© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2016
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Rocznice Wrze郾ia w okupowanej Warszawie (III)

„Tygodnik Powszechny" (Krak闚)

Nr 40 / 5. 10. 1958 r.

Ostatecznie Pami皻nik z obrony Warszawy ukaza si ju we wrze郾iu 1942 r., w trzeci rocznic obrony Warszawy. Tak wi璚 w ci庵u kilku tygodni od chwili rozpisania konkursu zdo豉no uzyska poka幡 ilo嗆 interesuj帷ych wspomnie, oceni je, og這si wyniki konkursu i wyda drukiem wybrane pami皻niki.

Broszura w obj皻o軼i 56 stron druku w formacie 17,5 x 12 cm, w kartonowej ok豉dce ozdobionej na stronie tytu這wej i na odwrocie ksi捫eczki 豉dnymi drzeworytami - rozprowadzana by豉 we wrze郾iu w cenie 5 z za egzemplarz nie tylko w鈔鏚 czytelnik闚 prasy podziemnej, lecz r闚nie w鈔鏚 bywalc闚 warszawskich ksi璕ar i antykwariat闚. Pami皻nik z obrony Warszawy mo積a by這 wi璚 naby „spod lady" zar闚no u Antoniego Trepi雟kiego w antykwariacie „Logos" na Mazowieckiej 4, jak u Tadeusza Soko這wskiego w antykwariacie Arcta na Nowym 安iecie. Kr捫y z egzemplarzami tego wydawnictwa w neseserku, ukrywaj帷y si w闚czas przed gestapo, kierownik ksi璕arni Arcta - Piotr Hniedziewicz, rozprowadza t broszur znawca i zbieracz varsavian闚, a zarazem ofiarny kolporter wydawnictw tajnych, Wac豉w B豉瞠jewski; w witrynie Trzaski i Everta na Krakowskim Przedmie軼iu pojawi豉 si za ta ksi捫eczka - rzecz to trudna do uwierzenia - pomi璠zy innymi „normalnymi" ksi捫kami, ciesz帷 oczy wtajemniczonych, a nie zwracaj帷 jako uwagi Niemc闚.

Na pierwszej stronie broszury opublikowano kilkunastozdaniowe wyja郾ienie dotycz帷e konkursu, zako鎍zone stwierdzeniem:

Czytelniku. Publikacja ta jest zbiorow prac wielu ludzi i bezcennym dokumentem niez這mnej postawy naszego narodu w najtragiczniejszych chwilach. Niech kr捫y wi璚 z r彗 do r彗. Po przeczytaniu oddaj przyjacielowi, nie niszcz jej i nie chowaj pod kluczem. KOPR

Na str. 2 opublikowano Wst瘼 pi鏎a Halszki Buczy雟kiej; na str. 3-18 fragmenty z nagrodzonego I nagrod pami皻nika pod god貫m XY, kt鏎ego autork by豉 -jak si okaza這 - 穎na oficera przebywaj帷ego w niewoli niemieckiej - Anna Jachnina. Na str. 18-34 znajduj si Urywki z pami皻nika cywila, nagrodzone wsp鏊nie pierwsz nagrod (god這 KJ); na str. 34-41 - Wspomnienia 穎軟ierza, nagrodzone drug nagrod podpisane „Artur Tur"; na str. 41-44 fragmenty wyr騜nionego pami皻nika „Jura" pt. Powr鏒 do obleganej stolicy', na str. 44-45 wyr騜niony fragment „Cywila" pt. Na kolonii, na str. 45-46 fragment pami皻nika „Jerzego" pt. Pierwszy warszawski batalion ochotniczy, na str. 46-49 fragmenty pt. Radio i Warszawska ulica z pracy pod god貫m „Dies Irae"; na str. 49-51 [zamieszczono] nagrodzon Kartk z pami皻nika - god這 „W"; na str. 51-53 Harcerk w czo堯wce – Haliny G.; na str. 53-54 Najtragiczniejszy dzie wojny - „Czternastolatki"; na str. 54-55 wyr騜nion Warszawa czeka - „Jura". Na niezadrukowanej str. 56 znajduje si sygnet wydawniczy TWZW (Tajne Wojskowe Zak豉dy Wydawnicze).

R闚nocze郾ie z t broszur ukaza豉 si - tak瞠 staraniem KOPR-u - 32-stronicowa ksi捫eczka pt. Warszawa w ogniu. Kronika dni wrze郾iowych. Zestawi Nemo (Warszawa 1942, cena 3 z). Broszurka ta, wydana w formacie 17,5 x 12,5 cm, zawiera zestawienie najwa積iejszych fakt闚 z przebiegu obl篹enia Warszawy, poparte komunikatami Naczelnego Dow鏚ztwa i dow鏚ztwa Obrony Warszawy oraz wiadomo軼iami radiowymi z owych dni, a tak瞠 fragmentami pami皻nik闚 nades豉nych na konkurs.

Na str. 2 broszury znajduje si kr鏒kie wyja郾ienie dotycz帷e charakteru wydawnictwa, a podpisane przez KOPR, na str. 3-32 chronologiczny przebieg wydarze od 29 sierpnia 1939 (pierwotnego terminu mobilizacji) do dnia 27 wrze郾ia 1939. Broszura ko鎍zy si s這wami: „Warszawa pad豉 w 1939, ale si nie podda豉 i nigdy nie podda". Autork tego cennego opracowania by豉 r闚nie Halszka Buczy雟ka, ukryta pod pseudonimem „Nemo".

Oryginalne egzemplarze manuskrypt闚 nades豉nych na konkurs pami皻nik闚 - przepad造 niestety w toku p騧niejszych wydarze w Warszawie. Wiadomo jest, 瞠 ocala這 z tych prac tylko tyle, ile zdo豉no opublikowa w obu ksi捫eczkach.

Jak wspomina obecnie Halszka Buczy雟ka - wszystkie pami皻niki nades豉ne na konkurs, mimo r騜nej warto軼i literackiej, by造 faktograficznie bez zarzutu i wskazywa造 na niezmiernie dobr wol autor闚, rzetelno嗆 w traktowaniu tematu i prawdziwy pietyzm dla niedawno minionych wydarze bohaterskiego wrze郾ia.

* * *

W r. 1943 obchodzono w Warszawie czwart rocznic wrze郾ia w sprzyjaj帷ym momencie pomy郵nej kontrofensywy na froncie wschodnim, l康owania aliant闚 na Sycylii i Sardynii oraz dotkliwego bombardowania Niemiec, a niebawem i kapitulacji Badoglio we W這szech. Nic wi璚 dziwnego, 瞠 warszawiacy uwa瘸j t rocznic za ostatni ju obchodzon w warunkach okupacji. 安ita nadzieja na niedaleki koniec wojny.

Dzie 1 wrze郾ia uczczono w r. 1943, nie tylko w samej Warszawie, ale tak瞠 w wielu miastach i miasteczkach okr璕u warszawskiego (ponadto r闚nie i w Krakowie), nazwaniem przez podziemie ulic lub plac闚 imieniem poleg貫go niedawno gen. Sikorskiego, przy czym zerwano tabliczki z napisami niemieckimi i zawieszono nowe - polskie. W ko鎍u wrze郾ia za, w rocznic kapitulacji Warszawy, dokonano w stolicy swoistej manifestacji, przemianowuj帷 jednej nocy kilka ulic i wywieszaj帷 odpowiednie tabliczki, m.in. al. Jerozolimskie na al. Gen. Sikorskiego, pl. Bankowy na pl. Starzy雟kiego, ul. Wroni na ul. Niedzia趾owskiego, ul. Wsp鏊n na ul. Polski Podziemnej, ul. Graniczn na ul. Obro鎍闚 Warszawy i ul. Zieln na ul. Obro鎍闚 Westerplatte.

* * *

Prasa podziemna podaje szereg informacji o uroczystych obchodach czwartej rocznicy napa軼i niemieckiej na Polsk, odbytych w 鈍iecie, o depeszach okoliczno軼iowych kr鏊a Jerzego VI, prezydenta Roosevelta itd.

Ostatnia rocznica wrze郾ia 1939 przypad豉 w trzydziestym drugim dniu Powstania Warszawskiego, w chwili, gdy w gruzach le瘸豉 ju Star闚ka, gdy oddzia造 gen. Reinefartha po rzezi Woli wypali造 a do piwnic setki dom闚 w zachodniej cz窷ci miasta, gdy stolica po raz drugi w latach wojny ponosi豉 najci篹sze ofiary krwi, niepor闚nanie wi瘯sze tym razem i jeszcze bole郾iejsze ni ofiary z wrze郾ia 1939 r.

PRZYPISY:

1 Witold Hulewicz, poeta i t逝macz, redaktor popularnego pisma konspiracyjnego „Polska 砰je", aresztowany przez gestapo za dzia豉lno嗆 niepodleg這軼iow, zosta rozstrzelany na Palmirach 12 czerwca 1941 r.

2 Aresztowana potem przez gestapo 21 kwietnia 1943 r. w zwi您ku z inn spraw, przebywa豉 a do ko鎍a wojny w wi瞛ieniach niemieckich.

3 Kom鏎ka organizacyjna w ramach BIP-u Okr璕u Warszawa, kt鏎ej zadaniem by這 skupienie niewielkiego grona artyst闚 (literat闚, aktor闚, plastyk闚) w s逝瘺ie propagandy antyniemieckiej i oddzia造wania na spo貫cze雟two 鈔odkami artystycznymi (piosenki, karykatury, tajny teatr kukie貫k).

4 KOPR to skr鏒 wyraz闚 „Komisja Propagandy", u篡wany jako symbol do oznaczania produkcji wydawniczej (drukowanej lub powielanej) BIP-u Okr璕u Warszawskiego AK.

czwartek, 26 lipca 2007, wbartoszewski

Polecane wpisy