© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Z Markiem Edelmanem - 郵adem walk 烙B (II)

„Stolica” (Warszawa)

Nr 17 / 24. 04. 1960 r.

*

„W przerwie walki znale幢i鄉y cia這 in. Micha豉 K l e p f i s z a podziurawione jak sito seriami z automat闚. Poleg w boju toczonym na strychach i dachach dom闚. Klepfiszowi zawdzi璚zali鄉y bardzo du穎. Zaopatrywa nas w materia造 wybuchowe, kierowa produkcj granat闚, butelek zapalaj帷ych, min. Bez tego nie mo積a by skutecznie prowadzi walki. W 鈔od, 21 kwietnia nad ranem, pogrzebali鄉y jego cia這 w ogr鏚ku na ty豉ch domu przy ul. 安i皻ej erskiej 34, niemal dok豉dnie w tym miejscu, na kt鏎ym obecnie wznosi si zadrzewiony pag鏎ek na posesji ambasady chi雟kiej. Szcz徠ki jego spoczywaj tam zapewne do dzi".

*

„Po kilku godzinach Niemcy zostali wyparci z dom闚 na Wa這wej, po kt鏎ych dzi nie ma 郵adu. Rozci庵a si tu teraz ogr鏚 ambasady chi雟kiej. P騧nym popo逝dniem 20 kwietnia nast徙i這 co zupe軟ie dla nas nieoczekiwanego. Trzech oficer闚 niemieckich zbli篡這 si z bia造mi kokardami w klapach. Chcieli prowadzi z nami pertraktacje jako parlamentariusze. Proponowali 15-minutowe zawieszenie broni w celu zebrania rannych i zabitych. Gotowi byli przyrzec wszystkim mieszka鎍om terenu szczotkarzy rzekomo bezpieczne przeniesienie si do oboz闚 pracy w Poniatowie i Trawnikach wraz z ca造m dobytkiem. Odrzucili鄉y ich ofert. Bojowcy odpowiedzieli strza豉mi, uderzeniami granat闚 i butelek zapalaj帷ych".

*

„Nie mog帷 opanowa naszego terenu, Niemcy znale幢i nowy niezawodny spos鏏: w nocy z 20 na 21 kwietnia podpalili od zewn徠rz domy na 安i皻ojerskiej i Franciszka雟kiej. Czarny dym dusi w gard豉ch. Gryz oczy. Nie chcieli鄉y gin望 篡wcem w p這mieniach. Postawili鄉y wszystko na jedn kart i zdecydowali鄉y si za wszelk cen przedosta przez Franciszka雟k do odgrodzonego murem getta centralnego. Po wyczerpaniu mo磧iwo軼i dalszej obrony na terenie szczotkarzy, wyruszyli鄉y w nocy z 21 na 22 kwietnia. P這mienie czepia造 si po drodze ubra, kt鏎e zaczyna造 si tli. Asfalt topi si pod nogami w czarn lepk ma. Od 瘸ru rozpalonego bruku zapala造 si podeszwy. Brn瘭i鄉y przez p這mienie z domu do domu, z podw鏎za na podw鏎ze. Nie by這 czym oddycha. W g這wach wali這 sto m這t闚. Pal帷e si od豉mki spada造 na g這w. Do getta centralnego mo積a by這 wydosta si jedynie przez ma造 wy這m w murze od strony Franciszka雟kiej, obstawiony przez Niemc闚, Ukrai鎍闚 i policj granatow. Kilkunastu wrog闚 pilnowa這 przej軼ia 2-metrowej szeroko軼i. T璠y mia這 przebi si 5 grup bojowych. W butach obwi您anych szmatami, dla st逝mienia odg這s闚 krok闚, pod g瘰tym obstrza貫m przedarty si do getta centralnego grupy Gutmana, Berli雟kiego, Grynszpana. Grupa Jurka Blonesa ubezpiecza豉 przej軼ie od ty逝. W momencie kiedy podeszli do wy這mu w murze - Niemcy o鈍ietlili to miejsce reflektorem. Uda這 si go zgasi jednym celnym strza貫m. Po chwili wszyscy byli鄉y po drugiej stronie ul. Franciszka雟kiej. Tu po陰czyli鄉y si z miejscowymi grupami bojowymi i dzia豉li鄉y wsp鏊nie dalej, a do 8 maja".

*

„Ogie sta si prawdziw kl瘰k. Ludzie gin瘭i w p這mieniach na terenie szczotkarzy, a potem i getta centralnego. Sw康 pal帷ych si cia d豉wi oddech. Na balkonach dom闚, we framugach okiennych, na nie spalonych kamiennych schodach le瘸造 zw璕lone trupy. Ogie wyp璠za ludzi ze skrytek i piwnic. Wa喚sali si po podw鏎zach, w ka盥ej chwili nara瘸j帷 si na 鄉ier z r彗 niemieckich. 妃iertelnie zm璚zeni zasypiali w bramach na le膨co, siedz帷o, stoj帷o i nieraz, tak we 郾ie, trafia豉 ich kula. Setki ludzi sko鎍zy這 篡cie, skacz帷 z III czy IV pi皻ra. Matki usi這wa造 w ten spos鏏 ratowa dzieci przed m瘯 spalenia 篡wcem. Sceny takie rozgrywa造 si m.in. na 安i皻ojerskiej w pobli簑 mur闚, widoczne niew徠pliwie z drugiej strony.

1, 2 i 3 maja stoczyli鄉y 3-dniow ci篹k walk na Franciszka雟kiej. Ponie郵i鄉y tam dotkliwe straty. Poleg Jurek Grynszpan. Ci篹ko raniono Henocha Gutman a. W ostatniej walce w obronie bunkra na Franciszka雟kiej 30 pad豉 po這wa bojowc闚".

*

„Uj皻 篡wcem ludno嗆 ze zdobytych teren闚 dzielnicy p璠zono Dzik na Stawki. Tu osadzano przeznaczonych do transportu w budynku szkolnym pod numerem 5 i w po這穎nym naprzeciw budynku szpitalnym. St康 wiod豉 droga na »Umschlagplatz«. Przez t bram na Stawkach przesz造 setki tysi璚y 砰d闚".

*

„To, co si dzia這 na Umschlagu, gdy nie by這 ju znik康 ratunku, trudno uj望 w ludzkie s這wa. W ci庵u niewielu godzin za豉dowywali Niemcy i wywozili tysi帷e i dziesi徠ki tysi璚y ludzi. ζ鎍uch prze郵adowc闚 otacza plac. Pada造 celne strza造 w sk喚bion, zwart mas ludzk. Gnano kobiety, dzieci i starc闚 ku przygotowanym ju bydl璚ym wagonom. Odrywano dzieci od matek. Powoli, z trudem zasuwano drzwi, ubijaj帷 g瘰t mas ludzk kolbami karabin闚. Wreszcie poci庵 rusza...".

Dzi nie ma ju bocznicy kolejowej na opustosza造m terenie Umschlagplatzu. Pozosta造 baraki magazynowe i rampa, ko這 kt鏎ej podstawiano wagony, wywo膨ce st康 ludzi w drog bez powrotu.

*

„Dzielnica 篡dowska w Warszawie przesta豉 istnie" - zameldowa 16 maja 1943 roku swemu szefowi w Krakowie gen. Stroop - dow鏚ca wielkiej operacji (Grossaktion) w getcie warszawskim.

W 1945 r. teren dawnego getta by trudn do ogarni璚ia okiem pustyni ruin.

W 1951 r. Jurgen Stroop stan掖 przed s康em w Warszawie. Skazany na 鄉ier - zawis na szubienicy w wi瞛ieniu mokotowskim1.

* * *

Ocaleli nieliczni. W鈔鏚 nich Marek Edelman, w sierpniu i wrze郾iu 1944 roku uczestnik powstania warszawskiego w oddzia豉ch AL na Star闚ce i 皋liborzu, obecnie lekarz, zamieszka造 stale w υdzi. Rzadko odwiedza ulice dawnej dzielnicy 篡dowskiej w Warszawie, na kt鏎ych wyros造 po pi皻nastu latach dziesi徠ki nowych dom闚. We wsp鏊nej w璠r闚ce odnale幢i鄉y wspomnienia i 郵ady przesz這軼i, nieznanej ju dzi dostatecznie obecnym mieszka鎍om pot篹nych blok闚 na 安i皻ojerskiej i Franciszka雟kiej, na Nowotki i na Stawkach.

1) Dow鏚ca SS i Policji Dystryktu Warszawa i likwidator getta warszawskiego, gen. Jurgen Stroop zosta skazany na kar 鄉ierci wyrokiem S康u Wojew鏚zkiego dla m.st. Warszawy z 23 VII 1951 r. i 6 III 1952 r. stracony.

czwartek, 19 lipca 2007, wbartoszewski

Polecane wpisy