© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Przez lata mieli鄉y trudno軼i z m闚ieniem o pomocy 砰dom

„Dziennik” (Warszawa)

Nr76 / 31. 03. 2009 r.

Dzisiaj wydaje si rzecz oczywist, 瞠 m闚i帷 o wojnie i tragediach ludzi, m闚i si o 鈍iadkach, o bohaterach, o wrogach. M闚i si o przypadkach ma這軼i i wielko軼i. To wszystko mo瞠 by dzi zobiektywizowane. Znacznie trudniej by這 kiedy, z r騜nych powod闚 - a ju na pewno przez blok wschodni, w kt鏎ym Polska si znalaz豉 - m闚i obiektywnie o tych sprawach, na kt鏎e rzuca這 cie historyczne uwarunkowanie. Polska znajdowa豉 si w sytuacji, w kt鏎ej nie wszystko, co by這 szlachetne i pi瘯ne, mog這 by g這szone, bo na przyk豉d by這 szlachetne i pi瘯ne, ale nie w wykonaniu tych ludzi, co trzeba.

Mo瞠 kogo zaskocz, ale w badaniu przesz這軼i najbardziej zawi鏚 鈍iat wolny, demokratyczny, bardzo wysoko stoj帷y naukowo. Bo je郵i pewne sprawy, nazwiska, organizacje nie by造 przez lata znane, to nie z powodu niemo積o軼i m闚ienia o tym w Londynie, Nowym Jorku czy Waszyngtonie, ale z powodu braku zainteresowania. Zainteresowanie problemem postaw, zachowa ma sw鎩 rodow鏚 w Jerozolimie - wielokrotnie m闚i貫m, 瞠 uwa瘸m spo貫czno嗆 篡dowsk w 鈍iecie za zr騜nicowan, ale obdarzon poczuciem 篡czliwo軼i, wdzi璚zno軼i za do鈍iadczone dobro.

Kilka lat po odbudowie pa雟twowo軼i po 1948 r. Kneset, czyli parlament izraelski, w kt鏎ym wtedy 30 - 40 proc. pos堯w pochodzi這 z Polski, podj掖 decyzj o powo豉niu Instytutu Pami璚i M璚zennik闚 i Bohater闚 Yad Vashem. Ten instytut rozwija si w drugiej po這wie lat 50. Wtedy jednym z zada okre郵onych w statucie by這 zebranie dokumentacji o sprawiedliwych mi璠zy narodami, czyli o tych, kt鏎zy ratowali dobre imi ludzko軼i wed逝g rozumienia moralnego, ale i historycznego, politycznego.

Obokdokumentacji zag豉dy, prowadzenia potwornej kartoteki wymordowanych milion闚 - zbieranej od lat 50., a obejmuj帷ej w tej chwili chyba dwie trzecie danych zamordowanych - gromadzono te kartotek os鏏, kt鏎e pomaga造 砰dom. Pierwsi polscy sprawiedliwi zostali wpisani na list oko這 1961 r. P騧no, ale we幟y pod uwag, 瞠 wymogi przyj皻e na pocz徠ku przez Yad Vashem by造 tak ambitne jak prawniczo-historyczne metody dzia豉nia przewodu beatyfikacyjnego w Ko軼iele katolickim. Nies造chanie dok豉dnie badano ka盥 okoliczno嗆, aby zapobiec b喚dom. Jednak badania by造 ograniczone do os鏏 篡j帷ych. Przez wiele lat wyr騜niono tylko tych, kt鏎zy prze篡li. Je郵i kto np. zgin掖, pomagaj帷, zosta zamordowany przez wroga, nie m鏬 ju podlega takiemu post瘼owaniu.

My w Polsce mieli鄉y ogromne trudno軼i pisania i m闚ienia o zorganizowanej pomocy dla prze郵adowanych, a p騧niej dla mordowanych, dlatego 瞠 akcje pomocy by造 przeprowadzane i firmowane przez organizacje spo貫czne i polityczne 軼i郵e zwi您ane z rz康em Rzeczypospolitej Polskiej na uchod廣twie w Londynie b康 ze stronnictwami, kt鏎e w tym rz康zie zasiada造. Dlatego przez wiele lat blokowane by這 dochodzenie do wielu spraw. O tym wspomina豉 Irena Sendlerowa, kt鏎a by豉 z rodziny socjaldemokrat闚, PPS i mia豉 w豉郾ie takie tradycje rodzinne po ojcu, dzia豉豉 w takim 鈔odowisku, a socjaldemokraci byli uwa瘸ni za wrog闚. Bo w oczach komunist闚 nie powinni by socjaldemokratami, ale marksistami lub leninistami. Ten ob喚d wp造wa na mo磧iwo軼i bada historycznych. Pierwsze odznaczenia pa雟twowe z tytu逝 pomocy prze郵adowanym nadano dopiero w 1963 r., na 20-lecie walki getta warszawskiego. W Izraelu zacz皻o odznacza sprawiedliwych wcze郾iej, nie kieruj帷 si 瘸dnymi wzgl璠ami partyjno-politycznymi, a wy陰cznie faktami.

28 pa寮ziernika 1963 r. - a by這 to efektem mojego 鈍iadomego dzia豉nia - zosta這 posadzone drzewko Rady Pomocy 砰dom w Alei Sprawiedliwych, gdy polskich drzewek by這 wtedy troch ponad 30. W 1963 r. osi庵n瘭i鄉y zatem tyle, 瞠 po angielsku i po hebrajsku stwierdzono, i istnia豉 Rada Pomocy 砰dom. W Polsce by這 to 幢e widziane, poniewa w Radzie aktywistami byli ludzie o 篡ciorysach, kt鏎e si nie podoba造. To by這 jeszcze wyt逝maczalne w systemie komunistycznym, ale nawet Elie Wiesel, laureat Nobla i wielki autor zajmuj帷y si sprawami Zag豉dy, a pochodz帷y z Siedmiogrodu, powiedzia mi kiedy, 瞠 20 lat po wojnie nie wiedzia o Janie Karskim. A dowiedzia si w Warszawie, w Instytucie Historii, w latach 60., gdy w dyskusji w obecno軼i Wiesela zapyta貫m, jaki jest stan bada w USA na temat dzia豉 Karskiego. Karski by wtedy w Waszyngtonie i wyk豉da na Uniwersytecie Georgetown. Teraz natomiast ubolewa si, 瞠 tak ma這 wiadomo o Sendlerowej. A w 1946 r., w okresie istnienia "Gazety Ludowej" Miko豉jczyka, og這si貫m dwa wi瘯sze artyku造 o pomocy 砰dom, podaj帷 wszystkie nazwiska. Niekt鏎zy dawni dzia豉cze pytali mnie potem, po co podaj nazwiska, m闚ili, 瞠 nie trzeba wok馧 tego robi szumu.

W 1946 r. w gronie kilku dawnych dzia豉czy Rady Pomocy 砰dom - 篡d闚 i chrze軼ijan - za這篡li鄉y Lig do Walki z Rasizmem. Zosta og這szony przeze mnie niema造 przyczynek w miesi璚zniku "Wi篥". Po kilku latach rz康z帷e si造 w Polsce chcia造, aby ta liga zaj窸a si zwalczaniem rasizmu w Ameryce. Sami si wi璚 rozwi您ali鄉y i na tym sko鎍zy造 si pr鏏y zespo這wego zwracania uwagi na pami耩. Dzia豉nia Jerozolimy mia造 wi璚 fundamentalne znaczenie, skoro nie by這 takich mo磧iwo軼i w Polsce oraz z powod闚 zaniedba nie by這 dzia豉 w Stanach Zjednoczonych. Gdy w 1963 r. na Wzg鏎zu Pami璚i, na terenie dzi rozbudowanego Yad Vashem, Gideon Hausner - generalny prokurator Izraela, lwowianin, syn polskiego konsula generalnego w Hajfie - wyg豉sza laudacj o dawanej pomocy 砰dom, to by貫m dog喚bnie wzruszony. W ten spos鏏 mogli鄉y jako przypomnie tych nie篡j帷ych.

Dzi dysponujemy ksi璕. Nie zawiera ona jednak pe軟ych sze軼iu tysi璚y nazwisk, bo zosta豉 zamkni皻a w pierwotnej wersji, zanim kolejne nazwiska by造 poznane. Dzi pe軟a dokumentacja powinna obejmowa grubo ponad sze嗆 tysi璚y - szczeg鏊nie przy rozszerzeniu kryteri闚 i wyr騜nianiu r闚nie zmar造ch. By這 to nie tyle zaniedbanie, ile nieznajomo嗆. My郵, 瞠 nigdy nie poznamy dok豉dnej liczby sprawiedliwych, ale uwa瘸m, 瞠 przekraczaj one o setki, a mo瞠 nawet o tysi帷e tych ponad sze嗆 tysi璚y nazwisk. Wielk zas逝g Instytutu Studi闚 Strategicznych w Krakowie jest to, 瞠 mamy polskie wydanie. Publikacj przyjmuj z rado軼i, poniewa to dla mnie cz窷 potwierdzenia sensu w豉snych wysi趾闚. Oczywi軼ie sensy moralne najwy窺zego rz璠u nie wymagaj publikacji, bo satysfakcja powinna p造n望 tylko z mi這軼i bli幡iego. Ale jeste鄉y tylko lud幟i i czasami co wymaga udost瘼niania i publikowania. W tej chwili swoboda sprzyja, ale nie up造w czasu. Je郵i nawet wci捫 篡j ci ludzie, kt鏎zy pami皻aj tamten czas, to ze wzgl璠u na sw鎩 wiek wiele nowego ju wnie嗆 do bada nie mog. Prosz zauwa篡, 瞠 zacz掖em bra 篡wy udzia w tej akcji, maj帷 lat 20, w tej chwili mam lat 87.

W 1988 r. zadano mi w Jerozolimie pytanie, czy uwa瘸m, 瞠 Polacy zrobili do嗆 jako chrze軼ijanie dla prze郵adowanych 砰d闚. Odpowiedzia貫m na to spontanicznie, 瞠 nie, nie zrobili do嗆 i nikt z nas nie zrobi do嗆. I ja nie zrobi貫m do嗆, jak i ci Sprawiedliwi, kt鏎ych drzewa s posadzone w Yad Vashem te nie zrobili do嗆. Bo do嗆 w rozumieniu mi這軼i bli幡iego, jak nas naucza religia, zrobi ten, kto za bli幡iego odda swoje 篡cie. Ale takich ludzi ju przy 篡ciu nie ma. Oni zrobili do嗆, bo wi璚ej zrobi nie mogli. Ale nie b康幟y zanadto wymagaj帷y. I Sodoma mog豉 by uratowana, gdyby znalaz這 si dziesi璚iu sprawiedliwych. Tylu si tam nie znalaz這. A ponad dwadzie軼ia tysi璚y sprawiedliwych wywo豉nych przez Hitlera w Europie znalaz豉 Yad Vashem. Z czego jedna trzecia to polscy sprawiedliwi. Nie jest wi璚 tak 幢e.

WxDYSxW BARTOSZEWSKI

Fragment przem闚ienia podczas uroczysto軼i zorganizowanej przez Instytut Studi闚 Strategicznych z okazji pierwszego polskiego wydania dwutomowej „Ksi璕i Sprawiedliwych w鈔鏚 Narod闚 安iata Ratuj帷ych 砰d闚 podczas Holokaustu – Polska”. W鈔鏚 prawie 22 tysi璚y os鏏 uhonorowanych przez Instytut Yad Vashem ponad 6 tysi璚y stanowi Polacy.

poniedzia貫k, 06 kwietnia 2009, wbartoszewski

Polecane wpisy