© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Kategorie: Wszystkie | 1934 - Artyku造 | 1956 - 1959 | 1958 - Artyku造 | 1960 - Artyku造 | 1964 - Artyku造 | 1968 - Recenzje | 1970 - 1979 | 1970 - Recenzje | 1975 - Recenzje | 1980 - 1988 | 1980 - Pozosta貫 teksty | 1980 - Recenzje | 1986 - Pozosta貫 teksty | 1989 - Artyku造 i wywiady | 1990 - Artyku造 i wywiady | 1991 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Materia造 biograficzne | 1993 - Artyku造 i wywiady | 1994 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Kronika wydarze | 1995 - Materia造 biograficzne | 1995 - Pozosta貫 teksty | 1996 - Artyku造 i wywiady | 1996 - Materia造 biograficzne | 1997 - Artyku造 i wywiady | 1997 - Materia造 biograficzne | 1998 - Artyku造 i wywiady | 1999 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Pozosta貫 teksty | 2001 - Artyku造 i wywiady | 2001 - Pozosta貫 teksty | 2002 - Artyku造 i wywiady | 2002 - Materia造 biograficzne | 2002 - Pozosta貫 teksty | 2003 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Pozosta貫 teksty | 2004 - Recenzje | 2005 - Artyku造 i wywiady | 2005 - Kronika wydarze | 2005 - Materia造 biograficzne | 2005 - Pozosta貫 teksty | 2005 - Recenzje | 2006 - Artyku造 i wywiady | 2006 - Fotogaleria | 2006 - Kronika wydarze | 2006 - Materia造 biograficzne | 2006 - Pozosta貫 teksty | 2006 - Recenzje | 2007 - Artyku造 i wywiady | 2007 - Fotogaleria | 2007 - Kronika wydarze | 2007 - Materia造 biograficzne | 2007 - PISMA WYBRANE t. I/II | 2007 - Pozosta貫 teksty | 2007 - Recenzje | 2008 - Artyku造 i wywiady | 2008 - Fotogaleria | 2008 - Kronika wydarze | 2008 - Recenzje | 2009 - Artyku造 i wywiady | 2009 - Fotogaleria | 2009 - Kronika wydarze | 2009 - Recenzje | 2010 - Artyku造 i wywiady | 2010 - Fotogaleria | 2010 - Kronika wydarze | 2010 - Pozosta貫 teksty | 2010 - Recenzje | 2011 - Artyku造 i wywiady | 2011 - Fotogaleria | 2011 - Kronika wydarze | 2011 - Pozosta貫 teksty | 2011 - Recenzje | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 1 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 2 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 3 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 4 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 5 | NOWE KSI*KI | STRONA G紟NA | Varia
RSS
鈔oda, 13 grudnia 2006
Cz這wiek - istota niezapisana

„Gazeta Wyborcza” (Warszawa)

Nr 246 / 20. 10. 2000 r.

Przem闚ienie ministra spraw zagranicznych Polski - W豉dys豉wa Bartoszewskiego, wyg這szone podczas otwarcia targ闚 ksi捫ki we Frankfurcie.

Podobno - tak pisali starzy kabali軼i - tyle jest dobrych anio堯w, co gwiazd, i tyle przyjaznych gwiazd, co dobrych ksi捫ek, a kto, kto je wszystkie przeczyta, "b璠zie u siebie w domu". To znaczy, 瞠 us造szy i pojmie pi瘯no muzyki sfer niebieskich, a zarazem pi瘯no muzyki ludzkiego serca.

Zaczn tedy od cytatu z dzie豉, kt鏎ego pierwszy szkic zosta napisany latem 1914 r., gdy gas造 鈍iat豉 nad Europ, jest za pie郾i t瘰knoty za utraconym 鈍iatem ca這軼i i harmonii: "Szcz窷liwe czasy, dla kt鏎ych niebo gwia寮ziste jest map dr鏬 otwartych, roz鈍ietlonych, zapraszaj帷ych do przebycia. Wszystko zdaje si nowo軼i - ale nowo軼i znajom, przygod - lecz i w豉sno軼i. 安iat tak rozleg造 wydaje si domem, bo ogie p這n帷y w duszy jest tej samej natury co gwiazdy" (Gyorgy Lukacs, "Die Theorie des Romans"). Te s這wa napisa pewien m這dy filozof studiuj帷y w Niemczech, w闚czas radykalny socjaldemokrata, ja za, stary chrze軼ija雟ki demokrata, trwaj帷 mocno przy swoim pogl康zie na 鈍iat, przy swej pami璚i i przy swoim do鈍iadczeniu, powtarzam je ze wzruszeniem po osiemdziesi璚iu sze軼iu latach.

Bez w徠pienia, szcz窷liwe to czasy, w kt鏎ych 鈍iat rozleg造 wydaje si domem! Ale czy znamy drogi wiod帷e do tego domu? Czy wiemy, jak powinien by urz康zony? A je郵i wiemy - to czy starczy nam rozumu, woli i si, by go zbudowa dla zapewnienia wsp鏊nej przysz這軼i? (...)

Co to znaczy: by u siebie w domu? To znaczy by na swoim miejscu. Zna pami耩 miejsca i jego niepowtarzalne pi瘯no. Mie je w sobie. To znaczy dba o to miejsce, kultywowa je. Wzbogaca i chroni. To znaczy tak瞠 nie tylko wiedzie, kogo si ma za s御iada, nie tylko utrzymywa z nim "normalne" stosunki, ale mie 鈍iadomo嗆, 瞠 wsp鏊nota s御iedzkich interes闚 wymaga dzia豉, kt鏎e nasi niemieccy partnerzy z koalicji SPD/Sojusz 90/Zieloni nazywaj "globaln polityk zapewnienia przysz這軼i". Obecno嗆 Polski w zaszczytnej roli go軼ia honorowego na Mi璠zynarodowych Targach Ksi捫ki jest w tej polityce s御iedzkiego budowania przysz這軼i wa積ym krokiem. Idea zbli瞠nia mi璠zy Polsk i Niemcami znajduje tu sw鎩 wyraz w przyjaznym zaciekawieniu kultur s御iada - a z pewno軼i pomo瞠 w przezwyci篹aniu wzajemnych stereotyp闚 i uprzedze, kt鏎ych 篡wotno嗆 bywa silniejsza od wysi趾闚 ludzi dobrej woli. Dzi瘯i obop鏊nemu poznaniu oka瞠 si, 瞠 to, co nas r騜ni nie musi dzieli, ale na odwr鏒, staje si 廝鏚貫m g喚bszej wsp馧pracy, to za, co jest nam wsp鏊ne tej wsp馧pracy pomaga.

Polska prezentacja we Frankfurcie przypada na czas 10. rocznicy prze這mu w stosunkach mi璠zy naszymi krajami. Na pocz徠ku lat 90. podj瘭i鄉y pr鏏 zdefiniowania polsko-niemieckiej wsp鏊noty interes闚. Jej fundamentami by造: niemieckie wsparcie dla stara Polski o cz這nkostwo w NATO i Unii Europejskiej, polskie poparcie dla procesu zjednoczenia Niemiec, budowa infrastruktury instytucjonalnej i spo貫cznej stosunk闚 dwustronnych, zamkni璚ie nieuregulowanych jeszcze problem闚 z przesz這軼i. W ci庵u dekady (...) zmieni這 si miejsce Polski i Niemiec w Europie. Niemcy s zjednoczone. Polska jest cz這nkiem NATO, a perspektywa cz這nkostwa w Unii Europejskiej staje si coraz bardziej konkretna. Istotnym krokiem na drodze do zamkni璚ia dziedzictwa II wojny jest porozumienie w sprawie zado嗆uczynienia dla robotnik闚 przymusowych.

Dzi nadszed czas wzbogacenia definicji polsko-niemieckiej wsp鏊noty interes闚. Czas ju wi璚 na zdefiniowanie p鏊 wsp馧dzia豉nia w sferach edukacji, ekologii, transportu, na realizacj wsp鏊nych projekt闚 z zakresu nauki i techniki - bo nikt za nas, s御iad闚 i partner闚, tego nie zrobi. (...)

Gdy patrz na t sal, na Pa雟twa, dochodz do wniosku, 瞠 tam, gdzie s ksi捫ki tam s ludzie najlepszej woli, wiedzy i wyobra幡i. Tacy ludzie, kt鏎zy pod niebem pe軟ym gwiazd i dobrych anio堯w wiedz, co znaczy by u siebie w domu.

Tytu i skr鏒y od redakcji „GW”

Nowy, solidarny 鈍iat

„Gazeta Wyborcza” (Warszawa)

Nr 221 / 21. 09. 2000 r.

Mowa na Sesji Milenijnej Zgromadzenia ONZ

Za nami powoli pozostaje XX wiek - wiek skrajno軼i i g喚bokich przeciwie雟tw. By to wiek wzlot闚 i upadk闚 cz這wieka oraz na przemian regresu i post瘼u w procesie powstawania wsp鏊noty mi璠zynarodowej. Z jednej strony, byli鄉y i jeste鄉y 鈍iadkami upowszechniania si praw cz這wieka i demokracji, niezwyk貫go post瘼u naukowego, technologicznego, materialnego, rozwoju uniwersalnych instytucji mi璠zynarodowych. Z drugiej - by to tak瞠 wiek najstraszniejszych dramat闚 we wsp馧czesnej historii ludzko軼i, tragedii, okrucie雟tw i m璚ze雟twa dw鏂h wojen 鈍iatowych, kra鎍owej pogardy cz這wieka dla cz這wieka oraz ludob鎩stwa i 郵epej przemocy ze strony utopii, kt鏎e t drog chcia造 zbudowa "nowy wspania造 鈍iat". Polski poeta, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1980 r. Czes豉w Mi這sz, pisz帷 w "安iadectwie poezji", i przyniesion przez XX wiek nowo軼i w historii ludzkiego gatunku okaza si "prawie zanik poj璚ia warto軼i", konkludowa: "ob霩 zag豉dy sta si centralnym faktem stulecia".

Wszelako, koniec tego stulecia zdaje si przynosi wi璚ej optymizmu. Jest to ocena nie tylko ministra spraw zagranicznych odrodzonej i demokratycznej Polski. Takie jest r闚nie moje osobiste odczucie - cz這wieka, kt鏎y jako wi瞛ie dw鏂h totalitaryzm闚, nazistowskiego i komunistycznego (notabene jestem chyba jedynym posiadaczem takiego "wyr騜nienia" w gronie ministr闚 spraw zagranicznych), do鈍iadczy cierpie w豉軼iwych temu stuleciu, jak i nieod陰cznej cz這wiekowi nadziei. Obok zniszcze i nienawi軼i do cz這wieka by貫m - ju od czasu Holocaustu - 鈍iadkiem i uczestnikiem walki o godno嗆 i prawa cz這wieka, jak r闚nie procesu odzyskiwania przez m鎩 kraj niepodleg這軼i i trudnej budowy demokracji.

Moja droga aktywnego uczestnictwa w przebudowie warunk闚 ludzkiej kondycji - w jej wymiarze jednostkowym i zbiorowym - rozpocz窸a si na placu apelowym obozu koncentracyjnego w Auschwitz. P騧niej udzia w podziemnej Armii Krajowej, w tym w akcji pomocy mieszka鎍om warszawskiego getta. Nast瘼nie niewyobra瘸lne piek這 Powstania Warszawskiego w 1944 r. i - jak si w闚czas wydawa這 - 鄉ier Warszawy. Wreszcie koniec wojny. Pami皻am rado嗆 i nadziej, z jak witali鄉y Kart Narod闚 Zjednoczonych i Powszechn Deklaracj Praw Cz這wieka. Czerpa貫m z nich si喚, gdy przysz這 mi stawi czo這 udr璚e wieloletniego pobytu w komunistycznych wi瞛ieniach. Z nich tak瞠 czerpa貫m inspiracj w drodze, kt鏎a mnie i moich politycznych przyjaci馧 zawiod豉 do Gda雟ka, za kt鏎y nasi sojusznicy nie chcieli umiera w 1939 r., a w kt鏎ym w 1980 r. zacz掖 si kolejny wielki prze這m w historii ostatniego stulecia.

Dwa tygodnie temu obchodzili鄉y w Polsce 20. rocznic powstania "Solidarno軼i" - polskiej rewolucji, pocz徠kowo zbrojnie st逝mionej przez totalitarn w豉dz, "Solidarno軼i", kt鏎a staj帷 si znakiem nadziei, przetrwa豉 represje i niekorzystn koniunktur mi璠zynarodow. Odrodzenie "S" w 1989 r. i polski Okr庵造 St馧 otworzy造 drog historycznym przemianom, w陰czaj帷 w to upadek muru berli雟kiego i upadek bloku komunistycznego, a w rezultacie zapocz徠kowa造 wielk transformacj systemu mi璠zynarodowego. Uczestnicz帷 od przesz這 60 ju lat w tych procesach, jako pisarz, historyk, wyk豉dowca uniwersytecki, a obecnie minister spraw zagranicznych, czuj si - prosz mi wybaczy osobisty charakter tego wyznania - 篡wym i materialnym symbolem burzliwej 瞠glugi cz這wieka przez histori ko鎍z帷ego si stulecia.

Traumatyczne do鈍iadczenie mojego narodu sprawi這, 瞠 Polacy, jak rzadko kto, doceniaj pok鎩 i wszelkie przejawy dobra trwale obecne w 篡ciu mi璠zynarodowym. Czujemy si pe軟oprawnym i aktywnym cz這nkiem globalnej rodziny narod闚. Nasze poczucie bezpiecze雟twa i zaufania, kt鏎e umacnia nas w tej roli w 這nie ONZ, wynika tak瞠 z tego, i stali鄉y si cz這nkiem NATO oraz zacie郾iamy nasze zwi您ki z Uni Europejsk, kt鏎ej cz這nkiem staniemy si w najbli窺zych latach.

W obliczu mo磧iwo軼i, ale i zagro瞠 niesionych przez procesy ewolucji ludzkiej cywilizacji u progu trzeciego tysi帷lecia potrzebne jest organizowanie si spo貫czno軼i mi璠zynarodowej wok馧 kwestii o zasadniczym znaczeniu dla kierunku jej dalszego rozwoju. Taka intencja przy鈍ieca豉 rz康owi Polski, kt鏎y wraz z rz康ami Chile, Indii, Republiki Korei, Mali, Stan闚 Zjednoczonych oraz Czech postanowi zainicjowa szersze wsp馧dzia豉nie mi璠zynarodowe na rzecz konsolidacji i promocji demokracji w 鈍iecie. W tym gronie nie trzeba przekonywa do zalet demokracji. Nikt nie kwestionuje pozytywnych zwi您k闚 demokracji z prawami cz這wieka, pokojem wewn皻rznym i mi璠zynarodowym, rozwojem gospodarczym i wzrostem dobrobytu, lepsz realizacj zasady sprawiedliwo軼i i solidarno軼i. Jednocze郾ie nie mo瞠my ignorowa zagro瞠 dla demokracji, kt鏎e maj przede wszystkim wewn皻rzny charakter. Dotykaj one zar闚no kraj闚 znajduj帷ych si w trakcie demokratycznej transformacji, jak i tak zwanych dojrza造ch demokracji. Ich szeroka gama - od ub鏀twa i gospodarczego niedorozwoju, konflikt闚 etnicznych, przest瘼czo軼i zorganizowanej, przez korupcj, a po prywatyzacj polityki i wy豉manie ca造ch sektor闚 篡cia publicznego, zw豉szcza finans闚 i medi闚, spod demokratycznej kontroli - podwa瘸 fundamenty demokracji i jej warto嗆 w oczach spo貫cze雟tw. Demokracja, jej stan i perspektywy mog i powinny by pe軟oprawnymi tematami mi璠zynarodowej debaty i wsp馧pracy w takim samym stopniu, jak ma to miejsce w odniesieniu do innych wielkich problem闚 wsp馧czesno軼i - praw cz這wieka, rozbrojenia, ochrony 鈔odowiska etc.

Kierowani tym prze鈍iadczeniem zdecydowali鄉y si, we wsp馧pracy z innymi pa雟twami, na zorganizowanie w czerwcu br. konferencji "Ku wsp鏊nocie demokracji". 107 pa雟tw przyj窸o nasze zaproszenie. Uczestnicy konferencji przyj瘭i Deklaracj Warszawsk, w kt鏎ej potwierdzili swoje zobowi您anie do zawartych w niej demokratycznych warto軼i i standard闚. Zobowi您ali si tak瞠 do nieformalnej wsp馧pracy na rzecz umacniania i popierania demokracji na forum r騜nych organizacji mi璠zynarodowych. Ze zrozumia造ch wzgl璠闚 kluczowe znaczenie ma to, co w ramach i poprzez ONZ b璠zie mo積a zrobi dla tej sprawy.

Centralnym zagadnieniem kolejnych porz康k闚 mi璠zynarodowych jest bezpiecze雟two. Mimo i utrzymanie mi璠zynarodowego pokoju i bezpiecze雟twa jest g堯wnym zadaniem ONZ, pa雟twa stara造 si zapewni sobie bezpiecze雟two tak瞠 w inny spos鏏 - poprzez tworzenie system闚 r闚nowagi si, wy軼ig zbroje, a nawet przy u篡ciu si造. Dzisiaj inaczej staramy si osi庵n望 takie cele. Odchodz w przesz這嗆 anachroniczne doktryny geopolityki, stref wp造w闚; traci sens rzymska maksyma: "Chcesz pokoju, szykuj si do wojny" (Si vis pacem, para bellum). Nasze czasy, w kt鏎ych konflikty i niestabilno軼i s cz瘰to rezultatem ub鏀twa i niedorozwoju, wymagaj praktyki odpowiadaj帷ej nowej maksymie - b璠帷ej wsp馧czesn trawestacj poprzedniej: Si vis pacem, para solidaritatem.

Wchodzimy tutaj w sfer mi璠zynarodowego 豉du ekonomicznego, zw豉szcza w jego wymiarze finansowym i handlowym. W tej sferze system NZ musi by znacznie bardziej aktywny ni dotychczas, w przeciwnym razie zostanie zmarginalizowany na rzecz nowych, pot篹nych, pozapa雟twowych uczestnik闚 篡cia mi璠zynarodowego. Modna w ostatnich latach, aczkolwiek nie do嗆 jasna, formu豉 globalnego rz康zenia powinna w swej warstwie praktycznej rozwija si w ramach lub we wsp馧pracy, a nie obok czy wbrew NZ. W pierwszym rz璠zie konieczne jest wzmo瞠nie mi璠zynarodowych wysi趾闚 na rzecz zwi瘯szenia stabilno軼i i przewidywalno軼i w mi璠zynarodowych stosunkach gospodarczych, w陰czaj帷 w to wzmocnienie nowej mi璠zynarodowej architektury finansowej - systemu i instytucji opartych na przejrzystych zasadach.

Potrzebne jest tak瞠 nowe podej軼ie do rozwoju. Zgodzi si trzeba z tymi, kt鏎zy twierdz, i nie ma dzi wi瘯szego wyzwania ni globalny, zr闚nowa穎ny rozw鎩, a powodzenie czy pora磬a ONZ b璠 mia造 decyduj帷e znaczenie dla powodzenia wysi趾闚 spo貫czno軼i mi璠zynarodowej. Jednym z kluczowych wyzwa stoj帷ych przed wsp鏊not mi璠zynarodow u progu XXI wieku jest redukcja ub鏀twa, zw豉szcza w krajach najmniej rozwini皻ych. Sukces na tym polu wymaga szerokiego stosowania zasady solidarno軼i w mi璠zynarodowych stosunkach gospodarczych.

To w豉郾ie dla podkre郵enia kluczowego naszym zdaniem znaczenia solidarno軼i dla utrzymania pokoju, stabilno軼i i rozwoju na ca造m 鈍iecie rz康 polski - pomny do鈍iadcze naszej historii najnowszej - zamierza w gronie kilku pa雟tw zg這si propozycj ustanowienia przez ONZ dnia 31 sierpnia Dniem Solidarno軼i Mi璠zynarodowej.

Jest to dzie powstania niezale積ego zwi您ku zawodowego "Solidarno嗆" w 1980 roku.

15 wrze郾ia 2000

Skr鏒y pochodz od redakcji „GW”

czwartek, 16 listopada 2006
Odwaga europejskiego zjednoczenia (I)

"Gazeta Wyborcza" (Warszawa)

Nr 173 / 26. 07. 2000 r.

Wyst徙ienie ministra W豉dys豉wa Bartoszewskiego w Centre For European Policy Studies w Brukseli 25 lipca 2000

Unia Europejska powinna realistycznie my郵e o poszerzeniu si do 30 cz這nk闚. Przysz造ch cz這nk闚 nale篡 wci庵n望 w debat o reformie wewn皻rznej. Europa potrzebuje "refolucji", czyli rewolucji poprzez reformy

Wyst瘼uj帷 przed Pa雟twem, chcia豚ym w陰czy si w nurt nowej debaty na temat przysz這軼i Europy, kt鏎 zapocz徠kowa豉 s造nna ju mowa Joschki Fischera na Uniwersytecie Humboldta. Jej kontynuacj by這 wyst徙ienie prezydenta Francji Jacques'a Chiraca w Bundestagu (...) Zamierzam nawi您a dzi do ich ducha i j瞛yka.

Perspektywy

W dyskusji o przysz這軼i Unii Europejskiej m闚i si na og馧 o dzia豉niach w najbli窺zych czterech-pi璚iu latach. Ta perspektywa wyznacza horyzont wa積ych dla przysz這軼i UE projekt闚, takich jak: akcesja nowych cz這nk闚, stworzenie funkcjonuj帷ej polityki bezpiecze雟twa i obrony, w陰czenie spo貫cze雟tw w proces "rewolucji informacyjnej" oraz podj璚ie gospodarczej rywalizacji globalnej przy utrzymaniu "europejskiego modelu spo貫cznego i gospodarczego".

O wiele trudniej jest m闚i o dalszej perspektywie, wychodz帷ej poza rok 2006. (...) Decyzje, kt鏎e podejmuje dzi, nie mog umniejsza jej potencja逝 w przysz這軼i. Argument ten staje si oczywisty, je郵i spojrzymy na pytanie o granice Europy, w tym liczb pa雟tw cz這nkowskich. Niezale積ie od tempa negocjacji akcesyjnych Unia powinna realistycznie my郵e o strukturach odpowiednich dla 30 cz這nk闚.

Nowy kszta速 przysz這軼i

Francuski historyk Fernand Braudel, badaj帷 dzieje Europy, zauwa篡, 瞠 鈍iatowe systemy gospodarcze posiadaj swoje centrum i peryferie. Zwykle by這 to miasto i obszar wok馧 niego; jak Wenecja czy Antwerpia. Centrum by這 najlepiej rozwini皻e i najbogatsze.

Zgodnie z t logik bogactwo i poziom rozwoju maleje w miar oddalania si od centrum. Naturalnym d捫eniem pa雟tw z dala od centrum jest przybli瘸nie si do niego, tak by w ko鎍u si w nim znale潭. (...) Unia powinna sta si biegunem przyci庵ania dla wszystkich pa雟tw, kt鏎e d捫 do zwi瘯szenia tempa rozwoju i nadrobienia zap騧nie cywilizacyjnych.

Obecne poszerzenie r騜ni si w znacznym stopniu od poprzednich. Jest jednak por闚nywalne z pocz徠kami integracji, kt鏎e doprowadzi造 do stworzenia Wsp鏊noty opartej na jednolitym systemie instytucjonalnym. To rozszerzenie, generuj帷e pytania o podobnej skali trudno軼i jak oryginalny projekt Wsp鏊not, stawia r闚nie wysokie wymagania wobec architekt闚 nowej Unii. I dobrze, 瞠 tak jest, bo Wsp鏊nota by豉 w swoim zamierzeniu wielkim przedsi瞝zi璚iem intelektualnym i moralnym. (...)

Pytanie o granice integracji to tak瞠 pytanie o kszta速 nowej, poszerzonej Unii, kt鏎y w spos鏏 symboliczny przedstawia wsp鏊na fotografia z Helsinek. D捫enie do "ostatecznej" reformy Unii jest przedsi瞝zi璚iem tyle szczytnym, co nierealistycznym, podobnie jak poszukiwanie kamienia filozoficznego. W kurcz帷ym si do rozmiar闚 globalnej wioski, ci庵le zmieniaj帷ym si 鈍iecie trudno bowiem wyobrazi sobie przyj璚ie instytucjonalnego ultima ratio, kt鏎y raz na zawsze nada豚y Unii kszta速 pozwalaj帷y jej stawi czo這 wszystkim wyzwaniom przysz這軼i. Nieuniknione jest zatem przyj璚ie koncepcji reformy krocz帷ej (...). Przysz造 traktat z Nicei powinien uregulowa kwestie pomini皻e lub niedostatecznie uregulowane w traktacie z Amsterdamu. Nast瘼na reforma instytucjonalna powinna nast徙i ju po rozszerzeniu UE i si璕n望 r闚nie spraw fundamentalnych, takich jak traktatowy status podstawowych praw i wolno軼i obywatelskich lub sugerowana przez Fischera "konstytucjonalizacja" traktat闚. Pozbawienie tych pa雟tw, kt鏎e w przewidywalnej przysz這軼i stan si cz這nkami UE, prawa g這su w dyskusji na ten temat by這by niew豉軼iwe z politycznego i z moralnego punktu widzenia; 鈍iadczy這by o braku zaufania obecnych cz這nk闚 Unii do przysz造ch partner闚. (...)

Wyzwanie awangardy

Jaki powinien by kierunek refleksji nad przysz這軼i Unii? Wspomniani ju politycy przedstawili szereg interesuj帷ych i nierzadko kontrowersyjnych propozycji, jednak ich g堯wnym przes豉niem wydaje si postulat szybszej integracji grupy zainteresowanych pa雟tw. O tym, 瞠 jest to wci捫 koncepcja awangardowa, 鈍iadczy fakt, 瞠 stosownych zapis闚 traktatu z Amsterdamu w ci庵u roku od jego wej軼ia w 篡cie ani razu nie zastosowano w praktyce. Stworzenie awangardy integracyjnej wymaga odwa積ej decyzji politycznej zar闚no wobec obywateli pa雟tw gotowych podj望 bli窺z wsp馧prac, jak i wobec pozosta造ch pa雟tw cz這nkowskich UE. Istnieje bowiem niebezpiecze雟two negatywnej, spo貫cznej i politycznej, percepcji bli窺zej wsp馧pracy. Obywatele mog obawia si rozszerzenia zakresu "wsp鏊nej suwerenno軼i" i rezygnacji ich w豉snego pa雟twa z kolejnej cz御tki narodowych prerogatyw. Pa雟twa pozostaj帷e poza "awangard" z kolei obawia si mog - rzeczywistej b康 pozornej - utraty statusu pe軟oprawnego cz這nka UE. Jak to bywa w 篡ciu publicznym, percepcja mo瞠 by wa積iejsza ni fakty.

Jaki stosunek do bli窺zej wsp馧pracy maj kandydaci do Unii? (...) W powszechnym odczuciu pierwsze reakcje - kraj闚 kandyduj帷ych - na berli雟k mow Fischera by造 co najmniej pow軼i庵liwe. Nie s one jednak generalnie sceptyczne (...). 毒鏚貫m nieporozumienia jest przemieszanie dw鏂h r騜nych dyskurs闚: obecnej debaty instytucjonalnej na forum Konferencji Mi璠zyrz康owej i dyskusji nad przysz這軼i Europy, rozpocz皻ej na nowo przez Fischera. Obydwa r騜ni si horyzontem czasowym i celami, kt鏎e sobie stawiaj. Celem obecnej Konferencji Mi璠zyrz康owej, kt鏎a ma si zako鎍zy w grudniu, jest zmiana traktat闚 umo磧iwiaj帷a rozszerzenie. Polskie stanowisko przedstawione w li軼ie min. Bronis豉wa Geremka do 闚czesnego przewodnicz帷ego Rady UE Jaime Gamy oraz w dokumencie "Konferencja Mi璠zyrz康owa - polski punkt widzenia" uwzgl璠nia這 ten horyzont czasowy i wspomniany wy瞠j cel Konferencji Mi璠zyrz康owej.

Jednym z najbardziej negatywnych do鈍iadcze 篡cia w systemie totalitarnym jest do鈍iadczenie uniformizacji kr瘼uj帷ej mo磧iwo軼i indywidualnego dzia豉nia. Trudno zatem oczekiwa, 瞠 to w豉郾ie Polska odmawia b璠zie innym cz這nkom rodziny narod闚 europejskich prawa do swobodnego rozwoju, kt鏎ego tempo i kierunek same sobie wyznacz. Chodzi jedynie o to, aby z jednej strony unikn望 wspomnianej ju negatywnej percepcji, z drugiej za - by nada bli窺zej wsp馧pracy namacalny wymiar. (...) Grupa kraj闚 chc帷ych tworzy awangard integracji musi by zawsze gotowa do rozszerzenia si o nowych cz這nk闚. Mechanizm bli窺zej wsp馧pracy nie mo瞠 s逝篡 wy陰czaniu nowych kraj闚 cz這nkowskich z niekt鏎ych dziedzin polityki wsp鏊notowej. (...) Dlatego te nale篡 przybli篡 ide bli窺zej wsp馧pracy szerszej publiczno軼i poprzez podj璚ie pr鏏y jej realizacji w tych dziedzinach polityki europejskiej, kt鏎e w oczach obywateli uchodz za priorytetowe.

Dziedzin tak jest np.: bezpiecze雟two wewn皻rzne, a szczeg鏊nie polityka migracyjna, zwalczanie narkotyk闚 i zorganizowanej przest瘼czo軼i czy wsp馧praca organ闚 軼igania i wymiaru sprawiedliwo軼i. Podniesienie kwestii bezpiecze雟twa wewn皻rznego do rangi priorytetu polityki integracyjnej w pocz徠kach nowego stulecia mo積a oczywi軼ie uzna za "ucieczk do przodu" i pr鏏 neutralizacji skrajnych nastroj闚 spo貫cznych, wykorzystywanych przez ekstremistyczne ugrupowania polityczne. Ten kierunek polityki imigracyjnej jest jednak znakiem czasu. (...)

J瞛yk i metoda

Wizja przysz這軼i przedstawiona przez Joschk Fischera mo瞠 sta si ofiar w豉snego sukcesu. Jego koncepcji nie spos鏏 bowiem opisa za pomoc utartej terminologii u篡wanej do opisu dotychczasowej rzeczywisto軼i politycznej w Europie. On sam przyznaje, 瞠 nie przychodzi mu do g這wy termin inny ni europejska federacja pa雟tw narodowych. Samo poj璚ie federacji wywo逝je rozbie積e konotacje. Jedni dopatruj si w niej niebezpiecze雟twa utworzenia europejskiego superpa雟twa, inni widz j przez pryzmat negatywnych do鈍iadcze historycznych.

Czy trudno嗆 w realizacji wizji Fischera le篡 zatem wy陰cznie w sferze lingwistycznej? Czy mo積a j przezwyci篹y wy陰cznie poprzez zmian etykietki? Z pewno軼i nie. Konieczne by這by tu zasadnicze przewarto軼iowanie porz康ku instytucjonalnego UE. (...)

Ci庵 dalszy – cz窷 II

Odwaga europejskiego zjednoczenia (II)

"Gazeta Wyborcza" (Warszawa)

Nr 173 /26. 07. 2000 r.

Wyst徙ienie ministra W豉dys豉wa Bartoszewskiego w Centre For European Policy Studies w Brukseli 25 lipca 2000 [CI: DALSZY]

O now to窺amo嗆 europejsk

G喚bokie zmiany w konstrukcji europejskiej postulowane przez Fischera czy Chiraca musz dokonywa si w spos鏏 ewolucyjny. Tak zreszt proces jednoczenia kontynentu wyobra瘸li sobie ojcowie-za這篡ciele Wsp鏊not. Pos逝guj帷 si terminem ukutym przez Timothy Gartona Asha na okre郵enie procesu przemian w Europie 字odkowej i Wschodniej, Europa potrzebuje "refolucji", czyli rewolucji poprzez reformy. Do鈍iadczenie (...) uczy, i jednym z najtrudniejszych wyzwa stoj帷ych przed reformatorami jest umiej皻ne przekonanie obywateli do konieczno軼i procesu przemian. Politycy musz zatem znale潭 z這ty 鈔odek mi璠zy poczuciem historycznej odpowiedzialno軼i a logik dzia豉nia dora幡ego, kt鏎ej horyzont czasowy wyznaczaj najbli窺ze wybory parlamentarne.

Deklaracja Roberta Schumana odczytana pi耩dziesi徠 lat po jej publikacji dowodzi s逝szno軼i za這瞠 przyj皻ych przez ojc闚 zjednoczonej Europy, kt鏎zy powo逝j帷 do 篡cia Wsp鏊noty, starali si zachowa r闚nowag mi璠zy instytucjami tych瞠 Wsp鏊not a organami w豉dzy pa雟tw narodowych. U progu nowego tysi帷lecia pa雟two narodowe w Europie jest wci捫 trwa造m elementem rzeczywisto軼i politycznej - mimo nasilenia si takich zjawisk jak globalizacja, kt鏎e ograniczaj autonomi jego dzia豉nia. Czy zatem mo磧iwe jest po陰czenie - jak proponuje Fischer - tych pa雟tw narodowych w rzeczywist europejsk federacj? Odpowied brzmi: tak, o ile b璠 tego chcieli sami Europejczycy. Stwierdzenie to zilustrowa mo積a odniesieniem do historii powstania... pa雟tw narodowych na kontynencie! Nie by這 to bowiem li tylko wynikiem "woli w豉dzy" takich przyw鏚c闚 jak Bismarck czy Garibaldi, ale tak瞠 odzwierciedleniem stanu 鈍iadomo軼i cz這nk闚 narod闚 europejskich, ich poczucia przynale積o軼i do pewnej wsp鏊noty. Do czego prowadzi mo瞠 podniesienie zasady przynale積o軼i narodowej do rangi politycznego imperatywu, wiemy dzi doskonale - wiedzieli o tym tak瞠 ojcowie zjednoczonej Europy. Dlatego te, aby doprowadzi do ko鎍a ich dzie這, musimy nie tylko doko鎍zy proces zjednoczenia kontynentu, ale d捫y do wzmocnienia europejskiej to窺amo軼i obywateli, do wytworzenia nowego poczucia przynale積o軼i.

Nowe pokolenie europejskich lider闚 pozbawione jest historycznego do鈍iadczenia Schumana i Adenauera, kt鏎zy 鈍iadomi byli zagro瞠, jakie mog這by nie嗆 ze sob zaniechanie proces闚 integracyjnych w Europie; trawestuj帷 s這wa Helmuta Kohla, mo積a by to nazwa "豉sk p騧nego urodzenia". Wyzwanie rozszerzenia sk這ni ich by mo瞠 do powrotu do 廝鏚e integracji, nawet je郵i zagro瞠nia, jakie mog這by dzi przynie嗆 jego zaniechanie, s zupe軟ie inne ni w latach 50. Zagro瞠nia te symbolizuj konflikty lokalne i "zapomniane wojny" oraz coraz wyra幡iejsza obecno嗆 w 篡ciu politycznym zasady etnicznej.

Skutki poszerzenia UE powinni鄉y postrzega w kontek軼ie pytania o stan naszej jedno軼i politycznej. Szczeg鏊n wag ma kwestia europejskiej solidarno軼i, poniewa poszerzenie staje si wielkim testem europejskiej koncepcji integracji. Jak dalece Europa widzi siebie jako solidarn wsp鏊not i czy zdo豉 si w tej sprawie porozumie na nowo? Nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 nowi cz這nkowie Unii d逝go jeszcze b璠 dogania peleton obecnych cz這nk闚 pod wzgl璠em poziomu zamo積o軼i. Logika wsp鏊noty interes闚 za豉mie si, je瞠li dyskusja o kosztach integracji nowych cz這nk闚 zostanie zredukowana do interes闚 poszczeg鏊nych stron. (...) Dlatego Europa potrzebuje nowego, intensywnego poczucia solidarno軼i, 瞠by jej jedno嗆 nie rozbi豉 si o zbyt wielkie obci捫enia tych, kt鏎zy daj, lub o frustracje tych, kt鏎zy otrzymuj. (...) Nie ma innej drogi budowania trwa貫go pokoju ni redukowanie zap騧nie rozwojowych i redukowanie przestrzeni ub鏀twa. (...)

Si豉 warto軼i zamiast warto軼i si造

Europa sta si mo瞠 "eksporterem stabilno軼i", promuj帷 model demokratycznego pa雟twa prawa, poszanowanie podstawowych praw i wolno軼i oraz ide gospodarki rynkowej opartej na prawie w豉sno軼i i dialogu partner闚 spo貫cznych. Rozszerzenie UE o kraje Europy 字odkowej i Wschodniej, kt鏎e przyst瘼uj帷 do negocjacji akcesyjnych, zadeklarowa造 pe軟 akceptacj tego systemu warto軼i, pozwoli na wdro瞠nie go w geograficznych granicach kontynentu.

Realizacja przez UE funkcji czynnika stabilizuj帷ego w Europie i na 鈍iecie wymaga oczywi軼ie wzmocnienia obronnego wymiaru integracji europejskiej. UE wci捫 jeszcze nie pozby豉 si etykietki "gospodarczego olbrzyma i politycznego kar豉". S豉bo嗆 Europejczyk闚 ukaza豉 w ca貫j rozci庵這軼i wojna w Zatoce Perskiej i konflikty w krajach b. Jugos豉wii. Kierunki dzia豉nia wynikaj帷e z zapis闚 traktatu z Amsterdamu (perspektywa integracji UZE z UE, w陰czenie do traktatu tzw. zada petersburskich) i rozwini皻e w konkluzjach Rady Europejskiej w Kolonii w czerwcu 1999 r. i Helsinkach w grudniu 1999 r. wydaj si ambitne, lecz realistyczne. Kraje cz這nkowskie uzna造 bowiem wiod帷 rol Rady Bezpiecze雟twa ONZ oraz Sojuszu P馧nocnoatlantyckiego w 鈍iatowej i europejskiej polityce bezpiecze雟twa i jednocze郾ie potwierdzi造 swoje d捫enie do autonomii dzia豉nia w sferze militarnej z ewentualnym wykorzystaniem 鈔odk闚 i infrastruktury NATO. Powodzenie tego projektu wzmocni這by pozycj Unii na arenie mi璠zynarodowej i wype軟i這 tre軼i koncepcj Wsp鏊nej Polityki i Bezpiecze雟twa i Obrony. Mo瞠 ona mie tak瞠 znaczenie dla polityki wewn皻rznej, poniewa uwiarygodni UE w oczach jej obywateli. Dzia豉 tu ten sam mechanizm psychologiczny jak w przypadku si這wych atrybut闚 pa雟twa narodowego: silne pa雟two musi posiada sprawne si造 zbrojne.

Wizja i rzeczywisto嗆

Integracja zmienia豉 przez ostatnie czterdzie軼i lat oblicze Europy. Nadszed czas, by zmieni豉 tak瞠 siebie sam. Zesz這roczny kryzys wok馧 rezygnacji Komisji Europejskiej ods這ni s豉bo嗆 wewn皻rzn UE. 安iadomo嗆 tego kryzysu, kt鏎emu towarzyszy wyzwanie poszerzenia, jest okazj do stworzenia Unii na miar nowego wieku. Skorzystajmy w tym dziele z rady s造nnego francuskiego pisarza Alberta Camusa, kt鏎y powiedzia, 瞠 "Europa 篡je dzi瘯i swoim przeciwno軼iom, rozkwita dzi瘯i swoim r騜nicom (...) i stworzy豉 cywilizacj, od kt鏎ej zale篡 鈍iat, nawet je郵i j odrzuci". Dlatego, jak m闚i, nie wierzy w Europ zjednoczon pod pr璕ierzem jednej ideologii czy technokracji, kt鏎e nie bra造by pod uwag tych r騜nic. Troch technokratyzmu nie zaszkodzi - ju Max Weber udowodni, 瞠 biurokracja jest konieczna dla istnienia pa雟twa. Tak samo jest w przypadku UE. Problemem podstawowym jest jednak kwestia strategii, a w mniejszym stopniu 鈔odk闚.

Wizja, by nie sta豉 si utopi, musi przewidywa mo磧iwo嗆 urzeczywistnienia przyj皻ych w niej za這瞠. Nie istnieje metoda doskona豉 - wie o tym bardzo dobrze Joschka Fischer jako przedstawiciel niemieckiego pokolenia '68, kt鏎e dorasta這 w dobie "krytyki o鈍iecenia" dokonywanej przez takich my郵icieli jak Theodor Adorno i Max Horkheimer. Ale to w豉郾ie niedoskona這嗆 - a w豉軼iwie "niedoko鎍zono嗆" projektu europejskiego - jest 廝鏚貫m dynamizmu proces闚 zjednoczeniowych w Europie, kt鏎y mimo up造wu pi耩dziesi璚iu lat wci捫 istnieje i pozwala z ufno軼i patrze w przysz這嗆.

Skr鏒y pochodz od redakcji „GW”