© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2016
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Kategorie: Wszystkie | 1934 - Artyku造 | 1956 - 1959 | 1958 - Artyku造 | 1960 - Artyku造 | 1964 - Artyku造 | 1968 - Recenzje | 1970 - 1979 | 1970 - Recenzje | 1975 - Recenzje | 1980 - 1988 | 1980 - Pozosta貫 teksty | 1980 - Recenzje | 1986 - Pozosta貫 teksty | 1989 - Artyku造 i wywiady | 1990 - Artyku造 i wywiady | 1991 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Materia造 biograficzne | 1993 - Artyku造 i wywiady | 1994 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Kronika wydarze | 1995 - Materia造 biograficzne | 1995 - Pozosta貫 teksty | 1996 - Artyku造 i wywiady | 1996 - Materia造 biograficzne | 1997 - Artyku造 i wywiady | 1997 - Materia造 biograficzne | 1998 - Artyku造 i wywiady | 1999 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Pozosta貫 teksty | 2001 - Artyku造 i wywiady | 2001 - Pozosta貫 teksty | 2002 - Artyku造 i wywiady | 2002 - Materia造 biograficzne | 2002 - Pozosta貫 teksty | 2003 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Pozosta貫 teksty | 2004 - Recenzje | 2005 - Artyku造 i wywiady | 2005 - Kronika wydarze | 2005 - Materia造 biograficzne | 2005 - Pozosta貫 teksty | 2005 - Recenzje | 2006 - Artyku造 i wywiady | 2006 - Fotogaleria | 2006 - Kronika wydarze | 2006 - Materia造 biograficzne | 2006 - Pozosta貫 teksty | 2006 - Recenzje | 2007 - Artyku造 i wywiady | 2007 - Fotogaleria | 2007 - Kronika wydarze | 2007 - Materia造 biograficzne | 2007 - PISMA WYBRANE t. I/II | 2007 - Pozosta貫 teksty | 2007 - Recenzje | 2008 - Artyku造 i wywiady | 2008 - Fotogaleria | 2008 - Kronika wydarze | 2008 - Recenzje | 2009 - Artyku造 i wywiady | 2009 - Fotogaleria | 2009 - Kronika wydarze | 2009 - Recenzje | 2010 - Artyku造 i wywiady | 2010 - Fotogaleria | 2010 - Kronika wydarze | 2010 - Pozosta貫 teksty | 2010 - Recenzje | 2011 - Artyku造 i wywiady | 2011 - Fotogaleria | 2011 - Kronika wydarze | 2011 - Pozosta貫 teksty | 2011 - Recenzje | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 1 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 2 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 3 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 4 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 5 | NOWE KSI*KI | STRONA G紟NA | Varia
RSS
czwartek, 16 listopada 2006
Historia dla przysz這軼i

„Gazeta Wyborcza” (Warszawa)

Nr 101, 29.04.1995 – 01.05.1995 r.

Fragmenty przem闚ienia ministra spraw zagranicznych W豉dys豉wa Bartoszewskiego wyg這szonego podczas specjalnej sesji Bundestagu i Bundesratu w Bonn

P馧 wieku mija od zako鎍zenia najkrwawszej i najokrutniejszej wojny w dziejach Europy. Wojny, kt鏎a zacz窸a si 1 wrze郾ia 1939 r. agresj si III Rzeszy na Polsk i kampani wojenn przeciwko pierwszej ofierze - Polsce, a zako鎍zy豉 w Europie 8 maja 1945 r. bezwarunkow kapitulacj wobec przedstawicieli czterech mocarstw, kt鏎e z biegiem wydarze przej窸y na siebie - od 1941 r. - g堯wny ci篹ar prowadzenia wojny i rozstrzygn窸y o jej losach. Dla Polski wojna ta trwa豉 5 lat, 8 miesi璚y i 8 dni. (...)

Zawiod造 demokracje

Historycy mog odmierza winy poszczeg鏊nych polityk闚, szuka poniewczasie wariant闚, kt鏎e mog造 w 1939 r. uratowa pok鎩. Niezale積ie od tego, na ile zawiod造 w闚czas zachodnie demokracje, ulegaj帷e - jak w wypadku Czechos這wacji, rok wcze郾iej w Monachium - egoizmowi polityki "appeeasementu", bezpo鈔edni przyczyn wojny by豉 agresywna ideologia nazistowska, kt鏎ej realizacj umo磧iwi豉 zmowa Hitlera ze Stalinem. Pakt Ribbentrop-Mo這tow, podpisany 23 sierpnia 1939 r., wraz z tajnym protoko貫m okre郵aj帷ym strefy wp造w闚 III Rzeszy i ZSRR przes康zi o losie pa雟twa polskiego i kilku innych pa雟tw Europy 字odkowo-Wschodniej.

Oczywi軼ie Polacy mogli byli w 1939 roku biernie pogodzi si z losem, nie stawia oporu, nie walczy, by mo瞠 oszcz璠ziliby sobie cz窷ci ofiar. Tyle 瞠 przestaliby by podmiotem w polityce europejskiej. To polskie zdecydowane "nie", powiedziane Hitlerowi, spowodowa這 przyst徙ienie Wielkiej Brytanii i Francji do wojny i umo磧iwi這 w konsekwencji powstanie koalicji antyhitlerowskiej. (...)

Tymczasem w okupowanej Polsce w豉dze policyjne i administracyjne III Rzeszy rozbudowa造 w latach 1940-42 obozy koncentracyjne dla Polak闚 i o鈔odki zag豉dy 砰d闚.

Historycznym symbolem tego systemu pozosta造 nazwy, kt鏎e nabra造 z czasem warto軼i poj耩 zwi您anych z now jako軼i zbrodni - z ludob鎩stwem. (...) I tak zg豉dzono oko這 3 milion闚 polskich 砰d闚 i oko這 3 milion闚 砰d闚 obywateli innych kraj闚, wymordowanych przez nazist闚 w o鈔odkach zag豉dy za這穎nych przez aparat terroru pa雟twa Hitlera w powa積ej cz窷ci na okupowanym terytorium Polski. Ofiar krwawego terroru pad這 r闚nocze郾ie ponad 2 miliony polskich chrze軼ijan. Co czwarty polski ksi康z katolicki i co czwarty polski uczony, co pi徠y polski nauczyciel pad ofiar zbrodni. (...)

To, 瞠 Polska nie zosta豉 uznana w 1945 r. za jedno z pa雟tw zwyci瘰kich, by這 - jak to dzi powszechnie wiadomo - koncepcj polityczn aliant闚 zachodnich na rzecz Stalina. Decyzje ja速a雟kie wobec Polski by造 pocz徠kiem podzia逝 Europy na dwa bloki. Pa雟two polskie "przesuni皻o" o kilkaset kilometr闚 na zach鏚, zmniejszaj帷 w ostatecznym efekcie jego terytorium o jedn pi徠. Alianci zachodni zalegalizowali now polsk granic wschodni, co oznacza這, 瞠 ZSRR otrzyma praktycznie wszystko, co uzyska w wyniku porozumie z III Rzesz w latach 1939-40. Polsce przyznano by貫 niemieckie tereny wschodnie, co mia這 cz窷ciowo zrekompensowa jej straty terytorialne na rzecz ZSRR. W efekcie Polska przed 1939 rokiem mia豉 389 000 kilometr闚 kwadratowych powierzchni, po zwyci瘰kiej wojnie za 312 000. W tej sytuacji granica na Odrze i Nysie sta豉 si dla Polak闚 i ich pa雟twa spraw o wymiarze egzystencjalnym. Podczas konferencji poczdamskiej zwyci瘰kie mocarstwa postanowi造 wysiedli ludno嗆 niemieck z teren闚 na wsch鏚 od Odry i Nysy. (...)

Symbol Ja速y

To prawda, 瞠 ZSRR d德iga od czerwca 1941 roku ogromny ci篹ar walki z Niemcami, ponosz帷 ofiary niepor闚nywalne ze stratami sojusznik闚. Tego nie wolno zapomnie. St康 i g這s Stalina wa篡 wi璚ej ni jego partner闚. Prawd jest jednak r闚nie to, 瞠 po Ja販ie ZSRR narzuci pa雟twom Europy 字odkowo-Wschodniej system, kt鏎y pozbawi nasze narody prawa decydowania o swym losie. I tak Ja速a sta豉 si dla Polski - cho nie tylko dla Polski - symbolem u鈍i璚enia zasady decydowania przez mocarstwa o granicach i wewn皻rznych sprawach innych pa雟tw. Ja速a wnios豉 nowe elementy wrogo軼i do stosunk闚 mi璠zy pa雟twami, a to jest zawsze zapowiedzi destabilizacji. (...)

Podczas wojny i po jej zako鎍zeniu miliony ludzi musia造 opu軼i swe ziemie rodzinne. Dla wielu Polak闚 by造 to ziemie za Bugiem, dla wielu Niemc闚 - za Odr i Nys. Te dwie grupy ludzi nie mog造 ze sob rozmawia - gdyby tak by這, oba narody mog造by si znacznie wcze郾iej porozumie i zrozumie. Ale polscy wysiedle鎍y ze wschodu nie mogli nawet prowadzi monologu w tych sprawach. A je瞠li osiadali na polskich ziemiach zachodnich, to zjawiali si tam nie jako zwyci瞛cy, raczej uwa瘸li si za ofiary wojny, kt鏎ej nigdy nie chcieli i kt鏎ej wybuchu nie zawinili. Prze這m roku 1989 stworzy mo磧iwo軼i swobodnej dyskusji politycznej. Skoro wolno ju m闚i o losie wysiedlanych z Wilna i Lwowa, 豉twiej te dostrzec ludzki wymiar dramatu wysiedle z Wroc豉wia czy Szczecina. Prawno-polityczne uregulowanie problemu zjednoczenia Niemiec i ich granic sprawi這, 瞠 dzisiaj rozmowa o "utraconej ojczy幡ie" nie musi budzi obaw o pokojowy 豉d w Europie.

Suwerenno嗆 duchowa

Polska odzyska豉 suwerenno嗆 polityczn. Odzyskuje te suwerenno嗆 duchow. Jej miar jest poczucie moralnej odpowiedzialno軼i za ca陰 histori, w kt鏎ej - jak zawsze - s karty i jasne, i ciemne. Jako nar鏚 szczeg鏊nie do鈍iadczony wojn poznali鄉y tragedi wysiedle przymusowych oraz zwi您anych z nimi gwa速闚 i zbrodni. Pami皻amy, 瞠 dotkn窸y one tak瞠 rzesze ludno軼i niemieckiej i 瞠 sprawcami bywali tak瞠 Polacy.

Chc otwarcie powiedzie, i bolejemy nad indywidualnymi losami i cierpieniami niewinnych Niemc闚 dotkni皻ych skutkami wojny, kt鏎zy utracili swe strony ojczyste. (...)

Termin Europa (...) nie zaw篹a si, moim zdaniem, do poj璚ia czysto geograficznego. W historii narod闚 i pa雟tw tego kontynentu termin ten przybra znaczenie cywilizacyjne, sta si zbiorczym symbolem fundamentalnych warto軼i i zasad. Europa to przede wszystkim wolno嗆 jednostki, to prawa cz這wieka - polityczne i ekonomiczne. To porz康ek demokratyczny i obywatelski. To pa雟two prawa. To efektywna gospodarka, oparta na indywidualnej przedsi瑿iorczo軼i i inicjatywie. Jednocze郾ie to refleksja nad losem cz這wieka i 豉dem moralnym, p造n帷a z tradycji judeochrze軼ija雟kiej, oraz nieprzemijaj帷e pi瘯no kultury.

Tak pojmowana Europa nie zawsze pokrywa豉 si z Europ geograficzn. (...)

P馧 wieku do鈍iadcze lat 1939-89 nakazuje Polsce poszukiwanie takich struktur wielostronnych, kt鏎e gwarantowa造by jej nadrobienie zacofania gospodarczego i cywilizacyjnego, godne miejsce w鈔鏚 narod闚 Europy i 鈍iata oraz mi璠zynarodowe bezpiecze雟two, nie przynosz帷e uszczerbku jej s御iadom i innym krajom europejskim. Za takie struktury, kt鏎e pozwala造by urzeczywistni powy窺ze cele na gruncie wsp鏊noty warto軼i i rozwi您a instytucjonalnych, Polska uwa瘸 przede wszystkim NATO oraz Uni Europejsk i Uni Zachodnioeuropejsk. (...)

Przeciw nienawi軼i

Wsp鏊na historia Polak闚 i Niemc闚 jest histori trudn. Musimy mo磧iwie szybko nadrobi ten czas stracony na nieufno嗆, pogard, wrogo嗆 i wojny. Tak rozumiem pos豉nnictwo obecnej demokratycznej Polski, jej rz康u i moje w豉sne, w odniesieniu do Niemiec.

Moje osobiste do鈍iadczenie 篡ciowe obejmuje dotkliwe prze篡cia i bogate obserwacje, w sumie o鄉ioletni gorzk praktyk w hitlerowskich i komunistycznych wi瞛ieniach i obozach. Mawiam do dzi niekiedy autoironicznie, 瞠 po prostu dyktatorzy nie lubili mnie, zreszt z pe軟 wzajemno軼i. (...)

Do鈍iadczenia tych kilku strasznych lat, wiedza o obozach koncentracyjnych, miejscach tortur i komorach gazowych - przes康zi造 dla mnie raz na zawsze o wyborze dalszej drogi w 篡ciu: przeciw nienawi軼i, przeciw dyskryminacji ludzi z jakich b康 wzgl璠闚 - rasowych, klanowych, narodowych czy religijnych, jak te przeciw gwa速owi intelektualnemu, jakim jest k豉mstwo w historii i brak tolerancji wobec inaczej my郵帷ych. (...)

Mo積a uzna, 瞠 przezwyci篹anie podzia逝 Europy w warstwie symbolicznej rozpocz窸o si w Berlinie, kiedy run掖 mur berli雟ki. Proces ten post瘼uje dalej - po to jednak, by by skuteczny, musi spe軟ia kilka fundamentalnych warunk闚.

(...) musi opiera si na trwa造m fundamencie wsp鏊nych warto軼i europejskich. (...) ze strony naszych zachodnich partner闚, w tym i Niemiec, pragniemy widzie jasno wol otwarcia i poszerzenia instytucji europejskich oraz euroatlantyckich. Wierzymy, 瞠 nie zacznie zn闚 dominowa na Zachodzie ciasny "realizm" rozumowania w kategoriach "stref wp造w闚", "bufor闚" czy uznania "historycznych interes闚" o軼iennych mocarstw, kt鏎y 鈍i璚i triumfy w Ja販ie.

Z powy窺zego wynika kolejny warunek - 瞠 proces integracji skierowany na Wsch鏚 nie zostanie powstrzymany. (...)

Nie moj rol jest ocenia dyskusj, jaka toczy si tutaj od kilku tygodni wok馧 dnia 8 maja 1945 r., a szczeg鏊nie zalecanie Niemcom odpowiedzi, czy by to dla nich dzie wyzwolenia czy kl瘰ki, rado軼i czy 瘸這by. (...)

Pami耩 i s御iedztwo

Dla wielu ofiar tamtego czasu i ich rodzin dzie 8 maja pozostaje do dzi dniem refleksji: czy pocz徠kiem z豉 i zapowiedzi nieszcz窷cia by 30 stycznia 1933 r. czy dopiero prawne sformu這wanie zasad nieludzkiej dyskryminacji ludzi - ustawy norymberskie z 1935 r., czy te pierwsze dzia豉nia agresywne III Rzeszy wobec pa雟tw o軼iennych. Pewne jest jednak, 瞠 pierwsze strza造 II wojny 鈍iatowej oddano przeciw Polakom i Polsce 1 wrze郾ia 1939 r. i 瞠 wojna w tym dniu rozp皻ana zako鎍zy豉 si gruzami Berlina i innych miast niemieckich 8 maja 1945 r. Uczestniczy貫m w tej wojnie, kt鏎ej nie chcia貫m, i jestem, jak s康z, w stanie zrozumie r騜ne indywidualne racje i do鈍iadczenia ludzi, ale tak瞠 i po up造wie p馧 wieku czuj si zwi您any z ofiarami agresji, przemocy, ofiarami ucisku i zbrodni. I nie mog wymienia jednym tchem ofiar i sprawc闚 czy te tych, kt鏎zy biernie z這 akceptowali. (...)

Pami耩 i refleksja historyczna musz towarzyszy naszym stosunkom. Nie powinny jednak stanowi dla nich g堯wnej motywacji, lecz torowa drog motywacjom wsp馧czesnym i skierowanym w przysz這嗆. Stosunki naszych narod闚 i pa雟tw uzyska造 dzi wymiar europejski - nasze s御iedztwo zadecyduje w znacznej mierze o tym, czy i kiedy podzielona Europa zdo豉 si zrosn望. Wsp馧praca obu pa雟tw w zjednoczonej Europie jest dzi jednym z zasadniczych cel闚 i uzasadnie dla stosunk闚 dwustronnych. Nadaje im sens i dostarcza wielu motywacji. Z my郵 o m這dej generacji Niemc闚 i m這dej generacji Polak闚, szcz窷liwych, daj Bo瞠, ludziach XXI wieku.

(Tytu, 鈔鏚tytu造 i skr鏒y od redakcji)