© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Kategorie: Wszystkie | 1934 - Artyku造 | 1956 - 1959 | 1958 - Artyku造 | 1960 - Artyku造 | 1964 - Artyku造 | 1968 - Recenzje | 1970 - 1979 | 1970 - Recenzje | 1975 - Recenzje | 1980 - 1988 | 1980 - Pozosta貫 teksty | 1980 - Recenzje | 1986 - Pozosta貫 teksty | 1989 - Artyku造 i wywiady | 1990 - Artyku造 i wywiady | 1991 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Materia造 biograficzne | 1993 - Artyku造 i wywiady | 1994 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Kronika wydarze | 1995 - Materia造 biograficzne | 1995 - Pozosta貫 teksty | 1996 - Artyku造 i wywiady | 1996 - Materia造 biograficzne | 1997 - Artyku造 i wywiady | 1997 - Materia造 biograficzne | 1998 - Artyku造 i wywiady | 1999 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Pozosta貫 teksty | 2001 - Artyku造 i wywiady | 2001 - Pozosta貫 teksty | 2002 - Artyku造 i wywiady | 2002 - Materia造 biograficzne | 2002 - Pozosta貫 teksty | 2003 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Pozosta貫 teksty | 2004 - Recenzje | 2005 - Artyku造 i wywiady | 2005 - Kronika wydarze | 2005 - Materia造 biograficzne | 2005 - Pozosta貫 teksty | 2005 - Recenzje | 2006 - Artyku造 i wywiady | 2006 - Fotogaleria | 2006 - Kronika wydarze | 2006 - Materia造 biograficzne | 2006 - Pozosta貫 teksty | 2006 - Recenzje | 2007 - Artyku造 i wywiady | 2007 - Fotogaleria | 2007 - Kronika wydarze | 2007 - Materia造 biograficzne | 2007 - PISMA WYBRANE t. I/II | 2007 - Pozosta貫 teksty | 2007 - Recenzje | 2008 - Artyku造 i wywiady | 2008 - Fotogaleria | 2008 - Kronika wydarze | 2008 - Recenzje | 2009 - Artyku造 i wywiady | 2009 - Fotogaleria | 2009 - Kronika wydarze | 2009 - Recenzje | 2010 - Artyku造 i wywiady | 2010 - Fotogaleria | 2010 - Kronika wydarze | 2010 - Pozosta貫 teksty | 2010 - Recenzje | 2011 - Artyku造 i wywiady | 2011 - Fotogaleria | 2011 - Kronika wydarze | 2011 - Pozosta貫 teksty | 2011 - Recenzje | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 1 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 2 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 3 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 4 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 5 | NOWE KSI*KI | STRONA G紟NA | Varia
RSS
czwartek, 12 lipca 2007
Granice integracji

Wyst徙ienie ministra spraw zagranicznych RP na Mi璠zynarodowym Forum Bertelsmana.

Berlin (RFN), 20. 01. 2001 r.

Szanowni Pa雟two,

Granice integracji mo積a rozumie mi璠zy innymi jako jej dalekosi篹ny cel. Poniewa jednak integracja jest procesem, pytanie o cel procesu jest niezwykle trudne. Jak go bowiem zdefiniowa, je郵i na jego przebieg ma wp造w szereg czynnik闚 zewn皻rznych, niezale積ych od jego uczestnik闚?

Integracja obejmuje coraz szersze dziedziny wsp馧pracy, coraz wi瘯szy zakres spraw technicznych oraz coraz liczniejsze kraje. Mo積a wi璚 w du篡m uproszczeniu m闚i o granicach geograficznych, materialnych i technicznych. Mo積a te pr鏏owa definiowa – co jest o wiele trudniejsze – cele polityczne.

Pytanie o geograficzn granic Europy jest pytaniem, na kt鏎e odpowiada powinien raczej filozof, ni geograf. O europejskiej to窺amo軼i decyduj przede wszystkim czynniki kulturowe. Spu軼izna cywilizacji 豉ci雟kiej i greckiej, tradycja katolicka, prawos豉wna i protestancka, system warto軼i uniwersalnych oparty na Dekalogu – wsp鏊noty kulturowe wyrastaj帷e z tak zdefiniowanego pnia kultury europejskiej odnale潭 mo積a prawie na ka盥ym kontynencie – w USA i Kanadzie, Ameryce ζci雟kiej, Afryce Po逝dniowej, Izraelu, Australii, Nowej Zelandii. Zastan闚my si natomiast, czy potencjalni uczestnicy procesu rozszerzenia w najszerszym rozumieniu tego s這wa spe軟iaj opisane powy瞠j kryteria przynale積o軼i do systemu warto軼i „europejskich”.

Kandydatem do cz這nkostwa w UE, kt鏎ego ewentualna akcesja mo瞠 doprowadzi do intelektualnego prze這mu w konstrukcji europejskiej, jest oczywi軼ie Turcja. Uznanie przez Rad Europejsk w Luksemburgu w grudniu 1997 r. europejskiego powo豉nia (vocation europ嶪nne) Turcji i decyzja o przyznaniu temu krajowi statusu kandydata do cz這nkostwa podj皻a na szczycie w Helsinkach dwa lata p騧niej, by造 wymuszone konieczno軼i poszukiwania kompromisu w sprawie Cypru, od osi庵ni璚ia kt鏎ego Grecja uzale積ia豉 swoj zgod na rozszerzenie Unii na wsch鏚. O tym, 瞠 decyzje powy窺ze nie by造 rezultatem g喚bszej refleksji -鈍iadczy tak瞠 fakt, i zapad造 one prawie czterdzie軼i lat od chwili podpisania z Turcj uk豉du stowarzyszeniowego. Przez te cztery dziesi璚iolecia nikt z lider闚 jednocz帷ej si Europy nie przedstawi sp鎩nej koncepcji polityki wobec Turcji. Perspektywa cz這nkostwa prawie sze嗆dziesi璚iomilionowego, muzu- ma雟kiego kraju – nawet je郵i mowa tu o horyzoncie czasowym rz璠u 15 lat – zmusza do my郵enia i dzia豉nia. Mo積a oczywi軼ie zaoferowa Turcji tzw. pomoc przedakcesyjn i przyst徙i do przegl康u tureckiego prawa pod k徠em jego zgodno軼i z acquis communautaire (screening), nie rozwi您uje to jednak podstawowego dylematu „zdolno軼i do integracji” tego kraju. Turcja zobowi您ana jest – podobnie jak wszyscy inni kandydaci – do wype軟ienia kryteri闚 kopenhaskich, a zw豉szcza kryterium pierwszego, tj. przestrzegania zasad pa雟twa prawa i poszanowania praw cz這wieka i mniejszo軼i. Wydaje si jednak, 瞠 cz這nkostwo Turcji w UE jest nieuniknione. Po pierwsze, kraj ten przejawia wyra幡e ambicje integracyjne, kt鏎e podzielaj zar闚no elity polityczne, jak i ko豉 gospodarcze. Mimo wszelkich trudno軼i pozwala to liczy na zmian filozofii sprawowania w豉dzy przez rz康 turecki. Pewne przejawy takiej zmiany przynios豉 ze sob tzw. sprawa Ozalana (tryb post瘼owania przed s康em, zawieszenie wykonania wyroku 鄉ierci, mo磧iwo嗆 odwo豉nia do Europejskiego Trybuna逝 Praw Cz這wieka). Po drugie, integracja z Uni jest sposobem na utrzymanie 鈍ieckiego charakteru pa雟twa tureckiego i ochronienie go – i ca貫j po逝dniowej flanki kontynentu – przed wp造wem islamskiego fundamentalizmu. Po trzecie, Turcja, jako mocarstwo regionalne i cz這nek NATO, odgrywa istotn rol strategiczn w dobie tworzenia europejskiej polityki bezpiecze雟twa i obrony, a tak瞠 nieprzewidywalnej sytuacji na po逝dniowych i wschodnich obszarach by貫go Zwi您ku Sowieckiego (Kaukaz, republiki 鈔odkowo-azjatyckie). Po czwarte wreszcie, perspektywa akcesji Turcji utrwali przysz造 kompromis w sprawie Cypru.

Konkretna perspektywa cz這nkostwa Turcji w UE mo瞠 jednak spowodowa „efekt domina” tzn. pobudzi europejskie aspiracje szeregu innych kraj闚, kt鏎e b璠 chcia造 wykorzysta turecki precedens. Mo積a wyodr瑿ni tu kilka grup takich kraj闚. Pierwsza z nich to niekt鏎e kraje basenu Morza 字鏚ziemnego, kt鏎e ze wzgl璠u na interes ekonomiczny, mog odwo豉 si do – nieuchronnego w przypadku Turcji – przewarto軼iowania europejskiego systemu warto軼i. Mog one zatem wskaza na odrzucenie „wymogu” chrze軼ija雟kich korzeni potencjalnych kandydat闚 do cz這nkostwa (np. Izrael, Maroko), a nast瘼nie wykaza, 瞠 r闚nie one s spadkobiercami kultury antycznej. Druga grupa to muzu軛a雟kie kraje le膨ce na kontynencie europejskim – Albania oraz Bo郾ia i Hercegowina. Poziom rozwoju gospodarczego tych pa雟tw sprawia, i perspektywa ich integracji z UE jest tak bardzo odleg豉, 瞠 „stratedzy” rozszerzenia nie zastanawiaj si nad ich odmienno軼i kulturow. Kr庵 trzeci to pozosta貫 kraje tzw. Zachodnich Ba趾an闚, tj. Chorwacja, Federalna Republika Jugos豉wii i Macedonia. Przysz貫 cz這nkostwo Turcji mog one potraktowa jako wyzwanie, nie tylko z uwagi na specyficzny kontekst historyczny (by造 wszak przez wieki cz窷ci imperium ottoma雟kiego), ale przede wszystkim z uwagi na „rozmi瘯czenie” kryteri闚 kulturowych. W dyskusjach z UE mog這by to wytr帷i im r瘯i cz窷 argument闚 natury politycznej (chrze軼ija雟kie korzenie) i os豉bi tym samym ich pozycj przetargow. Oczywi軼ie, wszystkim krajom ba趾a雟kim Unia zaoferowa豉 szczeg鏊n drog integracji w postaci uk豉d闚 o stowarzyszeniu i stabilizacji, kt鏎e w dalszej perspektywie czasowej przewiduj mo磧iwo嗆 akcesji. Casus Turcji rzutowa b璠zie tak瞠 na stosunki UE z inn grup potencjalnych kandydat闚 do cz這nkostwa, a mianowicie z krajami kaukaskimi – Gruzj, Armeni i Azerbejd瘸nem. Kraje te s typowym przyk豉dem po這瞠nia na granicach Europy pojmowanych w sensie kulturowym; dotyczy to zar闚no chrze軼ija雟kich Gruzji i Armenii, jak i muzu軛a雟kiego Azerbejd瘸nu. Podobnie jak w przypadku kraj闚 Zachodnich Ba趾an闚 niski poziom rozwoju gospodarczego tych pa雟tw oddala w czasie perspektyw ich integracji z UE, nie przes康za jednak o ich „europejskim powo豉niu” lub te o jego braku. Problem ten staje si jeszcze bardziej widoczny w odniesieniu do europejskich – tym razem w rozumieniu geograficznym – pa雟tw by貫go Zwi您ku Sowieckiego: Rosji, Ukrainy, Bia這rusi i Mo責awii. Obecna kondycja gospodarcza tych kraj闚 nie zwalnia z obowi您ku refleksji nad ich przysz陰 rol w procesie integracji europejskiej. Zasadniczym dylematem, kt鏎y utrudnia wypracowanie sp鎩nej wizji miejsca Rosji w zjednoczonej Europie, s jej rozmiary – i nie chodzi tu bynajmniej wy陰cznie o powierzchni i liczb mieszka鎍闚. W przypadku Rosji znajduje zastosowanie prawo wielkich liczb, co sprawia, 瞠 przy jakiejkolwiek pr鏏ie zastosowania wobec tego kraju istniej帷ych instrument闚 polityki integracyjnej nast徙i這by nieuchronnie zachwianie r闚nowagi mi璠zy podmiotem i przedmiotem integracji. Integracja pozosta造ch kraj闚 – Ukrainy, Bia這rusi i Mo責awii – by豉by teoretycznie mo磧iwa, ale z uwagi na bliskie wi瞛y polityczne i gospodarcze z Rosj, trudna do przeprowadzenia bez naruszenia delikatnej r闚nowagi geopolitycznej na ca造m obszarze euroazjatyckim.

畝dnego z wy瞠j opisanych dylemat闚 nie da si rozwi您a w prosty spos鏏.

Integracja europejska ma r闚nie swoje granice materialne. Przejawiaj si one w - r騜nych modelach integracji preferowanych przez poszczeg鏊ne pa雟twa cz這nkowskie. Linie podzia逝 znane s od czasu sporu mi璠zy tzw. federalistami i konfederalistami, kt鏎y sam w sobie straci nieco na aktualno軼i. Nadal jednak wyra幡ie wyodr瑿ni mo積a grup kraj闚 domagaj帷ych si „uwsp鏊notowienia” kolejnych dziedzin wsp馧pracy i rozszerzenia stosowania zasady g這sowania wi瘯szo軼i kwalifikowan oraz grup pa雟tw niech皻nych jakimkolwiek przesuni璚iom w zakresach kompetencji instytucji europejskich (w tym wypadku Komisji i Parlamentu Europejskiego) i pa雟tw cz這nkowskich. Po鈔odku tego spektrum lokuj si Niemcy, kt鏎e spraw integracji europejskiej postrzegaj w kategoriach racji stanu i z tego te wzgl璠u staraj si wype軟ia swoj misj motoru nap璠owego integracji (w miar mo磧iwo軼i razem z Francj).

Do jakich zatem granic zmierza proces integracji? Czy m闚ienie o granicach integracji ma sens? Czy w gruncie rzeczy chodzi o wyznaczanie jakich granic procesowi integracji?

Wa積e jest, aby przysz豉 Unia posiada豉 zdolno嗆 kszta速owania swego otoczenia mi璠zynarodowego oraz by dysponowa豉 mechanizmami, dzi瘯i kt鏎ym b璠zie mog豉 zaj望 przys逝guj帷e jej miejsce w relacjach globalnych.

Europa sta si mo瞠 „eksporterem stabilno軼i”, promuj帷 europejski model demokratycznego pa雟twa prawa, poszanowanie podstawowych praw i wolno軼i oraz ide gospodarki rynkowej opartej na prawie w豉sno軼i i dialogu partner闚 spo貫cznych.

Unia Europejska powinna sta si magnesem przyci庵aj帷ym wszystkie pa雟twa, kt鏎e d捫 do zwi瘯szenia tempa rozwoju i nadrobienia zap騧nie cywilizacyjnych czyli do poszerzenia otaczaj帷ych je granic kulturowych.

Pytanie o granice integracji jest tak瞠 pytaniem o kszta速 poszerzonej Unii Europejskiej. D捫enie do okre郵enia ostatecznej granicy Unii, czy opracowania jej docelowej formy, jest przedsi瞝zi璚iem nierealistycznym. W 鈍iecie globalnej gospodarki i globalnej polityki trudno wyobrazi sobie przyj璚ie instytucjonalnego ultima ratio, kt鏎y nada豚y Unii Europejskiej ostateczny kszta速, przygotowuj帷 j do podj璚ia wyzwa przysz這軼i.

Skutki poszerzenia Unii Europejskiej powinny by postrzegane w kontek軼ie pytania o stan naszej jedno軼i politycznej, o stan europejskiej solidarno軼i, o szanse wsp鏊nego pokonywania pi皻rz帷ych si przed nami trudno軼i.

Polska oczekuje, i wej軼ie nowych pa雟tw do UE w najbli窺zym okresie wzbogaci dyskusj o przysz這軼i Unii, jej efektywnej organizacji i r闚nocze郾ie rozszerzy obszar dobrobytu w Europie, umacniaj帷 jeszcze bardziej stref stabilno軼i i bezpiecze雟twa.

鈔oda, 13 grudnia 2006
Przysz造 kszta速 Unii Europejskiej. Polski punkt widzenia (I)

Szko豉 G堯wna Handlowa

Warszawa, 28. 05. 2001 r.

Magnificencjo! Szanowni Pa雟two!

Jest to ju trzecia konferencja o charakterze politycznym i naukowym w bie膨cym roku, dotycz帷a zasadniczych zagadnie integracji europejskiej, organizowana przez kierowany przeze mnie Resort we wsp馧pracy z najwa積iejszymi o鈔odkami naukowymi Kraju. Poprzednie dotyczy造 nastawienia Polski do Traktatu z Nicei oraz do Europejskiej Polityki Bezpiecze雟twa i Obrony.

Do wsp馧pracy tej przywi您uj wielkie znaczenie, bowiem bez udzia逝 naukowc闚, bez dyskusji, nie jest obecnie mo磧iwe wypracowanie wywa穎nego stanowiska w wiod帷ych obszarach polskiej polityki zagranicznej. St康 wyra瘸m szczeg鏊n satysfakcj, i obecna konferencja zorganizowana zosta豉 we wsp馧pracy z warszawsk Szko陰 G堯wn Handlow.

Na r璚e Jego Magnificencji chcia豚ym wyrazi szczeg鏊ne podzi瘯owanie za otwarto嗆 i gotowo嗆 wsp馧dzia豉nia, przede wszystkim za dla student闚 i pracownik闚 Kolegium Ekonomiczno- Spo貫cznego, bezpo鈔ednich wsp馧organizator闚 konferencji.

Wyzwanie polityczne

Prawie dok豉dnie przed rokiem - przem闚ieniem Joschki Fischera na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie (12 maja 2000 r.) - rozpocz窸a si debata nad przysz造m kszta速em Unii Europejskiej. Kolejno zabierali w niej g這s wszyscy licz帷y si politycy europejscy - nie zabrak這 w tej debacie r闚nie g這su Polski: 25 lipca ub. roku wyg這si貫m w Brukseli programowy wyk豉d - "Wizja i mo磧iwo軼i: o nowy kierunek w integracji europejskiej", w kt鏎ym odnios貫m si do zasadniczych kwestii. Ostatnio - 23 kwietnia - problem ten by przedmiotem wyst徙ienie Pana Premiera Jerzego Buzka, a kilkana軼ie dni temu - 10 maja - odni鏀 si do niego obszernie Pan Prezydent Aleksander Kwa郾iewski.

Obecnie debata wkracza w jako軼iowo nowy etap. W przeci庵u ostatniego roku zmieni這 si bowiem w Europie wiele.

Po pierwsze - posiedzeniem Rady Europejskiej w Nicei (7 -11 grudnia 2000 r.) zako鎍zona zosta豉 Konferencja Mi璠zyrz康owa 2000, a 26 lutego br. podpisany zosta Traktat z Nicei. Znam naturalnie g這sy krytycznie odnosz帷e si do zawartego w tym Traktacie kompromisu - oceniaj帷e Traktat z Nicei w kategoriach "technicznego" przygotowania Unii do zbli瘸j帷ego si rozszerzenia. Nawet je郵i po cz窷ci zgodzi si z tymi g這sami, to z pe軟ym przekonaniem oceni貫m Traktat z Nicei jako "solidny, dobry punkt startu dla pa雟tw europejskich u progu Trzeciego Tysi帷lecia". Nie mo積a bowiem traci z oczu celu zasadniczego: Konferencja Mi璠zyrz康owa 2000 mia豉 przygotowa "instytucjonalnie" Uni Europejsk do dope軟ienia procesu rozszerzenia. Tak si te sta這. Wraz z wej軼iem w 篡cie Traktatu z Nicei zrealizowana zostanie zapowied, 瞠 Unia osi庵nie gotowo嗆 do przyj璚ia nowych pa雟tw do ko鎍a 2002 r. Chcia豚ym wyrazi szczeg鏊ne uznanie dla pa雟tw cz這nkowskich UE, i w豉軼iwie doceni造 wag polityczn celu zasadniczego i na nim skoncentrowa造 dzia豉nia. Dla Polski, dla pa雟tw kandyduj帷ych, szybkie wej軼ie w 篡cie Traktatu z Nicei ma fundamentalne znaczenie.

Po drugie - okoliczno軼i, i Traktat z Nicei nie odni鏀 si w dostatecznym stopniu do szeregu fundamentalnych kwestii, zwi您anych z przysz這軼i Unii Europejskiej, nie traktuj jako s豉bo軼i tego dokumentu.

Nale篡 bowiem zwa篡, 瞠:

  • pa雟twa, kt鏎e wkr鏒ce przyst徙i do Unii maj moralne i polityczne prawo wsp馧kszta速owa wizj przysz貫j Europy;

  • pa雟twa kandyduj帷e dowiod造 - tempem i g喚boko軼i transformacji ekonomicznej i politycznej, 瞠 s wiarygodnymi partnerami w kszta速owaniu nowej europejskiej rzeczywisto軼i;

  • pa雟twa te musz naturalnie mie r闚nie 鈍iadomo嗆 wsp馧odpowiedzialno軼i za przysz這嗆 Europy; Polska wielokrotnie dowiod豉, i jest takiej wsp馧odpowiedzialno軼i w pe軟i 鈍iadoma.

Po trzecie - r闚nolegle do reformy instytucjonalnej, Traktat z Nicei i do陰czone do niego dokumenty precyzuj w istotnym stopniu ramy czasowe wkroczenia procesu rozszerzenia w faz finaln, tzn. uzyskania przez pierwsze pa雟twa kandyduj帷e statusu pa雟tw cz這nkowskich Unii: zak豉da si, 瞠 mo瞠 nast徙i to w 2004 r.

Tak wi璚, debata nad przysz這軼i Unii Europejskiej nabiera obecnie innego wymiaru i kszta速u strukturalnego. Zamieszczona w do陰czonym do Traktatu z Nicei Akcie Ko鎍owym "Deklaracja w sprawie przysz這軼i Unii" zapowiada zwo豉nie na rok 2004 nast瘼nej Konferencji Mi璠zyrz康owej. Wskazuje te na wa積iejsze kwestie, jakie powinny zosta obj皻e programem Konferencji, a mianowicie:

  • rozwa瞠nie podzia逝 kompetencji mi璠zy UE a pa雟twa cz這nkowskie, przy uwzgl璠nieniu zasady subsydiarno軼i;

  • zadecydowanie o statusie Karty Praw Podstawowych;

  • doprowadzenie do uproszczenia traktat闚 statuuj帷ych Wsp鏊noty i Uni, celem zwi瘯szenia ich przejrzysto軼i i zrozumia這軼i;

  • okre郵enie roli parlament闚 pa雟twowych w europejskiej architekturze.

Ju z tego, wst瘼nego spisu spraw wynika jednoznacznie, 瞠 rozpoczyna si debata, kt鏎a dotyczy b璠zie sedna procesu integracji europejskiej i jego kszta速u w przysz這軼i. Z dotychczasowych ustale wynikaj okre郵one ramy tej debaty: do ko鎍a b.r. zako鎍zy ma si dyskusja nad okre郵eniem g堯wnych problem闚, jakie powinny by obj皻e programem Konferencji Mi璠zyrz康owej 2004 (odpowiednia deklaracja zostanie przyj皻a podczas posiedzenia Rady Europejskiej w Laeken, ko鎍z帷ej Przewodnictwo belgijskie w br.), r闚nocze郾ie rozpocznie si merytoryczna dyskusja nad tymi problemami.

W moim dzisiejszym wyst徙ieniu chcia豚ym skupi si w pierwszym rz璠zie na pr鏏ie okre郵enia najistotniejszych kwestii, wymagaj帷ych rozwa瞠nia, cho naturalnie nie unikam odniesie co do sposobu rozwi您ania - przynajmniej niekt鏎ych z nich. Na uwadze nale篡 jednak mie okoliczno嗆, i dyskusja na temat przysz這軼i Unii dopiero si rozpoczyna. Wa積e jest, aby by豉 prowadzona systematycznie i rozwa積ie.

Polska zamierza wzi望 aktywny udzia w tej debacie:

  • 23 kwietnia br. - wraz z Prezydencj szwedzk - zorganizowali鄉y w Warszawie pierwsz, wsp鏊n konferencj przedstawicieli pa雟tw cz這nkowskich UE i pa雟tw kandyduj帷ych na ten temat;

  • z dzisiejsz konferencj wi捫 nadziej, i da ona pocz徠ek szerokiej dyskusji w naszym kraju.

Od sposobu bowiem rozwi您ania spraw, kt鏎e obecnie b璠 przedmiotem dyskusji, zale瞠 b璠zie status i miejsce Polski w europejskich strukturach integracyjnych - w Europie - w nadchodz帷ych latach.

Musz to sobie u鈍iadomi partie polityczne, urz璠nicy pa雟twowi, samorz康owcy - musi to zrozumie obywatel!

Ci庵 dalszy – cz窷 II

Przysz造 kszta速 Unii Europejskiej. Polski punkt widzenia (II)

Szko豉 G堯wna Handlowa

Warszawa, 28. 05. 2001 r.

Z tego wzgl璠u - nim przejd do konkretnych zagadnie - chcia豚ym poczyni dwie uwagi zasadnicze:

Po pierwsze - prowadz帷 powy窺z debat, pa雟twa cz這nkowskie UE i pa雟twa kandyduj帷e (w tym Polska) nie mog traci z oczu zasadniczego sensu procesu integracji. Cz瘰to bowiem mam wra瞠nie, i - szczeg鏊nie w gor帷zce negocjacji akcesyjnych - istota tego procesu sprowadzana jest do licytacji w御ko pojmowanych interes闚 poszczeg鏊nych kraj闚 i targu "co za co".

Tymczasem:

  • integracja europejska by豉 od pocz徠ku wielkim projektem politycznym, nakierowanym na zagwarantowanie trwa貫go pokoju w Europie; 鈍iadomi byli tego w pe軟i tw鏎cy Wsp鏊not - wystarczy uwa積ie przeczyta deklaracj Schumana z 9 maja 1950 r.; projekt ten dopiero w wyniku zmian politycznych z prze這mu lat 80./90. zyska pe貫n wymiar;

  • ustanowienie Wsp鏊not Europejskich a nast瘼nie UE rozpocz窸o jako軼iowo now epok w stosunkach mi璠zynarodowych: zerwano bowiem z dominuj帷ym przez setki lat podej軼iem poszukiwania pokoju poprzez odgraniczanie interes闚 - podj皻o 鄉ia陰 pr鏏 uzyskania pokoju poprzez wydobycie obszaru 陰cz帷ego - "wsp鏊nego", "wsp鏊notowego", przy czym ten wsp鏊ny obszar zasadza si na historycznej wsp鏊nocie cywilizacyjnej i kulturowej;

  • do istoty struktur integracji europejskiej nale篡 wym鏬 solidarno軼i - oznacza on nie tylko skuteczne wsparcie dla s豉bszego pa雟twa cz這nkowskiego, oznacza on r闚nie skuteczn gwarancj, 瞠 nie dojdzie do dominacji politycznej wybranych kraj闚 i nie odrodzi si idea mocarstwowo軼i;

  • dla Polski - po uzyskaniu cz這nkostwa w Sojuszu P馧nocnoatlantyckim - dopiero wej軼ie do Unii Europejskiej oznacza b璠zie, z jednej strony, dope軟ienie historycznego zwrotu, zapocz徠kowanego w 1980 r., z drugiej za strony - w konsekwencji - oznacza r闚nie b璠zie wydobycie maksymalnie korzystnych aspekt闚 naszego po這瞠nia geopolitycznego; w epoce wyzwa globalnych nie ma dla Polski innej, racjonalnej mo磧iwo軼i.

Po drugie - wspomnia貫m o tym, 瞠 rozpoczynaj帷a si debata tyczy b璠zie sedna procesu integracji i zadecyduje o jego przysz造m kszta販ie. Jest to stwierdzenie w pe軟i zasadne. Proces integracji europejskiej - po kilkudziesi璚iu latach rozwoju - osi庵n掖 maksymalny wymiar, jaki mo積a by這 stworzy w ramach obecnych struktur. W ramach Wsp鏊not Europejskich i na tej podstawie:

  • dope軟iono prawie ca趾owicie budow jednolitego rynku;

  • ustanowiono Uni Gospodarcz i Walutow, w wyniku kt鏎ej ju za kilka miesi璚y w znakomitej wi瘯szo軼i pa雟tw cz這nkowskich obowi您ywa b璠zie jednolita waluta - Euro;

  • ustanowiono Uni Europejsk, jako struktur sui generis, ujmuj帷 w pewne ramy prawno-polityczne proces integracji europejskiej;

  • w faz dynamicznego rozwoju wesz豉 Wsp鏊na Europejska Polityka Bezpiecze雟twa i Obrony, wok馧 kt鏎ej w ci庵u najbli窺zych 2- 3 lat zbudowana zostanie to窺amo嗆 europejska w tej dziedzinie.

Substancja integracji europejskiej osi庵n窸a wi璚 na progu Trzeciego Tysi帷lecia - pozytywnie pojmowan - "mas krytyczn". Proces rozszerzenia nie tylko "dope軟i politycznie" europejski projekt integracyjny, sta si r闚nie katalizatorem dla koniecznych zmian jako軼iowych. Dla dalszego rozwoju potrzebne s nowe ramy (zmiany strukturalne, usprawnienie procesu decyzyjnego, etc.).

Przede wszystkim jednak o nowym kszta販ie Unii Europejskiej zadecyduj dwie zasadnicze kwestie:

  • ustanowienie jasnego katalogu wsp鏊nych warto軼i - bez jednoznaczno軼i w tej mierze nie b璠zie realnego post瘼u w procesie integracji europejskiej;

  • zapewnienie strukturom integracyjnym pe軟ej legitymacji demokratycznej; wezwania do "przejrzysto軼i", "uproszcze", "blisko軼i do obywatela" w nowych warunkach s niewystarczaj帷e; przysz豉 Unia Europejska musi spe軟ia wszelkie wymagania nowoczesnej, funkcjonuj帷ej demokracji.

S to w moim poj璚iu sprawy zasadnicze dla przysz這軼i Europy. Pozosta貫 maj znaczenie wt鏎ne - mo積a i trzeba poszukiwa w takich obszarach r騜nych rozwi您a, b璠 one jednak mia造 sens tylko w闚czas, gdy podporz康kowane zostan wsp鏊nym warto軼iom, a realizowane b璠 w ramach pe軟ej legitymacji demokratycznej.

Problem metody

Problem ten obejmuje dwie zasadnicze kwestie:

po pierwsze - w jaki spos鏏 doprowadzi do tak g喚bokich reform, tym bardziej 瞠 procedura tradycyjna spotyka si z krytyk;

po drugie - jakie metody stosowa w ramach samego procesu integracyjnego, tym bardziej 瞠 dosy powszechnie odzywaj si g這sy nawo逝j帷e do "wynalezienie nowej metody integracyjnej".

Zaczn od kwestii drugiej. Do tej pory Wsp鏊noty, a nast瘼nie Unia rozwijaj si ewolucyjnie, krok po kroku, w spos鏏 okre郵any powszechnie metod Monneta. Jej istot trafnie uj掖 pod koniec lat 50. Walter Hallstein w tzw. „teorii roweru”, podkre郵aj帷 - "nale篡 jecha do przodu, gdy w przeciwnym razie upadnie si" („man mu vorw酺tstreten, oder man f鄟lt um"). Obecnie - jak wspomnia貫m - pojawi造 si g這sy o potrzebie odej軼ia od metody ewolucyjnej na rzecz zasadniczej decyzji politycznej - "鈍iadomego politycznego ufundowania Europy na nowo" (J. Fischer).

Wydaje mi si, 瞠 przeciwstawianie tych spraw nie jest w pe軟i zasadne, bowiem metoda Monneta wcale nie wyklucza mo磧iwo軼i podj璚ia zasadniczych decyzji politycznych. Zwa篡 bowiem nale篡, i:

  • metoda Monneta, mimo licznych s豉bo軼i, wcale nie znajduje si w kryzysie i cieszy si niez造m zdrowiem;

  • nowe pa雟twa cz這nkowskie (i nie tylko one) z pewn wstrzemi篥liwo軼i podchodz do "metod rewolucyjnych", wykazuj帷 specyficzn wra磧iwo嗆 co do mo磧iwo軼i wsp馧uczestnictwa w dyskusji i pog喚bionej legitymacji demokratycznej dla podejmowanych decyzji;

  • opowiadaj si one jednak konsekwentnie za jako軼iowymi zmianami w procesie integracji; Polska jasno stwierdzi豉, 瞠 jej celem jest uzyskanie cz這nkostwa w Unii efektywnej, daj帷ej poczucie silnej przynale積o軼i i partnerstwa.

Uzupe軟iaj帷 Hallsteina "teori roweru", uj掖bym obecne potrzeby nast瘼uj帷o: jad帷 na "rowerze integracji europejskiej" nie tylko chcemy posuwa si do przodu, ratuj帷 si przed upadkiem; obecnie potrzebujemy dobrej, szerokiej drogi, obecnie chcemy te wiedzie, co jest celem podr騜y. Dla "鈍iadomego, politycznego ufundowania Europy na nowo" (J. Fischer) sprawdzona metoda Monneta musi by dope軟iona fundamentem aksjologicznym i legitymacj demokratyczn!

Ci庵 dalszy – cz窷 III

Przysz造 kszta速 Unii Europejskiej. Polski punkt widzenia (III)

Szko豉 G堯wna Handlowa

Warszawa, 28. 05. 2001 r.

Wychodz帷 z takiego za這瞠nia chcia豚ym odnie嗆 si do trzech istotnych spraw:

1) Relacja mi璠zy dzia豉niem wsp鏊notowym i mi璠zyrz康owym: rzecz polega na tym, i z regu造 te metody dzia豉nia pojmowane s alternatywnie. Tymczasem lata 90. przynios造 dynamiczne rozwi您anie powy窺zego dylematu, w spos鏏 zak豉daj帷y kooperatywn wsp馧zale積o嗆 metody wsp鏊notowej i mi璠zyrz康owej w pog喚bianiu procesu integracji.

Wsp馧zale積o嗆 ta obejmuje nast瘼uj帷e etapy:

  • identyfikowanie obszar闚 wsp馧pracy mi璠zypa雟twowej wa積ych dla pog喚bienia integracji;

  • w陰czanie takich obszar闚 albo do dziedzin UE obj皻ych wsp馧prac mi璠zyrz康ow (II i III filar);

  • albo uwsp鏊notowianie, czyli w陰czanie do I filaru.

W takim dynamicznym uk豉dzie dzia豉nie mi璠zyrz康owe stanowi b康 etap do uwsp鏊notowienia danej materii, b康 dope軟ienie dzia豉 integracyjnych. Istotne jest przy tym, 瞠 Traktat o UE stworzy now jako嗆 dzia豉 mi璠zyrz康owych - uj掖 je w ramy traktatowe, rozci庵aj帷 na ten obszar w szczeg鏊no軼i zasad solidarno軼i i lojalno軼i.

Tego rodzaju dynamiczny, kooperatywny uk豉d mi璠zy dzia豉niami wsp鏊notowymi i mi璠zyrz康owymi w pe軟i powinien odpowiada interesom pa雟tw kandyduj帷ych, gwarantuje bowiem stopniowe w陰czanie si w trudne mechanizmy wsp鏊notowe.

2) Umocnienie metody wsp鏊notowej w ramach UE: nast瘼uje ono generalnie w wyniku przesuni璚ia obszar闚 do re磨mu podejmowania decyzji kwalifikowan wi瘯szo軼i g這s闚 w Radzie. Stosunkowo niewielki post瘼 dokonany w tej mierze podczas Konferencji Mi璠zyrz康owej 2000, sta si jednym z g堯wnych punkt闚 krytyki Traktatu z Nicei. Warto w tym miejscu przypomnie, 瞠 Polska jednoznacznie opowiedzia豉 si za umocnieniem metody wsp鏊notowej, metoda ta - nakazuj帷a kierowanie si interesem wszystkich cz這nk闚 UE - b璠zie bowiem mia豉 szczeg鏊nie istotne znaczenie dla nowych pa雟tw cz這nkowskich.

Chcia豚ym zwr鏂i jeszcze uwag na dwa aspekty tego problemu:

  • metoda wsp鏊notowa musi by stale umacniania; jest to szczeg鏊nie istotne w 鈍ietle procesu rozszerzenia Unii, w wyniku kt鏎ego wzro郾ie niepomiernie stopie zr騜nicowania w鈔鏚 pa雟tw cz這nkowskich; metoda wsp鏊notowa gwarantuje bowiem w takiej sytuacji ci庵這嗆 i dynamik rozwoju procesu integracji; Polska jest 鈍iadoma tych uwarunkowa i b璠zie wspiera sta貫 umacnianie metody wsp鏊notowej;

  • z tego punktu widzenia mo積a zrozumie krytyk postanowie Traktatu z Nicei (nie powiod豉 si bowiem w znacznej mierze pr鏏a podniesienia efektywno軼i procesu decyzyjnego jeszcze przed realizacj rozszerzenia Unii); zastanawiam si jednak czy to niepowodzenie, wynikaj帷e w sumie z braku zaufania do pa雟tw kandyduj帷ych, nie wyjdzie ca貫j sprawie na dobre; z moich do鈍iadcze wynika bowiem, i u 廝鏚豉 pe軟ej wsp馧odpowiedzialno軼i zwykle le篡 pe軟e wsp馧uczestnictwo: "czasami sprawy, kt鏎ych najbardziej si obawiamy, wychodz nam na dobre";

3) Rola tzw. 軼i郵ejszej wsp馧pracy: sprawa bez w徠pienia istotna, bowiem naros這 wok馧 niej - szczeg鏊nie co do nastawienia Polski do tzw. 軼i郵ejszej wsp馧pracy - sporo nieporozumie: mno篡造 si - szczeg鏊nie w publicystyce - zarzuty negatywnego, b康 wstrzemi篥liwego nastawienia. Ot騜 nie odr騜niano w tych zarzutach dw鏂h zasadniczych spraw:

po pierwsze - dyskusji nad sprecyzowaniem warunk闚 i przes豉nek 軼i郵ejszej wsp馧pracy; Polsce, innym pa雟twom kandyduj帷ym i szeregu pa雟twom cz這nkowskim chodzi這 o to, by zagwarantowa otwarto嗆 軼i郵ejszej wsp馧pracy oraz ustanowi takie klauzule, kt鏎e uniemo磧iwi trwa貫 zmarginalizowanie s豉bszych pa雟tw cz這nkowskich; g這s Polski by w tej mierze zasadny i zosta wys逝chany; Traktat z Nicei zawiera solidne postanowienia, kt鏎e powinny stanowi efektywn barier dla zjawisk niekorzystnych, szczeg鏊nie w odniesieniu do przysz造ch pa雟tw cz這nkowskich;

po drugie - spraw inn jest znaczenie 軼i郵ejszej wsp馧pracy dla przysz貫go rozwoju procesu integracji; okre郵one jest ono co najmniej dwoma zasadniczymi czynnikami:

  • 軼i郵ejsza wsp馧praca b璠zie w przysz這軼i z pewno軼i mechanizmem skutecznego oddzia造wania na dynamik i okre郵anie kierunk闚 rozwoju procesu integracji (w warunkach pog喚bionej dyferencjacji w鈔鏚 pa雟tw cz這nkowskich, b璠帷ej rezultatem procesu rozszerzenia, inaczej by nie mo瞠);

  • w ramach 軼i郵ejszej wsp馧pracy konkretyzowa si b璠 wa積e konstelacje polityczne, z udzia貫m najbardziej wydolnych pa雟tw cz這nkowskich.

Uwarunkowania te s w Polsce dobrze znane i s dobrze rozumiane. Nastawienie Polski do 軼i郵ejszej wsp馧pracy mo瞠 wi璚 by tylko jedno: Polska powinna od pocz徠ku w陰cza si aktywnie we wszystkie formy 軼i郵ejszej wsp馧pracy - dyktowane jest to naszym do鈍iadczeniem, naszym po這瞠niem geograficznym i le篡 w naszym interesie!

Mam natomiast wra瞠nie, 瞠 koncepcje "鈔odka ci篹ko軼i", czy "awangardy pa雟tw" znacznie poza 軼i郵ejsz wsp馧prac wykraczaj. Zamierzeniem przewodnim jest w tym przypadku bowiem wykszta販enie si grupy pa雟tw cz這nkowskich, kt鏎e nadawa b璠 kierunek zasadniczym zmianom politycznym Unii Europejskiej w perspektywie dziesi璚ioleci. Czy tak si stanie, oka瞠 czas. Droga jednak do takiego "鈔odka ci篹ko軼i" czy "awangardy" biec b璠zie w znacznej mierze poprzez 軼i郵ejsz wsp馧prac. Jest to zasadnicza okoliczno嗆 polityczna, kt鏎a sprawia, 瞠 w interesie Polski le篡 wspieranie i partycypacja w 軼i郵ejszej wsp馧pracy. Polska, ze swoim po這瞠niem geograficznym, nie mo瞠 sobie bowiem pozwoli na pozostawanie na obrze瘸ch inicjatyw, okre郵aj帷ych kierunki rozwoju integracji europejskiej.

Powr鏂 teraz do kwestii - jak przeprowadzi tak zasadnicz i g喚bok zmian w procesie integracji? Naturalnie, formalnym punktem wyj軼ia jest art. 48 Traktatu o UE, kt鏎y nakazuje w takim przypadku m.in. zwo豉nie Konferencji Mi璠zyrz康owej. Nie wyczerpuje to jednak w 瘸dnym razie mo磧iwych dzia豉 pa雟tw. Grupa M璠rc闚, grupa refleksyjna sk豉daj帷a si z przedstawicieli pa雟tw cz這nkowskich lub "konwent" w rodzaju tego, kt鏎y przygotowywa Kart Praw Podstawowych - to obecnie dyskutowane formu造. W szczeg鏊no軼i metoda "konwentu" mo瞠 stanowi dobry punkt wyj軼ia. Wymaga ona mo瞠 pewnych korekt - na przyk豉d zmiany nazwy, aby unikn望 zb璠nych negatywnych konotacji. Metoda "konwentu" mo瞠 by r闚nie usprawniona poprzez powierzenie koordynacji prac "grupie steruj帷ej", z這穎nej z wybitnych ekspert闚-teoretyk闚 i praktyk闚. W ka盥ym razie Polska podziela w pe軟i d捫enie do tego, aby wybrana metoda gwarantowa豉 otwarto嗆 i jawno嗆 dyskusji oraz maksymalnie szerok partycypacj spo貫czn.

Ci庵 dalszy – cz窷 IV

Przysz造 kszta速 Unii Europejskiej. Polski punkt widzenia (IV)

Szko豉 G堯wna Handlowa

Warszawa, 28. 05. 2001 r.

Dwie jeszcze sprawy wymagaj w tym kontek軼ie poruszenia:

Po pierwsze - w陰czenie do dyskusji pa雟tw kandyduj帷ych. Deklaracja w sprawie przysz這軼i Unii wychodzi w pewnej mierze naprzeciw tym oczekiwaniom, stwierdzaj帷, 瞠 kandydaci, kt鏎zy zako鎍zyli negocjacje akcesyjne zastan zaproszeni do udzia逝 w Konferencji Mi璠zyrz康owej, natomiast pozostali otrzymaj status obserwatora. Konieczne jest jednak ustalenie udzia逝 pa雟tw kandyduj帷ych w szerokiej dyskusji zwi您anej z przygotowaniem Konferencji Mi璠zyrz康owej, kt鏎a b璠zie mia豉 zasadnicze znaczenie merytoryczne dla przygotowywanych reform. Dobrym pocz徠kiem by豉 wspomniana konferencja, zorganizowana 23 kwietnia w Warszawie wsp鏊nie przez Polsk i Szwecj. Decyzja w tej sprawie powinna zapa嗆 jak najszybciej. Uwa瘸m, 瞠 wyrazem zaufania Unii do kandydat闚 by這by zaoferowanie im mo磧iwo軼i wsp鏊nego przyj璚ia wraz z pa雟twami cz這nkowskim w Laeken deklaracji, kt鏎a wyznaczy program i metod przygotowania zbli瘸j帷ej si Konferencji Mi璠zyrz康owej 2004.

Po drugie - nale篡 mie 鈍iadomo嗆, 瞠 zakres wsp馧uczestnictwa Polski w tej dyskusji zale瞠 b璠zie przede wszystkim od tego, czy uda si rozpocz望 u nas debat, obejmuj帷 partie polityczne, partner闚 spo貫cznych, debat, kt鏎ej uczestnikiem stanie si r闚nie obywatel. St康 tak wag przywi您uj do dzisiejszej konferencji. Sprawa jest istotna r闚nie z tego wzgl璠u, i trudna dyskusja okresu akcesji na這篡 si na dyskusj nad przysz造m kszta速em Unii.

Da rzeczy odpowiednie s這wo – konstytucja dla Europy

W 1943 r. hrabia Richard Oudenhove-Kalergi rozes豉 ministrom spraw zagranicznych pa雟tw sprzymierzonych projekt konstytucji Stan闚 Zjednoczonych Europy. Mimo up造wu lat i stale powracaj帷ej dyskusji, koncepcja konstytucji europejskiej pozostaje nadal stosunkowo abstrakcyjnym poj璚iem. Obecnie jednak dyskusja wkracza w jako軼iowo nowy etap. Wskazane wy瞠j uwarunkowania sprawiaj, 瞠 Unia Europejska w najbli窺zych latach nabierze nowej jako軼i polityczno-prawnej. Zmiany te nale篡 jednak "ubra" w odpowiednie struktury i opatrze odpowiedni terminologi. W moim brukselskim przem闚ieniu z 25 lipca 2000 r., b璠帷ym odpowiedzi na koncepcje zawarte w berli雟kim przem闚ieniu Joschki Fischera (a rozwini皻e ostatnio przez kanclerza Gerharda Schr鐰era) zwraca貫m uwag, i do opisu nowej europejskiej rzeczywisto軼i politycznej nadal u篡wamy j瞛yka silnie zakorzenionego w dziewi皻nastowiecznej wszak tradycji pa雟twa narodowego. Z terminologii tej wynika這by, 瞠 Unia Europejska ewoluuje w kierunku jakiego europejskiego "super-pa雟twa". W istocie, reformy instytucji europejskich nie spos鏏 rozstrzygn望 w oderwaniu od dyskusji nad przysz造m kszta速em Unii Europejskiej.

Nale篡 wi璚 zwa篡, i:

  • Wsp鏊noty Europejskie s organizacjami mi璠zynarodowymi, cho o specyficznym charakterze ponadnarodowym, kt鏎ego istota polega na tym, 瞠 pa雟twa cz這nkowskie przekazuj niekt鏎e kompetencje w豉dzy pa雟twowej na takie organizacje, te za z kolei mog stanowi prawo obowi您uj帷e bezpo鈔ednio w sferze wewn皻rznej pa雟tw cz這nkowskich; Unia Europejska jest natomiast struktur sui generis, ujmuj帷 we wsp鏊ne ramy prawnowmi璠zynarodowe Wsp鏊noty i dwa filary wsp馧pracy mi璠zyrz康owej (gwarantuje wi璚 dynamik i sp鎩no嗆 procesu integracyjnego); traktaty statuuj帷e te organizacje okre郵ane bywaj jako "akty konstytucyjne" (na przyk豉d w orzecznictwie europejskiego Trybuna逝 Sprawiedliwo軼i);

  • Dyskusja wok馧 "konstytucji europejskiej" dotyczy wi璚 w istocie rzeczy zmiany charakteru traktat闚 ustanawiaj帷ych Wsp鏊noty Europejskie i Uni Europejsk; do陰czam si do tych g這s闚, kt鏎e postuluj - by unikn望 niepotrzebnych nieporozumie - u篡wanie terminologii odzwierciedlaj帷ej stan rzeczy: m闚my wi璚 o "traktacie podstawowym" wzgl璠nie "traktacie konstytucyjnym", w odniesieniu do struktur - specyficznych wa積ych struktur integracyjnych - tworzonych jednak przez pa雟twa!

Tym niemniej si璕ni璚ie do do鈍iadcze zwi您anych z konstytucj narodow jest obecnie przy konstruowaniu takiego "traktatu konstytucyjnego" niezb璠ne. W szczeg鏊no軼i z tradycji konstytucyjnych pa雟tw europejskich wynikaj wiod帷e zasady demokracji:

  • katalog wsp鏊nych warto軼i;

  • legitymacja demokratyczna (na przyk豉d art. 4 konstytucji RP z 1997 r. podkre郵a - "W豉dza zwierzchnia w Rzeczypospolitej nale篡 do Narodu"/ust. 1/ - i dalej - "Nar鏚 sprawuje w豉dz przez swoich przedstawicieli lub bezpo鈔ednio" /ust. 2/);

  • tr鎩podzia w豉dz, obejmuj帷y w豉dz ustawodawcz, wykonawcz i s康ownicz;

  • polityczna odpowiedzialno嗆 sprawuj帷ych w豉dz.

"Wsp鏊ne zasady, wywodz帷e si z konstytucji pa雟tw cz這nkowskich" s od lat trwa陰 podstaw orzekania europejskiego Trybuna逝 Sprawiedliwo軼i. Rzecz w tym, i obecnie - w zwi您ku z osi庵ni璚iem przez Wsp鏊noty okre郵onej "masy krytycznej" w zakresie kompetencji oraz wobec wzrostu liczby pa雟tw cz這nkowskich , konieczne jest si璕ni璚ie do do鈍iadcze strukturalnych, tycz帷ych samego sedna legitymacji demokratycznej, bez czego Unia Europejska nie b璠zie w stanie osi庵n望 nowego etapu jako軼iowego.

Drugim obszarem do鈍iadcze wynikaj帷ych z konstytucji narodowych, do kt鏎ych nale篡 si璕n望 przy pracach nad "traktatem podstawowym", czy "traktatem konstytucyjnym" s kwestie strukturalne, zapewniaj帷e niezb璠n przejrzysto嗆, jasno嗆 wywodu. Konstytucje zwykle reguluj sprawy zasadnicze - cele i zasady ustroju, prawa podstawowe obywateli, 廝鏚豉 prawa, instytucje, bud瞠t, system ochrony prawnej, zmian konstytucji. Rozwa瘸j帷 struktur "traktatu podstawowego", czy "traktatu konstytucyjnego" nale篡 te do鈍iadczenia strukturalne konstytucji narodowych wzi望 naturalnie pod uwag.

Uwzgl璠niaj帷 powy窺ze dwa wa積e obszary do鈍iadcze wynikaj帷ych z konstytucji narodowych, kt鏎e nale篡 rozwa篡 w zbli瘸j帷ych si pracach, 鄉ia這 mo積a m闚i o procesie "konstytucjonalizacji" traktat闚 ustanawiaj帷ych Wsp鏊noty i Uni Europejsk.

Ci庵 dalszy – cz窷 V

Przysz造 kszta速 Unii Europejskiej. Polski punkt widzenia (V)

Szko豉 G堯wna Handlowa

Warszawa, 28. 05. 2001 r.

W ko鎍u sprawa najistotniejsza - jaki ma by docelowy kszta速 Unii Europejskiej, owo europejskie finalite? W przem闚ieniu brukselskim stwierdzi貫m, 瞠 d捫enie do "ostatecznej" reformy Unii jest przedsi瞝zi璚iem tyle zaszczytnym, co nierealistycznym, podobnie jak poszukiwanie kamienia filozoficznego. Przy stwierdzeniu tym pozostaj.

Wsp鏊noty i Unia Europejska stanowi pewn specyficzn struktur integracyjn nowego typu, okre郵an terminem "ponadnarodowo軼i", w sumie jednak wymykaj帷 si tradycyjnym klasyfikacjom struktur mi璠zynarodowych. Rzecz w tym, 瞠 te nowe jako軼iowo struktury integracyjne, tworzone przez pa雟twa, stwarzaj specyficzny mechanizm konstruktywnej koordynacji mi璠zy procesem integracji, suwerenno軼i pa雟twow i suwerenno軼i narodow. Integracja europejska nie odbywa si wi璚 - jak twierdz niekt鏎zy - kosztem suwerenno軼i pa雟twowej i narodowej, wr璚z przeciwnie - stwarza optymalne warunki dla realizacji suwerenno軼i pa雟tw i narod闚 w jako軼iowo nowych relacjach mi璠zynarodowych. Obecnie zadaniem podstawowym sta這 si zagwarantowanie temu mechanizmowi odpowiedniej legitymacji aksjologicznej i demokratycznej.

Poszukiwanie natomiast ostatecznego rezultatu proces闚 integracyjnych, por闚na mo積a jedynie do gonitwy za oddalaj帷ym si horyzontem. R闚nie opisywanie tych proces闚 tradycyjn terminologi prowadzi jedynie do zam皻u: produktem finalnym nie mo瞠 sta si jaki rodzaj "federacji europejskiej", pa雟two federalne zasadza si bowiem na konstytucji narodowej, cz窷ci sk豉dowe federacji funkcjonuj w ramach pa雟twa federalnego, proces integracji formuje si natomiast na podstawie umowy mi璠zynarodowej (cho naturalnie do鈍iadczenia pa雟tw federacyjnych mog by bardzo przydatne w pracach nad "traktatem konstytucyjnym"). Podobnie rzecz si ma ze "zwi您kiem pa雟tw", kt鏎y w istocie swojej jest pewn form zacie郾ionej wsp馧pracy "mi璠zy" pa雟twami, opart o umow mi璠zynarodow; w przypadku procesu integracji europejskiej funkcjonuje natomiast struktura (Wsp鏊noty i Unia Europejska) "obok" pa雟tw, cho mocno zharmonizowana ze strukturami pa雟twowymi. Proponuj wi璚 pozosta przy tym co jest - mamy Wsp鏊noty i Uni Europejsk, musimy wzbogaci te struktury przede wszystkim o solidn legitymacj demokratyczn i wsp鏊ne warto軼i: to jest bowiem niezb璠ne dla dalszego rozwoju i zapewni, 瞠 b璠zie si on odbywa w harmonii z interesami pa雟tw cz這nkowskich i obywateli.

Wychodz帷 z tych podstawowych za這瞠, chcia豚ym zwi篥le odnie嗆 si do problem闚, wok馧 kt鏎ych koncentruje si dyskusja nad przysz造m programem Konferencji Mi璠zyrz康owej 2004.

1) Rozdzia kompetencji mi璠zy UE a pa雟twa cz這nkowskie. W mojej ocenie rozwi您anie problemu w tej mierze nie le篡 w pierwszym rz璠zie w taksatywnym wyliczeniu (odgraniczeniu) kompetencji Unii i pa雟tw cz這nkowskich.

Z jednej bowiem strony istota problemu koncentruje si na wykonaniu istniej帷ych kompetencji Wsp鏊not i Unii, a przede wszystkim na ugruntowaniu ich legitymacji demokratycznej. Tego problemu szczeg馧owe wyliczenie nie rozwi捫e.

Z drugiej natomiast strony chodzi musi - przy konstruowaniu "traktatu konstytucyjnego" - o ugruntowanie jednoznacznych ram - zasad podzia逝 i wykonywania kompetencji, takich jak zasada subsydiarno軼i, czy proporcjonalno軼i.

Wielu uczestnik闚 debaty zwraca r闚nie s逝sznie uwag na to, 瞠 wynikiem dyskusji nad podzia貫m kompetencji nie mo瞠 by regres integracji europejskiej, polegaj帷y na renacjonalizacji wa積ych obszar闚 - na przyk豉d polityki rolnej czy regionalnej, czy te przeniesienie niekt鏎ych problem闚 na p豉szczyzn negocjacji akcesyjnych.

2) Status Karty Praw Podstawowych. Zasadniczym problemem pozostaje w mojej ocenie wprowadzenie wsp鏊nych warto軼i do traktat闚 ustanawiaj帷ych Wsp鏊noty i Uni. Bez tego nie b璠zie mo積a m闚i o "traktacie konstytucyjnym", bez tego nie b璠zie post瘼u w procesie integracji. St康 te wprowadzenie Karty - po niezb璠nych udoskonaleniach - do "traktatu konstytucyjnego" jest spraw o zasadniczej wadze.

3) Uproszczenie traktat闚 ustanawiaj帷ych Wsp鏊noty i Uni. Uproszczenie traktat闚 musi naturalnie wyj嗆 poza "formu喚 amsterdamsk" (tzn. ujednolicenie numeracji i uchylenie przepis闚 nie maj帷ych znaczenia) oraz poza dopasowanie traktat闚, wynikaj帷e z wyga郾i璚ia w po這wie przysz貫go roku Traktatu ustanawiaj帷ego Europejsk Wsp鏊not W璕la i Stali. Celem powinno by skonstruowanie jednego Traktatu o UE - owego "traktatu konstytucyjnego", zawieraj帷ego dzia造 jasno precyzuj帷e zasady nowoczesnej demokracji.

4) Rola parlament闚 narodowych w architekturze europejskiej. W tej mierze dyskusja jest szczeg鏊nie istotna i interesuj帷a, jej wynik b璠zie te mia bezpo鈔edni wp造w na zakres legitymacji demokratycznej procesu integracji. Wysuwane ju na obecnym etapie koncepcje postuluj nawet utworzenie drugiej izby Parlamentu Europejskiego (tak - Tony Blair), z這穎nej z przedstawicieli parlament闚 narodowych, cho z drugiej strony nie brak propozycji, by w kierunku drugiej izby ewoluowa豉 Rada - tak Gerhard Schr鐰er. Niekt鏎zy z kolei w og鏊e sprzeciwiaj si - nie bez racji - powo造waniu nowych struktur. Mo磧iwo軼i Parlamentu Europejskiego dalekie s bowiem od wykorzystania: chodzi tu tak o zakres udzia逝 w procesie decyzyjnym, jak i stworzenie warunk闚 dla umocnienia legitymacji Parlamentu Europejskiego. Wymaga to b璠zie w nast瘼nych latach wysi趾闚 (po stronie pa雟tw cz這nkowskich, partii politycznych, partner闚 spo貫cznych) na rzecz umocnienia 鈍iadomo軼i europejskiego Demos, rozwoju "wsp鏊nych" struktur partyjnych, stworzenia "europejskiej opinii publicznej". Deficytu tego nie da si nadrobi formalnymi dzia豉niami, czy powo豉niem nowych struktur. Analizuj帷 ten problem si璕am si陰 rzeczy - jako Senator RP - do najnowszej historii polskiego parlamentaryzmu. Senat RP odrodzi si w roku 1989 jako pierwsze w pe軟i demokratycznie wybrane cia這 ustawodawcze. Po z g鏎 dziesi璚iu latach nadal trwa w Polsce dyskusja nad celowo軼i i skuteczno軼i systemu dw鏂h izb. Jedni politycy domagaj si likwidacji Senatu, inni chcieliby go przekszta販i w izb samorz康ow, jeszcze inni pragn瘭iby zachowa jego obecny kszta速. Wniosek p造nie z tego jasny: ewentualna decyzja o powo豉niu europejskiej izby wy窺zej poprzedzi musia這by jasne okre郵enie jej zada i kompetencji.

Innym, istotnym obszarem - szczeg鏊nie w odniesieniu do pa雟tw kandyduj帷ych - jest umocnienie roli parlamentu krajowego w wewn徠rzpa雟twowym procesie decyzyjnym w sprawach integracyjnych.

Refleksja ko鎍owa

Debata na temat przysz這軼i Unii Europejskiej - Europy dopiero rozpoczyna si. Do ko鎍a bie膨cego roku sporz康zi nale篡 katalog podstawowych problem闚. W moich wywodach koncentrowa貫m si wi璚 na wskazaniu problem闚, cho naturalnie nakre郵enie pewnych ram dla dyskusji jest konieczne. W moim poj璚iu ramy takie tworzy musi jasny katalog wsp鏊nych warto軼i i ugruntowanie solidnej legitymacji demokratycznej dla procesu integracji europejskiej.

Przypominam - nie b璠zie pokoju, nie b璠zie prawdziwej integracji, bez wolno軼i, demokracji, prawdy i moralno軼i!

Przem闚ienie ministra spraw zagranicznych W豉dys豉wa Bartoszewskiego, wyg這szone w Szkole G堯wnej Handlowej w Warszawie podczas kolejnej z cyklu konferencji dotycz帷ych integracji europejskiej.

Wersja angielska: http://www.poland-embassy.si/eng/politics/neweu.htm

czwartek, 16 listopada 2006
Z這 w dobro obr鏂i

Gazeta Wyborcza (Warszawa)

Nr 85 /10. 04. 2001 r.

Przem闚ienie W豉dys豉wa Bartoszewskiego w Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie

Szanowni Pa雟two! Drodzy Przyjaciele!.

Rozpoczynam w ten spos鏏, poniewa widz na tej sali tylko przyjaznych ludzi. My郵, 瞠 nieprzyja幡i po prostu nie przyszli. Autorzy anonim闚, kt鏎e cz瘰to do mnie trafiaj, uwa瘸j mnie za 砰da. My郵, 瞠 sprawi mi tym przykro嗆. Nie sprawiaj jednak. Zastanawiam si, dlaczego to robi? Czy chc da mi znak, 瞠 istniej jakie czujne osoby, kt鏎e zajmuj si klasyfikowaniem cudzych pogl康闚 zale積ie od pochodzenia? Widocznie tak ma by - nie tylko w systemach totalitarnych.

Ci, kt鏎zy mnie znaj, wiedz, 瞠 uwa瘸m si za przyjaciela wszystkich ludzi - bez wzgl璠u na ich pochodzenie i wyznanie. Nie oznacza to jednak, 瞠 w praktyce jednakowo kocham wszystkich 砰d闚 i wszystkich Polak闚. Jednakowo kocham jednak wszystkich porz康nych ludzi. Je郵i mam przekonanie, 瞠 s porz康ni, to w闚czas drugorz璠ne znaczenie ma dla mnie rodow鏚 ich babci czy prababci.

Szanowni Pa雟two!

Przy uk豉daniu programu mojej oficjalnej wizyty w USA, kt鏎ej g堯wnymi punktami by造 spotkania z Panem Powellem i z Pani Rice, zwraca貫m szczeg鏊n uwag, aby mie okazj przynajmniej do kr鏒kiego spotkania w Holocaust Memorial Museum. Przywi您uj do tego spotkania ogromn wag. Mo積a wyg這si d逝gi odczyt - i to niejeden - o problemach, kt鏎e nas wsp鏊nie interesuj. Niestety, nie jest to obecnie mo磧iwe. W Polsce wydali鄉y ksi捫k w j瞛yku angielskim ["Thou Shalt Not Kill. Poles on Jedwabne", "Wi篥"], kt鏎a jest wy這穎na w hallu i kt鏎 ka盥y mo瞠 wzi望. Zawiera ona przegl康 g這s闚 i wypowiedzi na tematy, kt鏎e bardzo nas w tym przypadku interesuj, a kt鏎e dotycz ujawnionych wydarze w Jedwabnem. Teksty zawarte w prezentowanej ksi捫ce si璕aj jedynie do pocz徠ku kwietnia, dyskusja w Polsce toczy si natomiast dalej. Nie chcieli鄉y - po prostu - odwleka wydania tej ksi捫ki. Zwracam Pa雟twa uwag, 瞠 ksi捫ka ta zawiera g這sy zawodowych historyk闚, dziennikarzy, przypadkowych ludzi, ale r闚nie arcybiskupa katolickiego, dzia豉czy 篡dowskich, a zaopatrzona jest przedmow napisan przez jednego z najwybitniejszych 篡j帷ych warszawskich 砰d闚 - profesora Israela Guttmana z Jerozolimy.

Za chwil Pan Andrzej Przewo幡ik, sekretarz generalny Rady Ochrony Pami璚i Walk i M璚ze雟twa, przedstawi Pa雟twu stan bada, jakie s obecnie prowadzone przez odpowiednie instancje prawne i historyczne, oraz zaprezentuje projekty - realne, co do kt鏎ych zapad造 ju decyzje - dotycz帷e upami皻nienia na sta貫 tragedii w Jedwabnem.

Nim jednak oddam mu g這s, chcia豚ym powiedzie rzecz nast瘼uj帷.

Po pierwsze - 26 lutego mia貫m okazj przez trzy kwadranse rozmawia w cztery oczy z Papie瞠m. Poruszy貫m z nim r闚nie spraw Jedwabnego, poniewa uwa瘸貫m, 瞠 jest to sprawa bardzo wa積a. Wys逝cha z zainteresowaniem moich uwag i opinii. Da mi do zrozumienia, i le篡 Mu na sercu, aby utrwalenie pami璚i mia這 charakter ponadczasowy; by odgrywa這 rol i za pi耩dziesi徠 lat, i za sto lat. Nie chodzi bowiem o same nazwiska, lecz o podstawowe warto軼i i poj璚ia moralne. Wysoki duchowny katolicki pojmuje kategorie bratob鎩stwa, zbrodni, cierpienia w uniwersalnych wskaz闚kach Biblii. Najbli窺i wsp馧pracownicy Papie瘸 powiedzieli mi tego dnia, 瞠 najwi瘯sze wra瞠nie ze wszystkich Jego podr騜y wywar pobyt w Jerozolimie. To wra瞠nie pozosta這 w Nim.

安iat katolicki liczy obecnie w 鈍iecie miliard ludzi. Jest rzecz wa積 mie takiego sojusznika, nawet je郵i nie wszyscy jednakowo uwa積ie Go s逝chaj.

Po drugie - chc nawi您a do sprawy o zupe軟ie innym charakterze. Nie chcia豚ym, aby zosta這 zapomniane, 瞠 to Polska postawi豉 przed s康em oraz s逝sznie i sprawiedliwie straci豉 takich zbrodniarzy, jak komendant Auschwitz Hoess, jak gauleiter Wielkopolski Greiser, kt鏎emu terytorialnie podlega這 m.in. 堯dzkie getto, jak kat getta 堯dzkiego Bierow, jak kat getta krakowskiego Goeth, jak kat getta warszawskiego Stroop. T瘼iono wi璚 zbrodnie, a do wi瞛ienia wtr帷ono r闚nie bardzo wielu kolaborant闚. Nie pisano i nie informowano o tym nale篡cie: zasad w tym czasie bowiem by這, i mo積a by這 pisa tylko o faszystowskich Niemczech, ale nie wolno by這 pisa o innych sprawcach. Taka by豉 w闚czas zasada w Polsce, w Polsce, kt鏎 nie my鄉y ustanowili!

W istocie nale篡 jednak wzi望 pod uwag fakt, 瞠 w 1949 r. stan瘭i przed s康em ci, kt鏎zy wpadli w r璚e 闚czesnej policji, a pope軟ili zbrodnie w okre郵onych miejscowo軼iach, w tym w Jedwabnem. Opinia publiczna o tym jednak nie wiedzia豉. Nie pisano o tym w gazetach - ani na pierwszej, ani na drugiej stronie. Nie jest jednak tak, 瞠 nikt si tym nie interesowa. Nie wydobyto jednak problem闚 moralnych, wychowawczych. Wszystko posz這 do archiwum. Dlatego dopiero teraz, kiedy jeste鄉y wolni, rozpoczyna si prawdziwa dyskusja.

Szanowni Pa雟two!

My, Polacy, kt鏎zy pomagali 砰dom, bali鄉y si w闚czas niekt鏎ych innych Polak闚. Nie mieli鄉y napisane na twarzach, co robimy. Mundurowy Niemiec przechodz帷y ulic nie m鏬 wi璚 tego wiedzie. Ale Polak, s御iad, m鏬 wiedzie. S御iad ten m鏬 by normalnym, uczciwym cz這wiekiem, m鏬 by r闚nie zdrajc. Nie wynika jednak z tego, 瞠 Polacy s 幢i. S po prostu ludzie uczciwi i s ludzie nieuczciwi. Czy nie jest dziwne, 瞠 przez dziesi徠ki lat w Polsce nie doceniano postawy tych, kt鏎zy zachowywali si przyzwoicie. Dopiero w ostatnich latach polski parlament przyzna tym, kt鏎zy nara瘸li 篡cie dla ratowania innych, uprawnienia kombatanta II wojny 鈍iatowej. Wcze郾iej tego nie by這 - by這 natomiast w Jerozolimie. W豉郾ie tam, a nie w Warszawie czy Krakowie, czczono uczciwych Polak闚. C騜 wi璚 dziwnego w tym, 瞠 nie m闚iono o starych procesach s康owych, je瞠li w og鏊e nie chciano pewnych spraw porusza.

Prawda mo瞠 wyj嗆 na jaw tylko w warunkach wolno軼i i demokracji. Prawda nie mo瞠 by dyskutowana w warunkach systemu totalitarnego. Jest uderzaj帷e, 瞠 na li軼ie Sprawiedliwych w鈔鏚 Narod闚 安iata przybywaj obecnie setki nazwisk ludzi z Ukrainy, Rosji i Bia這rusi. Dopiero teraz mo積a tych ludzi odnale潭 i ustali, jak uczciwie i dzielnie dzia豉li. Dop鏦i istnia Zwi您ek Sowiecki, nie by這 takiej mo磧iwo軼i. A przecie ci ludzie 篡li, byli mi璠zy nami. Kiedy 28 pa寮ziernika 1963 r. sadzi貫m moje drzewko w Jerozolimie, to polskich drzewek by這 oko這 30. W tej chwili jest ich oko這 sze嗆 tysi璚y, przy czym jedno drzewko symbolizuje cz瘰to ca貫 trzy, czteroosobowe rodziny. Chodzi wi璚 o co najmniej dziesi耩 tysi璚y os鏏!

Szanowni Pa雟two!

Ja wierz w Boga, w naszego wsp鏊nego Boga. Niegdy ten B鏬 powiedzia, 瞠 Sodoma zostanie uratowana, je瞠li znajdzie si dziesi璚iu sprawiedliwych. W闚czas nie znalaz這 si. Znalaz這 si jednak tysi帷e sprawiedliwych w innych sytuacjach - i nie jest to ma這. Ale dziesi璚iu niesprawiedliwych mo瞠 zatru obraz, zniszczy, zniweczy perspektyw spraw pi瘯nych i dobrych. Dlatego dzisiaj musimy my郵e o tym, jak to straszne z這 i zbrodni obr鏂i na dobro, na wychowanie ludzi w celu uprzytomnienia, jakie w r騜nych sytuacjach bywaj drogi wyboru.

Szanowni Pa雟two!

We幟y przyk豉d z Amerykan闚, kt鏎zy ca貫 lata prze篡wali problem nad-u篡 wojennych w Wietnamie - kr璚ili na ten temat filmy, pisali ksi捫ki o zbrodniach - sami o sobie, o swoich m這dych 穎軟ierzach. Rozrywali w豉sne rany, aby pozosta zdrowym narodem. To jest w豉軼iwa postawa. W豉郾ie dlatego uwa瘸 si Ameryk za wielki kraj. Gdyby Ameryka przeczy豉 temu, negowa豉, k豉ma豉, nikt nie uwa瘸豚y jej za wielki kraj.

Mojemu ma貫mu krajowi 篡cz tej wielko軼i moralnej!

Minister Bartoszewski wyg這si to przem闚ienie 5 kwietnia podczas oficjalnej wizyty w USA. W豉dys豉w Bartoszewski (dzi ma 79 lat) by wi篥niem O鈍i璚imia, wsp馧za這篡cielem Rady Pomocy 砰dom "疾gota", jako jeden z pierwszych Polak闚 otrzyma w Jerozolimie tytu "Sprawiedliwy w鈔鏚 Narod闚 安iata". W PRL dwukrotnie wi瞛iony. W stanie wojennym internowany. Szefem MSZ jest po raz drugi - pierwszy raz pe軟i t funkcj w roku 1995.