by這 prawd, gdy dotar造 one w闚czas tylko do Rakowca. Dalej broszura informuje, 瞠 10 wrze郾ia ambasador Schulenburg doni鏀 do Berlina, 瞠 rz康 sowiecki ma zamiar o鈍iadczy, i Polska si rozpad豉 i 瞠 pragnie „przyj嗆 z pomoc" Ukrai鎍om i Bia這rusinom, za 14 wrze郾ia Schulenburg raportuje, 瞠 Mo這tow o鈍iadczy mu, i armia sowiecka jest gotowa do wkroczenia na teren Polski, co te nast徙i這 17 wrze郾ia. Dzie ten jednak瞠 znikn掖 z kalendarza historyk闚 komunistycznych.

Broszura omawia tak瞠 sowiecko-hitlerowski pakt o nieagresji z 25 sierpnia 1959 i tajny protok馧 dodatkowy do tego paktu, dalej traktat o przyja幡i i granicach mi璠zy ZSRR i Rzesz, kt鏎y przeprowadza podzia terytorium Polski, czyli dokonuje czwartego jej rozbioru. Ko鎍zy ten dzia broszury przem闚ienie ministra Mo這towa z 31 pa寮ziernika 1959, po鈍i璚one Polsce jako „pokracznemu tworowi Traktatu Wersalskiego" i przerzucaj帷e odpowiedzialno嗆 za dalsze prowadzenie wojny na Angli i Francj.

Po sprostowaniu w ten spos鏏 k豉mstw i przemilcze, broszura przechodzi do w豉軼iwych dziej闚 Polskiego Pa雟twa Podziemnego, rozpocz皻ych historyczn rozmow z 26 wrze郾ia mi璠zy dow鏚c armii Warszawa, genera貫m Juliuszem R鏔mlem, a genera貫m Micha貫m Karaszewiczem-Tokarzewskim, kt鏎y wyst瘼uje z propozycj utworzenia tajnej organizacji wojskowej. R闚nolegle do tego broszura przedstawia bie膨ce losy rz康u polskiego na emigracji pod kierownictwem genera豉 W豉dys豉wa Sikorskiego i now krajow rzeczywisto嗆 stworzon przez drako雟kie zarz康zenia obu okupant闚, masowe egzekucje i deportacje milion闚 ludzi przez hitlerowc闚 z Ziem Zachodnich na teren tzw. Generalnej Guberni, za przez Sowiety za Ural, do Azji.

Przechodz帷 przez r騜ne fazy organizowania si podziemia, broszura podkre郵a, 瞠 zar闚no w S逝瘺ie Zwyci瘰twu Polski (SZP), jak w Zwi您ku Walki Zbrojnej (ZWZ) i Armii Krajowej (AK) przewodzili ludzie, kt鏎zy walczyli o niepodleg這嗆 w latach 1914-1918, a nawet w roku 1905, i mieli do鈍iadczenie konspiracyjne. Poza tym Polskie Pa雟two Podziemne jako przed逝瞠nie dwudziestoletniego, suwerennego istnienia Rzeczypospolitej, odziedziczy這 po nim wszystkie zalety i wady, czyli spory, antagonizmy i alianse polityczne w tym dwudziestoleciu powsta貫, co jednak nada這 podziemiu charakter pluralistyczny i demokratyczny.

Przy opisywaniu struktury cywilnych w豉dz podziemnych, to jest Delegatury Rz康u, Politycznego Komitetu Porozumiewawczego i przygotowania administracji ,,na po wojnie", Bartoszewski stwierdza, 瞠 ta nieraz krytykowana w podziemiu administracja zda豉 po wojnie egzamin celuj帷o, gdy najlepiej przygotowanymi urz璠nikami Ministerstwa Ziem Odzyskanych, Ministerstwa Rolnictwa i Ministerstwa O鈍iaty byli fachowcy zorganizowani w odpowiednich departamentach Delegatury Rz康u. Od siebie dodam, 瞠 W豉dys豉w Czajkowski, dyrektor podziemnego Biura Ziem Nowych, wprowadzi do Ministerstwa Ziem Odzyskanych na czele z min. W豉dys豉wem Gomu趾 oko這 2000 urz璠nik闚, a sam zosta wiceministrem. Niestety, zostali oni z czasem odsuni璚i, jak stwierdza Bartoszewski, przez „cele wi瞛ienne.

Broszura, omawiaj帷 tak wa積e wydarzenia, jak wybuch wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 i wp造w jej na stosunki polsko-sowieckie, przedstawia szczeg馧owo akcje polityczne sowieckie na terenie Polski, pocz患szy od komunistycznej Grupy Inicjatywy zrzuconej na spadochronach, a sko鎍zywszy na Polskim Komitecie Wyzwolenia Narodowego i Rz康zie Tymczasowym powsta造m w Lublinie 51 grudnia 1944.

M闚i帷 o Powstaniu Warszawskim Bartoszewski stwierdza, jest to za obszerny temat na skromn broszur i ogranicza si do zasadniczego stwierdzenia, 瞠 decyzja o Powstaniu by豉 wsp鏊n: rz康u w Londynie, Delegata Rz康u w Kraju i Komendanta AK i 瞠 by to jeden z ostatnich suwerennych akt闚 Rzeczypospolitej Polskiej.

Wreszcie broszura przedstawia do嗆 szczeg馧owo aresztowanie i proces szesnastu oraz odbywaj帷e si r闚nolegle w Moskwie rozmowy zako鎍zone utworzeniem 28 czerwca 1945 Tymczasowego Rz康u Jedno軼i Narodowej. Konsekwencj tego by豉 likwidacja Polskiego Pa雟twa Podziemnego.

Bartoszewski ko鎍zy sw broszur nast瘼uj帷ym wywodem:

„Bilans spo貫czno-moralny Polskiego Pa雟twa Podziemnego, zjawiska unikalnego w historii Polski, a chyba i w historii 鈍iata, jest zdecydowanie dodatni, mimo przegranej w wyniku drugiej wojny 鈍iatowej koncepcji politycznej odbudowy Polski jako suwerennego, demokratycznego pa雟twa o strukturze pluralistyczno-parlamentarnej modelu zachodniego. Do rz璠u problem闚 badawczych natomiast nale篡 niew徠pliwie zjawisko skutk闚 psychologicznych i politycznych funkcjonowania Polskiego Pa雟twa Podziemnego dla dziej闚 my郵enia i post瘼owania spo貫cze雟twa polskiego po 1945 roku. Pozostaje spraw otwart, w jakim stopniu do鈍iadczenie tych lat, a szczeg鏊nie ko鎍owego okresu Polskiego Pa雟twa Podziemnego, Powstania Warszawskiego i zmiany w豉dzy w 1945 roku, wywar這 wp造w na postawy ludzi, wyb鏎 dr鏬 i metod dzia豉nia, zar闚no w pierwszych latach po drugiej wojnie 鈍iatowej, jak w roku 1956 i w p騧niejszym jeszcze okresie".

Je郵i chodzi o ocen broszury, to m鏬 j napisa tylko cz這wiek o g喚bokiej wiedzy historycznej i doskonale opanowanej technice pisarskiej. Te zalety sprawi造, 瞠 Bartoszewski zdo豉 bezb喚dnie zmie軼i na 55 stronicach nie tylko wszystkie wa積e wydarzenia z dziej闚 Polskiego Pa雟twa Podziemnego w latach 1939-1945, ale tak瞠 ich kr鏒kie i trafne oceny polityczne i znaczenia dla przysz這軼i. Je郵i dojdzie do skutku z豉godzenie cenzury, przyrzeczone w umowie zawartej w ko鎍u sierpnia 1980 ze strajkuj帷ymi robotnikami Wybrze瘸 Ba速yckiego, w闚czas pionierska praca, jak jest broszura Bartoszewskiego, mo瞠 zapocz徠kowa w kraju lawin dzie historycznych omawiaj帷ych ju bez ograniczenia, a wi璚 w pe軟i i wyczerpuj帷o histori Polskiego Pa雟twa Podziemnego. Oby tak si sta這!

STEFAN KORBO垶KI

(1901-1989)