Przykro mi bardzo i żal na wieść o śmierci Ireny Sendlerowej. Jej zasługi są, z punktu widzenia heroizmu, traktowane jako oczywiste spełnienie ludzkich obowiązków, godne pamięci i najwyższego szacunku.

Dla mnie jest ona częścią wspomnień o bardzo ważnej epoce mojej młodości, młodości mojej generacji. Irena Sendlerowa była ode mnie pół generacji starsza, ale należała do tych inteligentów, którzy byli dla nas przykładami.

Irena Sendlerowa w swoim pokoju, w Domu Opieki Ojców Bonifratrów

(Warszawa, luty 2005 r.)      Fot. © Mariusz Kubik

Kiedy ją poznałem, już ponad 65 lat temu, była przystojną, około 40-letnią panią i nosiła pseudonim “Jolanta”. Kiedy zimą z 1942 na 1943 rok wprowadziła do istniejącej już wtedy Rady Pomocy Żydom swoją grupę ludzi, nie wiedziałem, kim jest, jak się naprawdę nazywa. Koordynowała działalność wielu osób, które ratowały żydowskie dzieci. Trwało to aż do jej aresztowania jesienią 1943 roku. Potem, po wydobyciu jej z więzienia przez Żegotę musiała być bardzo ostrożna, ale dalej prowadziła tę działalność.

Trzeba podkreślić, że była to aktywność pionierska. Wyprzedzała w czasie szereg innych zorganizowanych inicjatyw ratowania prześladowanych, przynajmniej w Warszawie. Irena Sendlerowa działała legalnie, pod szyldem Zarządu Miejskiego. Ale robiła legalne i nielegalne rzeczy. Zarząd Miejski mógł pomagać sierotom czy nędzarzom, ale nie mógł ratować Żydów, bo to było zakazane. Miała więc mandat do wykonywania pewnej działalności, ale świadomie go nadużywała. A to groziło poważnymi konsekwencjami, do kary śmierci włącznie.

Pracując wtedy w Radzie Pomocy Żydom, byłem z Ireną Sendlerową pośrednio związany. Osobiście nie ratowałem akurat dzieci, bo tym zajmowały się głównie kobiety, z naturalnych względów, ale brałem udział w pracach Rady Pomocy Żydom, którą współzakładałem.

Dzięki temu, że Irenie Sendlerowej dane było długo żyć oraz dzięki dużemu zainteresowaniu mediów jej osobą, we współczesnych czasach ocalała jakaś cząstka prawdy o wojennej przeszłości. Irena Sendlerowa przyczyniła się do tego, by nie zapomniano o prawdziwym obliczu sytuacji w Polsce i postawach społeczeństwa polskiego w warunkach tamtej próby.

Należała do tych ludzi uczciwych i dzielnych, wśród których obracałem się na co dzień i których bardzo szanowałem. W tamtym czasie nieznane były statystyki, ile osób komu udało się uratować, w ogóle, co się komu udało a co nie. To była inna perspektywa – można ją porównać do człowieka, który bierze udział w bitwie, strzelają do niego, jest ranny, ale nie wie, jaki jest wynik bitwy – dowiaduje się o nim dopiero potem.

Dzisiaj wracam do tego pamięcią. Byliśmy uczestnikami tamtych wydarzeń. Ja dla Ireny Sendlerowej byłem “Ludwikiem”, ona dla mnie “Jolantą”. Przewodniczący całej Rady Pomocy Żydom był dla niej “Trojanem”, choć naprawdę nazywał się Grobelny. To było zupełnie inne życie, inny świat.

Dla mnie była jedną z wielce zasłużonych i ważnych osób, które poznałem, ratując innych. Szkoda, że odchodzi coraz więcej świadków tych wydarzeń, bo skazuje to nas na przekazy wtórne. Ona była już jedną z ostatnich w Polsce i na świecie. Każda śmierć człowieka tej generacji jest zubożeniem naszej wiedzy. Śmierć świadka jest zamknięciem czegoś, jakiegoś rozdziału, zostaje już tylko historia pisana.