© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2016
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Rocznice Wrze郾ia w okupowanej Warszawie (II)

„Tygodnik Powszechny" (Krak闚)

Nr 40 / 5. 10. 1958 r.

Tymczasem w Warszawie trwa nieprzerwanie od 22 lipca 1942 r. wielka akcja wyniszczenia ludno軼i getta. W ci庵u sierpnia i pierwszych dni wrze郾ia wywieziono, pod pretekstem wysiedlenia na Wsch鏚, ponad 300000 mieszka鎍闚 dzielnicy 篡dowskiej do kom鏎 gazowych obozu zag豉dy w Treblince. Lotnictwo radzieckie dokonuje w tym czasie dwukrotnie nocnych nalot闚 na Warszaw: z 20 na 21 sierpnia i z l na 2 wrze郾ia 1942 r. Oba te naloty powoduj w mie軼ie liczne po瘸ry i uszkodzenie og馧em 150 dom闚, przede wszystkim na Woli. Uszkodzenie obiekt闚 niemieckich w forcie Bema i w rejonie dworc闚 na Pradze wp造wa w konsekwencji deprymuj帷o na nastroje funkcjonariuszy hitlerowskich. Lotnictwo alianckie bombarduje intensywnie w nocy z 1 na 2 wrze郾ia Zag喚bie Saary, z 2 na 3 wrze郾ia - Karlsruhe, z 4 na 5 wrze郾ia - Brem, z 6 na 7 wrze郾ia - Zag喚bie Ruhry, o czym informuje warszawiak闚 prasa podziemna.

Ruch podziemny w Warszawie rozwin掖 si znacznie w roku 1942 i okrzep. Na podstawie decyzji gen. Sikorskiego organizacja wojskowa w kraju - Zwi您ek Walki Zbrojnej - przyj窸a odt康 nazw „Armia Krajowa". Trwa akcja scalania r騜nych mniejszych formacji podziemia. R闚nocze郾ie powstaj - Polska Partia Robotnicza i Gwardia Ludowa. Wzmaga si nat篹enie dzia豉lno軼i konspiracyjnej we wszelkich jej przejawach.

Z okazji trzeciej rocznicy wrze郾ia organizacja „Wawer" rozrzuca w mie軼ie 30000 ulotki Ludu Warszawy! R闚nocze郾ie rozlepiono na murach 4000 egzemplarzy nalepki rysunkowej, przedstawiaj帷ej ko軼iotrupa ze swastyk i tekstem Deutschland kaput!

Ca豉 polska prasa konspiracyjna po鈍i璚a w r. 1942 rocznicy walk wrze郾iowych obszerne wypowiedzi okoliczno軼iowe, zwracaj帷 uwag, podobnie jak i w latach poprzednich, na szczeg鏊ne znaczenie moralne obrony obleganej Warszawy:

Warszawa broni豉 nie tylko swojego honoru! - czytamy w „Biuletynie Informacyjnym" (1 X 1942) w artykule Dni chwa造. – Du穎 by pisa o moralnym znaczeniu jej obrony. Radio Warszawy g這sz帷e s這wami jej Prezydenta, pie郾i Warszawianki, 瞠 jeszcze walczymy, 瞠 wojna trwa, 瞠 koniec b璠zie zawsze zwyci瘰twem dobra nad z貫m, sprawiedliwo軼i nad bestialstwem - sta這 si g這sem krzepi帷ym serca i nie pozwoli這 nawet na chwilowe za豉manie kl瘰k. Zobaczyli鄉y na przyk豉dzie Warszawy, jak nale篡 walczy, i przyk豉d jej zrozumieli鄉y. I nie tylko my. 安iat ca造, kt鏎y do dni wrze郾iowych ust瘼owa przed germa雟k przemoc, ockn掖 si. Polska - powiedzia Roosevelt - sta豉 si natchnieniem 鈍iata. Obrona Warszawy by豉 natchnieniem Polski.

Katolicki miesi璚znik konspiracyjny „Prawda" stwierdza w konkluzji artyku逝 Bilans trzyletni (w nr. z wrze郾ia 1942):

Na naszych oczach realizuje si wizja Stefana Starzy雟kiego z wrze郾ia 1939. Dostrzegamy j wszyscy: „...Poprzez zgliszcza niemieckich miast maszeruj oddzia造 angielskie, polskie i ameryka雟kie, by traktatem pokojowym zawartym w Berlinie naprawi b陰d pope軟iony przez Jerzego Clemenceau i zabezpieczy sprawiedliwo嗆 Europie i 鈍iatu". Niech w chwilach ci篹kich, kiedy groza i terror hitlerowski utrudnia nam oddech w piersiach, wizja ta dopomo瞠 nam do wypowiedzenia s這wa, kt鏎e si staje: Polska!

* * *

W lecie 1942 roku zorganizowano po raz pierwszy dla uczczenia rocznicy wrze郾ia konkurs literacki na pami皻nik [z] obl篹enia Warszawy, dost瘼ny dla ka盥ego czytelnika prasy konspiracyjnej. By這 to wydarzenie jak naonczas bez precedensu, nawet w bujnym 篡ciu warszawskiego podziemia. Trudno軼i organizacyjne i techniczne tego rodzaju konkursu w warunkach konspiracyjnych mog造 si wydawa nie do przezwyci篹enia. Ju sam pomys og這szenia konkursu by wyrazem wyj徠kowo optymistycznej wiary w zainteresowanie spo貫cze雟twa warszawskiego t imprez. Inicjatorem j ej by Aleksander Kami雟ki („Hubert"), redaktor naczelny „Biuletynu Informacyjnego", a zarazem szef Biura Informacji i Propagandy Okr璕u Warszawskiego AK i - w jednej osobie - komendant Organizacji Ma貫go Sabota簑 „Wawer". Konkurs mia na celu uzyskanie i ocalenie od zapomnienia materia堯w pami皻nikarskich, kt鏎e stanowi造by cenny dokument spo貫czny wra瞠, nastroj闚 i pogl康闚 autor闚 o prze篡tym przed trzema laty obl篹eniu Warszawy.

Zacz窸o si od kr鏒kiego komunikatu w „Biuletynie Informacyjnym" z dnia 18 VI 1942 r.

W zwi您ku ze zbli瘸j帷 si rocznic wrze郾iow Redakcja „Biuletynu" oraz KORP og豉szaj konkurs na pami皻nik obl篹enia Warszawy. Wielko嗆 pami皻nika nie powinna przekroczy 24 stron druku formatu „Biuletynu". Termin nadsy豉nia pami皻nik闚 up造wa 20 lipca. Przyznane b璠 dwie nagrody: I - 1000 z, II - 500 z. R瘯opisy s w豉sno軼i „Biuletynu" i KORP-u. Zastrzega si prawo ca趾owitego lub cz窷ciowego wykorzystania w druku lub na powielaczu ka盥ego z nades豉nych pami皻nik闚. Pisa nale篡 na maszynie lub bardzo czytelnie r璚znie. Pami皻niki opatrzone god貫m - kierowa do Redakcji „Biuletynu". Odbi鏎 - b璠zie kwitowany w dziale ofiar. Wynik konkursu zostanie og這szony w numerze „BI" z 6 sierpnia. W pami皻niku nale篡 uwzgl璠nia zar闚no fakty (osobi軼ie obserwowane lub ca趾owicie pewne), jak i prze篡cia (szczere, podane bez silenia si na „styl").

Ju w numerze „Biuletynu" z 9 lipca znajdujemy potwierdzenie odbioru jednej pracy konkursowej. Podobne potwierdzenie og這szono r闚nie w numerach 28 z dnia 16 lipca, 29 z dnia 23 lipca i 30 z dnia 30 lipca z 1942. Og馧em pokwitowano w tych numerach odbi鏎 16 prac, dalsze jednak nap造wa造 jeszcze po terminie; pokwitowania ich odbioru znajduj si w numerach „BI" z 13 sierpnia i z 3 wrze郾ia 1942. By to imponuj帷o powa積y plon konkursu. W sk豉d komisji konkursowej wchodzi造 – opr鏂z Aleksandra Kami雟kiego - m.in. Halszka Buczy雟ka („Halszka", „Stryjenka")2, publicystka, kierowniczka kom鏎ki „Sztuka"3 dzia豉j帷ej w ramach BIP Okr璕u Warszawa, oraz Maria Straszewska („Anna"), polonistka, sekretarka KOPR-u4 i „BI". Cz這nkowie jury zapoznawali si indywidualnie ze wszystkimi r瘯opisami pami皻nik闚 dostarczanymi przez sie kolporta穎w „Biuletynu" i punktowali je. Pierwsze nagrody przyznane zosta造 jednog這郾ie. Oficjalny komunikat o wyniku konkursu na pami皻nik obl篹enia Warszawy og這szony zosta - zgodnie z zapowiedzi - w nr. 31 „BI" z dnia 6 sierpnia 1942:

Komisja Konkursowa po przeczytaniu 16 nades豉nych na konkurs pami皻nik闚 orzek豉, i 瘸den z nich nie jest do嗆 pe軟y, aby sam jeden m鏬 zobrazowa ca這kszta速 prze篡 miasta i jego mieszka鎍闚. Wi瘯szo嗆 jednak daje z obranych punkt闚 informacyjnych wierny i szczeg馧owy obraz tego, co si dzia這. Wobec powy窺zego Komisja zdecydowa豉 zar闚no pierwsz, jak i drug nagrod podzieli. Pierwsz nagrod mi璠zy K. J. i XY (ka盥y - po z 500), oraz drug nagrod mi璠zy W. i Tura (ka盥y po 250 z). Kwoty powy窺ze skierowane zostaj do wymienionych os鏏 t sam drog, jak wp造n窸y nagrodzone pami皻niki. Poza tym Komisja wyr騜nia pami皻niki oznaczone god豉mi Jur, Do貫ga, Cywil, Boruta, Jerzy, 安iadek i S這necznik.

R闚nocze郾ie zapowiedziano wydanie we wrze郾iu 1942 r. drukowanej broszury pt. Pami皻niki z obl篹enia Warszawy, zawieraj帷ej fragmenty nagrodzonych i wyr騜nionych prac oraz osobnej Kroniki warszawskiej dni wrze郾iowych, ilustrowanej r闚nie fragmentami z pami皻nik闚 konkursowych. Opracowanie redakcyjne obu tych publikacji powierzy Aleksander Kami雟ki - Halszce Buczy雟kiej, kt鏎a w kr鏒kim czasie zadanie to wykona豉, wykorzystuj帷 20 pami皻nik闚, w tym r闚nie i takie, kt鏎e wp造n窸y po terminie i nie byty brane pod uwag przy rozdziale nagr鏚.

Ci庵 dalszy – cz窷 III

czwartek, 26 lipca 2007, wbartoszewski

Polecane wpisy