© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Kategorie: Wszystkie | 1934 - Artyku造 | 1956 - 1959 | 1958 - Artyku造 | 1960 - Artyku造 | 1964 - Artyku造 | 1968 - Recenzje | 1970 - 1979 | 1970 - Recenzje | 1975 - Recenzje | 1980 - 1988 | 1980 - Pozosta貫 teksty | 1980 - Recenzje | 1986 - Pozosta貫 teksty | 1989 - Artyku造 i wywiady | 1990 - Artyku造 i wywiady | 1991 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Artyku造 i wywiady | 1992 - Materia造 biograficzne | 1993 - Artyku造 i wywiady | 1994 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Artyku造 i wywiady | 1995 - Kronika wydarze | 1995 - Materia造 biograficzne | 1995 - Pozosta貫 teksty | 1996 - Artyku造 i wywiady | 1996 - Materia造 biograficzne | 1997 - Artyku造 i wywiady | 1997 - Materia造 biograficzne | 1998 - Artyku造 i wywiady | 1999 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Artyku造 i wywiady | 2000 - Pozosta貫 teksty | 2001 - Artyku造 i wywiady | 2001 - Pozosta貫 teksty | 2002 - Artyku造 i wywiady | 2002 - Materia造 biograficzne | 2002 - Pozosta貫 teksty | 2003 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Artyku造 i wywiady | 2004 - Pozosta貫 teksty | 2004 - Recenzje | 2005 - Artyku造 i wywiady | 2005 - Kronika wydarze | 2005 - Materia造 biograficzne | 2005 - Pozosta貫 teksty | 2005 - Recenzje | 2006 - Artyku造 i wywiady | 2006 - Fotogaleria | 2006 - Kronika wydarze | 2006 - Materia造 biograficzne | 2006 - Pozosta貫 teksty | 2006 - Recenzje | 2007 - Artyku造 i wywiady | 2007 - Fotogaleria | 2007 - Kronika wydarze | 2007 - Materia造 biograficzne | 2007 - PISMA WYBRANE t. I/II | 2007 - Pozosta貫 teksty | 2007 - Recenzje | 2008 - Artyku造 i wywiady | 2008 - Fotogaleria | 2008 - Kronika wydarze | 2008 - Recenzje | 2009 - Artyku造 i wywiady | 2009 - Fotogaleria | 2009 - Kronika wydarze | 2009 - Recenzje | 2010 - Artyku造 i wywiady | 2010 - Fotogaleria | 2010 - Kronika wydarze | 2010 - Pozosta貫 teksty | 2010 - Recenzje | 2011 - Artyku造 i wywiady | 2011 - Fotogaleria | 2011 - Kronika wydarze | 2011 - Pozosta貫 teksty | 2011 - Recenzje | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 1 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 2 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 3 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 4 | FOTOGALERIA ARCHIWALNA 5 | NOWE KSI*KI | STRONA G紟NA | Varia
RSS
czwartek, 19 pa寮ziernika 2006
Teczki "syjonisty"

”Tygodnik Powszechny” (Krak闚)

(dodatek „Ksi捫ki w Tygodniku”) Nr 11 (2905) / 13. 03. 2005 r.

W豉dys豉w Bartoszewski "Moja Jerozolima, m鎩 Izrael". Tytu這wy zwrot nie oznacza tylko osobistego stosunku autora do geograficznej, duchowej i politycznej przestrzeni Izraela. To g喚boko odpowiedzialne poczucie wsp鏊noty

W bedui雟kiej wiosce na pustyni Negew do polskich turyst闚 podchodzi starszy cz這wiek. Pi瘯n przedwojenn polszczyzn m闚i o problemie, kt鏎y trapi go coraz mocniej. Przed laty przywi霩 do Izraela polskie ksi捫ki: Mickiewicza, 疾romskiego, Tuwima... Teraz martwi si o ich dalszy los. Dzieci i wnuki nie rozumiej ani s這wa po polsku. Mo瞠 kto za這篡豚y w Warszawie, υdzi albo Krakowie bibliotek, kt鏎ej patronami staliby si "polscy Izraelczycy"?

Dla kogo, kto urodzi si w Polsce w 1970 roku, ta przejmuj帷a przygoda na pustyni jest wa積ym przypomnieniem. Bo coraz 豉twiej my郵imy o Izraelu jako o bycie oczywistym, cho wstrz御anym na przemian wojn i kryzysami. Niby wiadomo, dlaczego i w jakich okoliczno軼iach powsta這 to pa雟two, ale bliskie historycznie fakty coraz wyra幡iej przechodz w stref mitu. Dowodzi tego spos鏏, w jaki spo貫cze雟twa europejskie oceniaj dzisiejsz sytuacj w pa雟twie Izrael. Tak, jakby same nie ponosi造 za ni 瘸dnej odpowiedzialno軼i...

I druga sprawa: kto, kto urodzi si w Polsce w 1970 roku, szuka w Izraelu przede wszystkim r闚ie郾ik闚. A oni okazuj si po prostu przedstawicielami innego, owszem, arcyciekawego kraju, z kt鏎ymi rozmawia si po angielsku, najbardziej neutralnym j瞛ykiem wsp馧czesno軼i. Dla m這dego Polaka jego izraelski r闚ie郾ik to kto, kto ma za sob do鈍iadczenie kilkuletniej s逝瘺y wojskowej. Kto, kto w zdumiewaj帷y dla przeci皻nego Europejczyka spos鏏 przywi您any jest do takich poj耩 jak “pa雟two” czy “patriotyzm”. Kto, kto mia babci z Polski, ale o瞠ni si z 砰d闚k maroka雟k albo jeme雟k. Kto, dla kogo polskie problemy - 陰cznie z antysemityzmem - s bardzo odleg貫.

Kiedy podczas kolacji chanukowej w Tel Awiwie jeden z polskich go軼i zapyta gospodyni, dlaczego izraelska telewizja nie transmituje krakowskiego Festiwalu Kultury 砰dowskiej, ta odpowiedzia豉: “Bo my mamy bardzo du穎 problem闚 wewn皻rznych”. Dopiero w Izraelu mo積a zrozumie tak cz瘰to powtarzan przez 砰d闚 opini, 瞠 antysemityzm nie jest ich problemem.

* * *

Na tym tle ksi捫ka W豉dys豉wa Bartoszewskiego “Moja Jerozolima, m鎩 Izrael” staje si szczeg鏊nie wa積a. Poprzez przesz這嗆 - si璕aj帷 czas闚, kiedy Bartoszewski, m這dy wi瞛ie Auschwitz, kt鏎emu wkr鏒ce uda si wyj嗆 na wolno嗆, s造szy od wsp馧towarzyszy o budowie nowego obozu w Brzezince; kiedy p這nie warszawskie getto, a Bartoszewski dzia豉 w Radzie Pomocy 砰dom “疾gota”; kiedy Organizacja Narod闚 Zjednoczonych proklamuje pa雟two Izrael, a Bartoszewski siedzi w komunistycznym wi瞛ieniu - ksi捫ka ta mo瞠 i powinna pom鏂 w kszta速owaniu wsp馧czesnych relacji polsko--izraelskich - i polsko-polskich.

Poj璚ia “砰d” i “Izraelczyk” rozwarstwi造 si bowiem w polskiej 鈍iadomo軼i. Cz瘰to ci, kt鏎zy deklaruj podziw dla niewielkiego pa雟twa od dziesi璚ioleci walcz帷ego o byt, potrafi jednocze郾ie wyg豉sza pogl康y antysemickie. Ponowne u鈍iadomienie sobie blisko軼i tych dw鏂h poj耩 pomog這by mo瞠 zwalczy wiele spo鈔鏚 zadomowionych w Polsce stereotyp闚. Dla Bartoszewskiego stwierdzenie “Moja Jerozolima, m鎩 Izrael” nie oznacza tylko osobistego, sentymentalnego stosunku do tej przestrzeni - geograficznej, duchowej i politycznej. To g喚boko odpowiedzialne poczucie wsp鏊noty, zapisane pami璚i o polskich 篡ciorysach tw鏎c闚 pa雟twa Izrael. Ta ksi捫ka opowiadaj帷 o przesz這軼i modeluje tera幡iejszo嗆.

Znakomicie s逝篡 temu jej do嗆 skomplikowany, ale konsekwentny uk豉d. Najpierw jest wywiad-rzeka, kt鏎y ze “Sprawiedliwym w鈔鏚 Narod闚 安iata”, honorowym obywatelem Izraela, polskim ministrem spraw zagranicznych w latach 2000-2001 przeprowadzi豉 Joanna Szwedowska. 砰ciorys Bartoszewskiego jest w tym wywiadzie tylko jedn z warstw narracji - istotn przede wszystkim dlatego, 瞠 poprzez t jak瞠 szczeg鏊n biografi najbardziej wiarygodnie daje si opisa problem relacji polsko-篡dowskich i polsko-izraelskich, ukazany tu w wyra幡ym kontek軼ie wp造wu, jaki na te relacje mia system komunistyczny.

Bartoszewski opowiada dziennikarce o swoim pierwszym spotkaniu z niekomunistycznymi przedstawicielami 篡dowskiego pa雟twa, kt鏎zy, gdy PZPR rozlu幡i豉 nieco kurs, mogli przyjecha do Polski w kwietniu 1958 roku z okazji pi皻nastej rocznicy powstania w getcie warszawskim. By豉 w鈔鏚 nich Cywia Lubetkin (“Celina”) z 烙B, kt鏎a po raz pierwszy zaprosi豉 go do ambasady Izraela. Opowiada o Gideonie Hausnerze, oskar篡cielu w procesie Adolfa Eichmanna, kt鏎y wyt逝maczy Bartoszewskiemu, dlaczego polski rz康 zacz掖 go tak dobrze traktowa: “Oni uwierzyli, 瞠 砰dzi mog wszystko i 瞠 砰dzi rz康z 鈍iatem. I my郵, 瞠 je瞠li ja b璠 chcia, to si odkr璚i kurek i zacznie la si p造nne z這to. Ale nie wiedz, 瞠 砰dzi nie rz康z 鈍iatem i 瞠 ja nie mam dost瘼u do kurka...”. Czy opowie嗆 ta nie rzuca nowego 鈍iat豉 na wydarzenia 1968 roku?

Ju wcze郾iej pojawia si kolejny, bardzo istotny w徠ek, po cz窷ci “opowiadany” cytowanymi obszernie dokumentami, kt鏎e W豉dys豉w Bartoszewski znalaz w teczkach pochodz帷ych z by貫go Ministerstwa Bezpiecze雟twa Publicznego, a znajduj帷ych si dzi w Instytucie Pami璚i Narodowej. W 1961 roku - gdy decyzj Biura Prasy Komitetu Centralnego PZPR Bartoszewski usuni皻y zosta z redakcji “Stolicy” i rozpocz掖 prac w “Tygodniku Powszechnym” - bezpieka rozpocz窸a przeciwko niemu 郵edztwo. Jednym z powod闚, kt鏎e wzbudzi造 niepok鎩 w豉dz komunistycznych, by domniemany... “syjonizm” by貫go cz這nka “疾goty”.

Tajny wsp馧pracownik UB o kryptonimie “Jerzy” tak go w闚czas charakteryzowa: “Jest to wybitny znawca zagadnie 篡dowskich, zw豉szcza z okresu okupacji i powstania w getcie warszawskim. Na ten temat og這si szereg prac na 豉mach naszych czasopism, zw豉szcza »Stolicy« i »Tygodnika Powszechnego«, przy czym z tym ostatnim pismem i cz這nkami zespo逝 陰cz go za篡貫 stosunki osobiste. Cz瘰to bywa w Krakowie. Odnosz wra瞠nie, 瞠 jest jednym z g堯wnych 陰cznik闚 pomi璠zy Pa雟twem Izraela, 砰dowskim Instytutem Historycznym a 鈔odowiskiem »Tygodnika Powszechnego«”. Prowadz帷y spraw kapitan Polowczyk uzupe軟i notatk o jak瞠 symptomatyczn informacj: “TW »Jerzy« nie potrafi okre郵i, czy jest on narodowo軼i 篡dowskiej”.

Odt康 takie notatki mia造 powstawa regularnie. W dokumencie z 1970 r. czytamy: “wychodz帷 z za這瞠nia, 瞠 poza komunizmem istniej 2 si造 mi璠zynarodowe, na kt鏎ych warto si oprze - ko軼i馧 katolicki i 篡dostwo, Bartoszewski wykorzystuj帷 swe zas逝gi okupacyjne opar si na 篡dostwie. Natomiast utrzymywane przez niego kontakty z polskimi dzia豉czami katolickimi (...) uzna nale篡 za maj帷e na celu uzyskiwanie od nich informacji ze 鈔odowisk opozycyjnych”. To przecie jakby cytat z “Protoko堯w M璠rc闚 Syjonu”! Znale潭 jednak mo積a jeszcze bardziej fantastyczne notatki, takie np., w kt鏎ych mowa jest o... dzia豉lno軼i szpiegowskiej Bartoszewskiego na rzecz pa雟twa Izrael, jak mia prowadzi w latach 1961-67. Ostatni cytowany dokument pochodzi z pa寮ziernika 1987.

“Syjonistyczne” teczki Bartoszewskiego z archiwum IPN stanowi nieocenione 廝鏚這 historyczne. Mog by 鈍ietn podstaw do bada nad “strukturalnym” antysemityzmem re磨mu komunistycznego w Polsce. Pos這wie Andrzeja Paczkowskiego stanowi rodzaj instrukcji obchodzenia si z tego rodzaju materia豉mi. Kto wie, czy ksi捫ka Bartoszewskiego, w du瞠j mierze wspomnieniowa, nie jest pocz徠kiem jakiego nowego, du瞠go projektu badawczego?

Tajne s逝瘺y zbiera造 tak瞠 informacje o pierwszej podr騜y redaktora “Tygodnika Powszechnego” do Izraela, kt鏎 odby jesieni 1963 roku. A przecie o tej wizycie najlepiej opowiada造 “Kartki z podr騜y”, drukowane wtedy w “TP”, a teraz w陰czone do ksi捫ki. Maj one wszystkie cechy dobrego reporta簑. Wiele w nich spotka z lud幟i, zadziwie codzienno軼i szybko zmieniaj帷ego si kraju, wiele emocji - i racjonalnych obserwacji, prowadz帷ych do wnikliwej analizy. Do dzi mog造by s逝篡 jako przewodnik po Jerozolimie, Nazarecie, Tel Awiwie... Cho dzi trudniej by這by spotka kogo, kto pami皻a polskich 穎軟ierzy w Palestynie, zmieni造 si kibuce, a hebrajski j瞛yk u篡wany na targu czy na boisku nikogo ju nie dziwi.

W tek軼ie zaznaczono pieczo這wicie ingerencje, jakich w 1964 r. dokona豉 cenzura. Dzi budz zdumienie: dlaczego odrzucono dwa proponowane przez redakcj tytu造 tekstu o kibucach: “毒鏚這 S璠ziego” i “毒鏚這 Oracza”? Co niebezpiecznego kry這 si w zdaniu: “Nie darmo archeologia uchodzi za sport narodowy Izraela”? Albo w niewinnym opisie dnia wolnego od pracy?

I tak oto historyk zajmuj帷y si relacjami mi璠zy komunistyczn Polsk a pa雟twem Izrael otrzymuje kolejn porcj materia逝 badawczego. Ciekawe, jak t ksi捫k czyta豚y m這dy Izraelczyk.

Agnieszka Sabor

W豉dys豉w Bartoszewski, „Moja Jerozolima, m鎩 Izrael”, pos這wie: Andrzej Paczkowski. Warszawa 2004, Rosner & Wsp鏊nicy, ISBN 83-89-21766-X.

wtorek, 17 pa寮ziernika 2006
Cnota prawdy

”Tygodnik Powszechny” (Krak闚)

(dodatek „Ksi捫ki w Tygodniku”) Nr 40 (2934) / 2. 10. 2005 r.

To autoportret z histori w tle, czy mo瞠 raczej historia Polski i Europy drugiej po這wy minionego wieku widziana przez pryzmat jednej biografii. Biografii niezwyk貫j.

We wst瘼ie do tej ksi捫ki o. Maciej Zi瑿a, prowincja polskich dominikan闚, wspomina czasy, gdy jeszcze nie by prowincja貫m ani nawet dominikaninem, i jako m這dy dzia豉cz wroc豉wskiego Klubu Inteligencji Katolickiej s逝篡 za eskort W豉dys豉wowi Bartoszewskiemu, gdy ten u schy趾u lat 70. przyje盥瘸 nad Odr z wyk豉dami.

Dla Macieja Zi瑿y wyk豉d trwa d逝瞠j ni dla innych s逝chaczy: profesor zaczyna do niego m闚i rankiem na peronie dworca, ko鎍zy za sw鎩 monolog dopiero w nocy, odje盥瘸j帷 z tego dworca do Warszawy. “W ten spos鏏 - konkluduje o. Maciej - mniej wi璚ej raz na kwarta mia貫m osiemna軼ie czy dziewi皻na軼ie godzin s逝chania przemawiaj帷ego bez chwili przerwy W豉dys豉wa Bartoszewskiego. I cz這wiek od rana do nocy zawsze s逝cha tego z rozdziawionymi ustami”.

Wyk豉dy, 陰cz帷e si z 闚czesn dzia豉lno軼i Bartoszewskiego w niezale積ym Towarzystwie Kurs闚 Naukowych, mia造 ogromne powodzenie nie tylko we Wroc豉wiu. Na odczyt o Powstaniu Warszawskim u krakowskich Dominikan闚 t逝m przyszed tak wielki, 瞠 organizatorzy w porozumieniu z przeorem przenie郵i imprez z klasztornego kapitularza do bazyliki i prelegent przemawia do blisko tysi璚znego audytorium z... ambony; rzecz kilka lat p騧niej, w stanie wojennym, cz瘰to si zdarzaj帷a, ale w roku 1979 raczej niezwyczajna.

* * *

Opowie嗆 o Towarzystwie Kurs闚 Naukowych i akcji odczytowej to jeden z wielu w徠k闚 tego tomu, maj帷ego posta bardzo nietypowej autobiografii. Stricte autobiograficzny charakter nosi cz窷 pierwsza: chodzi o ksi捫eczk, przygotowan z inicjatywy nie篡j帷ego ju Reinholda Lehmanna, dziennikarza i przyjaciela Polski, dla czytelnika niemieckiego i opublikowan w 1983 roku w wydawnictwie Herdera. Ksi捫eczka mia豉 p騧niej wydania polskie - emigracyjne, podziemne i nadziemne - a dzisiaj stanowi mniej ni jedn czwart pot篹nej ca這軼i, kt鏎ej da豉 pocz徠ek i tytu. Reszta to artyku造, odczyty, przem闚ienia i wywiady u這穎ne w dwa cykle: “Wybijamy si na niepodleg這嗆” i “Dla Polski, Europy i 鈍iata”, oraz umieszczony na pocz徠ku obszerny tekst historyka Andrzeja Friszkego “W豉dys豉w Bartoszewski - szkic do portretu”.

Jest to wi璚 autoportret z histori w tle, czy mo瞠 raczej historia Polski i Europy drugiej po這wy minionego wieku widziana przez pryzmat jednej biografii. Biografii niezwyk貫j: przypomnijmy jej punkty w瞛這we. Najpierw wrzesie 1940: m這dy pracownik Czerwonego Krzy瘸 trafia na ponad p馧 roku do Auschwitz, wychodzi stamt康 bliski 鄉ierci. Potem rok 1942: pocz徠ek wsp馧pracy z Zofi Kossak-Szczuck. Udzia w organizowaniu Rady Pomocy 砰dom, r闚nocze郾ie s逝瘺a w Armii Krajowej, w Biurze Informacji i Propagandy Komendy G堯wnej. Powstanie Warszawskie. Po wojnie praca w redakcji peeselowskiej “Gazety Polskiej”, jedynym w闚czas opozycyjnym dzienniku. Listopad 1946: aresztowanie przez UB, p馧tora roku w wi瞛ieniu. Uwi瞛iony powt鏎nie w grudniu 1949, wyjdzie na wolno嗆 dopiero po niemal pi璚iu latach.

W豉dys豉w Bartoszewski w O鈍i璚imiu (Foto: Archiwum)

Od 1956 roku mo瞠 kontynuowa rozpocz皻e tu po wojnie dokumentowanie dziej闚 II wojny w Polsce, zbrodni niemieckich, dzia豉lno軼i Polskiego Pa雟twa Podziemnego, pomocy 砰dom. Stanie si jednym z najwa積iejszych historiograf闚 tej epoki (320 pozycji bibliograficznych tylko w latach 1956-70!). Publikuje m. in. w “Tygodniku Powszechnym”, a w pocz徠ku lat 60. wi捫e si na sta貫 z nasz redakcj. Wkr鏒ce zaczyna te wsp馧prac z Radiem Wolna Europa, co w roku 1970 omal nie zaprowadzi go zn闚 na d逝瞠j za kraty. Zapewne Grudzie 1970 i upadek Gomu趾i sprawi, 瞠 od pomys逝 wytoczenia Bartoszewskiemu procesu odst徙iono.

Lata 70. to dalsza praca naukowa, dzia豉lno嗆 na polu pojednania polsko-niemieckiego, aktywno嗆 w polskim PEN Clubie i w rozwijaj帷ym si pod koniec dekady ruchu opozycji demokratycznej, m.in. we wspomnianym TKN-ie. I zn闚 znacz帷a data dzienna - 13 grudnia 1981, internowanie w Bia這喚ce, potem w Jaworzu. Zwolniony m. in. dzi瘯i interwencji mi璠zynarodowych 鈔odowisk 篡dowskich, Bartoszewski wyje盥瘸 na kilka lat za granic, gdzie wyk豉da na niemieckich uniwersytetach. W roku 1989 r. oddaje si do dyspozycji rz康u Tadeusza Mazowieckiego i zostaje ambasadorem w Wiedniu. P騧niej dwukrotnie sprawowa b璠zie funkcj ministra spraw zagranicznych; zasi康zie te w Senacie.

Wszystko to niby wiemy, ale podane w takiej kondensacji fakty z 篡ciorysu W豉dys豉wa Bartoszewskiego nie przestaj robi pot篹nego wra瞠nia. Nios w dodatku nadzwyczaj optymistyczne przes豉nie: to opowie嗆 o triumfie jednostki nad histori, o wierno軼i zasadom, kt鏎a doczeka豉 si nagrody. I nie my郵 tu tylko o zaszczytnych wyr騜nieniach, od tytu逝 Sprawiedliwego w鈔鏚 Narod闚 安iata, poprzez presti穎w Nagrod Pokojow Ksi璕arstwa Niemieckiego, po Order Or豉 Bia貫go. My郵 te o satysfakcji b璠帷ej udzia貫m cz這wieka, kt鏎y doczeka zwyci瘰twa - cokolwiek powiemy z貫go o kszta販ie III RP.

* * *

W豉dys豉w Bartoszewski - id帷 郵adem prof. Stanis豉wa P這skiego - uwa瘸, 瞠 wobec ogranicze nak豉danych przez system komunistyczny, wobec pr鏏 deformowania czy ideologizacji niedawnej przesz這軼i, historyk powinien przede wszystkim d捫y do ustalenia i opublikowania w zwi瞛貫j formie jak najwi瘯szej ilo軼i fakt闚. St康 rzeczowo嗆, nawet pewna sucho嗆, a zarazem nieprawdopodobna g瘰to嗆 jego tekst闚.

Opowiadaj帷 o swoim 篡ciu, jest r闚nie rzeczowy i precyzyjny, czasem chcia這by si, by w sw narracj wi璚ej wpl鏒 anegdot, od kt鏎ych roj si jego ustne monologi, takie jak te zapami皻ane przez o. Zi瑿... Wyst瘼uj帷 za przed rozmaitymi gremiami - a by這 mu dane przemawia na przyk豉d przed po陰czonymi izbami parlamentu niemieckiego - nie traci nigdy okazji, by przypomnie kwestie podstawowe, prawdy fundamentalne, kt鏎e w jego ustach odzyskuj niezbanalizowany, pierwotny sens. Z ksi捫ki, kt鏎 w豉郾ie otrzymali鄉y, mo積a by d逝go wypisywa rozmaite przydatne cytaty; ogranicz si na koniec do jednego, kt鏎y wydaje mi si w dobie gor帷zki wyborczej szczeg鏊nie wart przypomnienia.

Przemawiaj帷 w 2001 roku na Uniwersytecie w Augsburgu z okazji przyznania mu obywatelstwa honorowego tego miasta, Bartoszewski m闚i o pojednaniu. Przy okazji podj掖 polemik z dokonanym przez Maxa Webera przeciwstawieniem dw鏂h etyk: etyki absolutnej, bezwarunkowej, i etyki odpowiedzialno軼i, kt鏎 musi kierowa si polityk w imi narodowych racji. Uzna, 瞠 Weber zbudowa opozycj pozorn.

“Polityk - m闚i Bartoszewski - kt鏎y z obawy przed »rozp皻aniem nami皻no軼i«, i b璠帷 tej obawy zak豉dnikiem, rezygnuje z pos逝瞠nia si prawd jako czynnikiem budowy zaufania w dzia豉niach pa雟twowych, rezygnuje tym samym z wzi璚ia odpowiedzialno軼i za przysz這嗆 swego narodu. A zatem wypiera si swego pos豉nnictwa. Nie ma to nic wsp鏊nego z sentymentalizmem: kto 篡je twardo na ziemi, twardo i z otwartymi oczami, ten wie, 瞠 prawda, jako trudny i bolesny obowi您ek, mo瞠 by - i jest - polityczn cnot”.

Tomasz Fia趾owski

W豉dys豉w Bartoszewski, “Warto by przyzwoitym. Teksty osobiste i nieosobiste”. Pozna 2005, Wydawnictwo “W drodze”, ISBN 83-70-33545-4. Indeks nazwisk opracowa豉 Zofia Bartoszewska.