© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Bartoszewski z pa雟twa podziemnego


„Gazeta Wyborcza” (Warszawa)
Nr 52 (5966) / 3. 03. 2009 r.

„Ka盥a 鄉ier bliskiego kolegi czy kole瘸nki, ka盥a 鄉ier, kt鏎ej by貫m 鈍iadkiem - a ka盥y z nas by 鈍iadkiem wielu takich 鄉ierci - wskazywa豉 czy nawet wr璚z wo豉豉: tego nie wolno zapomnie, o tym trzeba pami皻a, to trzeba utrwali, o tym trzeba b璠zie przypomnie, trzeba b璠zie wskaza na sens poniesionych ofiar pokoleniu, kt鏎e przyjdzie”.

Tak Bartoszewski w 1975 r. w Ognisku Polskim w Londynie opowiada o powodach, dla kt鏎ych sta si historykiem okupacyjnej i powsta鎍zej Warszawy i pa雟twa podziemnego lat 1939-45.

W tych latach, w kt鏎ych widzia tyle 鄉ierci, by wi篥niem O鈍i璚imia, a potem pe軟i s逝瘺 w BIP - Biurze Informacji i Propagandy Komendy G堯wnej AK. By te oko這 roku, jak sam m闚i, „czym w rodzaju sekretarza” pisarki Zofii Kossak. Razem z ni stara si ratowa „najnieszcz窷liwszych wtedy, najbardziej zagro穎nych w promieniu widzenia, kt鏎y by mi dost瘼ny” - czyli 砰d闚. W Referacie 砰dowskim Delegatury Rz康u i Radzie Pomocy 砰dom nazywa si „Ludwik”, w BIP, gdzie by w referacie prasowym – „Teofil”.

Jakby tej pracy by這 ma這, wszed do innej jeszcze kom鏎ki Delegatury Rz康u - Referatu Wi瞛iennego. Jednocze郾ie by w redakcji konspiracyjnego miesi璚znika „Prawda”, w czasie Powstania – „Wiadomo軼i z Miasta i Wiadomo軼i Radiowych”, a po Powstaniu - w oficjalnym organie AK „Biuletynie Informacyjnym", wsz璠zie jako sekretarz redakcji.

Dwukrotnie tworzy w豉sne archiwum tego okresu. Drugi raz - po wojnie, pierwszy - za okupacji. Do chwili wybuchu Powstania zgromadzi ogromny zbi鏎 prasy konspiracyjnej, broszur i druk闚 ulotnych (w samej Warszawie w 1944 r. wychodzi這 ponad 270 pism) i niemal pe貫n komplet afisz闚 o egzekucjach plakatowanych w Warszawie, jak m闚i, wycinanych 篡letk lub scyzorykiem ze s逝p闚 og這szeniowych. Mia wreszcie ponad 300 tytu堯w wydawnictw hitlerowskich dotycz帷ych spraw polskich.

Bartoszewski wymienia tak瞠 takie pozycje w swych zbiorach jak reklamy namiastek herbaty. Interesowa這 go bowiem nie tylko 篡cie polityczne w pa雟twie podziemnym, nie tylko przebieg walki zbrojnej, ale tak瞠, a mo瞠 nawet przede wszystkim, codzienne 篡cie spo貫cze雟twa.

Wcze郾iejsze zbiory przechowywa w a sze軼iu skrytkach pod這gowych. Niestety, pi耩 z tych skrytek sp這n窸o wraz z Warszaw, a zawarto嗆 sz鏀tej przepad豉 ju po wojnie.

Jak mo積a przypuszcza, mia這 to zwi您ek z jego aresztowaniem, bowiem lata powojenne, do roku 1954, sp璠zi g堯wnie w wi瞛ieniach. Nim go jednak zamkni皻o, ju publikowa materia造 o konspiracji i powstaniu w PSL-owskiej „Gazecie Ludowej” i wsp馧pracowa z G堯wn Komisj Badania Zbrodni Niemieckich (tak si wtedy nazywa豉, dopiero po utworzeniu NRD s這wo „niemieckich” zmieniono na „hitlerowskich”).

Trzeci tom „Pism wybranych” Bartoszewskiego obejmuje teksty powsta貫 w latach 1969-79. Ma ponad 400 stron, a niemal wszystkie teksty to prace historyczne dotycz帷e okresu okupacji i ludzi w闚czas czynnych: m.in. zmar貫j w O鈍i璚imiu El瘺iety Krajewskiej, aresztowanej, gdy rozrzuca豉 ulotki w j瞛yku niemieckim na terenie wojskowym; pedagoga Karola Makucha zabitego w Powstaniu, znakomitego historyka Stanis豉wa Herbsta, Kazimierza Moczarskiego, Aleksandra Kami雟kiego, autora "Kamieni na szaniec", Zofii Kossak.

Nawet wspomnienie „M鎩 S這nimski” opowiada w znacznej cz窷ci o okupacji, chocia poeta lata wojny sp璠zi za granic, a Bartoszewski pozna go dopiero d逝go po wojnie. Ale w czerwcu 1940 r. w konspiracyjnym pi鄉ie „Polska 篡je” ukaza si krajowy pierwodruk wiersza „Alarm”, w okupowanej Polsce nie tylko drukowany, ale „przepisywany o堯wkiem, kr捫帷y na kartkach i w zeszytach szkolnych, podawany z r瘯i do r瘯i jako anonimowy materia konspiracyjny”.

Nie ma tu miejsca, 瞠by wylicza wszystkie prace w tym tomie, ale chocia kilka: „Prasa Powstania Warszawskiego” (a 130 pism, informator闚 i biuletyn闚, z ustaleniem, o ile by這 to mo磧iwe, redaktor闚, wsp馧pracownik闚, liczby numer闚, siedzib i nak豉d闚), „Polska podziemna a walka getta warszawskiego”, „Ko軼io造 chrze軼ija雟kie pod okupacj niemieck na terenie GG” (Generalnej Guberni), „Oblicze kultury polskiej w konspiracji”.

Ta ostatnia praca zaczyna si od informacji istotnej dla dzisiejszych spor闚 z Erik Steinbach: „Z teren闚 zachodniej Polski inkorporowanych do Rzeszy niemieckiej wysiedlono przymusowo na teren Generalnego Gubernatorstwa ju w ci庵u pierwszego p馧rocza okupacji oko這 325 tys. Polak闚, g堯wnie ze 鈔odowiska inteligencji. Przez ca造 okres okupacji gwa速ownym przymusowym wysiedleniem z teren闚 inkorporowanych na teren centralnej Polski obj皻ych by這 oko這 miliona ludzi”.

Tom obejmuje tylko tzw. teksty rozproszone, ale w tych samych latach (w grudniu 1974) ukaza這 si tak瞠 wielkie dzie這 Bartoszewskiego „1859 dni Warszawy”.

Prof. Kunert podaje, 瞠 dzie這 to natychmiast znalaz這 si na li軼ie publikacji, kt鏎ych recenzji nie mog cenzorzy dopuszcza do druku bez konsultacji ze swoim kierownictwem! I przypomina, 瞠 prawie po這w tego okresu, kt鏎y obejmuje trzeci tom „Pism wybranych”, Bartoszewski obj皻y by faktycznym zakazem druku.

Gdy o cenzurze mowa, w „Pismach wybranych” zaznaczane s t逝stym drukiem jej ingerencje. Cenzurowano nie tylko opinie autora. Usuwano tak瞠 opisy wydarze, zw豉szcza je瞠li dotyczy造 Kres闚 Wschodnich. Ale to jeszcze nic - cenzurowano dokumenty, na kt鏎e autor si powo逝je. Pisze on na przyk豉d o odg這sach bitwy pod Monte Cassino w prasie konspiracyjnej, a cenzura wyrzuca ka盥y fragment z tamtych gazet, kt鏎y budzi jej zastrze瞠nia polityczne i ideologiczne. W rezultacie wychodzi na to, 瞠 prasa AK-owska pisa豉 niemal tak samo i to samo co prasa PRL!

Bardzo charakterystyczna jest ingerencja cenzury dotycz帷a Wydzia逝 Informacji BIP Komendy G堯wnej AK. Usun窸a ca陰 list pracownik闚 i wsp馧pracownik闚 tego wydzia逝. Mn鏀two tych nazwisk pojawia si w innych pracach Bartoszewskiego i nie budzi tam 瘸dnych zastrze瞠 cenzury, ale zebranie tych kilkudziesi璚iu nazwisk w jednym miejscu okazuje si nie do przyj璚ia. Dlaczego? Bo wida z tej listy, 瞠 elita polskiej inteligencji - wybitni historycy, 鈍ietni prawnicy, znani sprzed wojny dzia豉cze spo貫czni, architekci, lekarze - zwi您ana by豉 z Armi Krajow.

„Wydzia Informacji studiowa wszystkie zagadnienia mog帷e nas zainteresowa - pisa szef BIP p趾 Rzepecki. - Mog貫m od niego za膨da referatu na ka盥y temat wraz z konkretnymi wnioskami i projektami”. Te wnioski i projekty trafia造 do dow鏚ztwa AK, zebrane informacje stanowi造 element cotygodniowych raport闚 do naczelnego wodza na Zachodzie („nazywali鄉y to »depesz do Romka «" - pisze Bartoszewski).

Wszed w to 鈔odowisko jako bardzo jeszcze m這dy cz這wiek. We wspomnianym na wst瘼ie odczycie w Londynie zamieszczonym w tym tomie i zatytu這wanym „M鎩 warsztat pisarski” wyra瘸 przekonanie, 瞠 niezmiernie du穎 jako p騧niejszy historyk tych czas闚 zawdzi璚za opiece i pomocy starszych koleg闚: Aleksandra Gieysztora, Stanis豉wa Herbsta, Stefana Kieniewicza, Ludwika Widerszala.

I dodaje: „Mo積a by takich zawodowych historyk闚 [w kr璕u Wydzia逝 Informacji BIP] wymieni znacznie wi璚ej, co najmniej kilkunastu”.

Trzeci tom „Pism wybranych” ko鎍zy si wyk豉dem, kt鏎y Bartoszewski wyg這si 2 listopada 1979 r. w prywatnym mieszkaniu (u Piotra Naimskiego) jako wyk豉d Towarzystwa Kurs闚 Naukowych (tzw. Uniwersytetu Lataj帷ego). Dosta za to od kolegium ds. wykrocze grzywn w wysoko軼i 5 tys. z. Wyk豉d nazywa si „Polskie pa雟two podziemne 1939-1945".

JULIUSZ RAWICZ

wtorek, 03 marca 2009, wbartoszewski

Polecane wpisy