© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Granice integracji

Wyst徙ienie ministra spraw zagranicznych RP na Mi璠zynarodowym Forum Bertelsmana.

Berlin (RFN), 20. 01. 2001 r.

Szanowni Pa雟two,

Granice integracji mo積a rozumie mi璠zy innymi jako jej dalekosi篹ny cel. Poniewa jednak integracja jest procesem, pytanie o cel procesu jest niezwykle trudne. Jak go bowiem zdefiniowa, je郵i na jego przebieg ma wp造w szereg czynnik闚 zewn皻rznych, niezale積ych od jego uczestnik闚?

Integracja obejmuje coraz szersze dziedziny wsp馧pracy, coraz wi瘯szy zakres spraw technicznych oraz coraz liczniejsze kraje. Mo積a wi璚 w du篡m uproszczeniu m闚i o granicach geograficznych, materialnych i technicznych. Mo積a te pr鏏owa definiowa – co jest o wiele trudniejsze – cele polityczne.

Pytanie o geograficzn granic Europy jest pytaniem, na kt鏎e odpowiada powinien raczej filozof, ni geograf. O europejskiej to窺amo軼i decyduj przede wszystkim czynniki kulturowe. Spu軼izna cywilizacji 豉ci雟kiej i greckiej, tradycja katolicka, prawos豉wna i protestancka, system warto軼i uniwersalnych oparty na Dekalogu – wsp鏊noty kulturowe wyrastaj帷e z tak zdefiniowanego pnia kultury europejskiej odnale潭 mo積a prawie na ka盥ym kontynencie – w USA i Kanadzie, Ameryce ζci雟kiej, Afryce Po逝dniowej, Izraelu, Australii, Nowej Zelandii. Zastan闚my si natomiast, czy potencjalni uczestnicy procesu rozszerzenia w najszerszym rozumieniu tego s這wa spe軟iaj opisane powy瞠j kryteria przynale積o軼i do systemu warto軼i „europejskich”.

Kandydatem do cz這nkostwa w UE, kt鏎ego ewentualna akcesja mo瞠 doprowadzi do intelektualnego prze這mu w konstrukcji europejskiej, jest oczywi軼ie Turcja. Uznanie przez Rad Europejsk w Luksemburgu w grudniu 1997 r. europejskiego powo豉nia (vocation europ嶪nne) Turcji i decyzja o przyznaniu temu krajowi statusu kandydata do cz這nkostwa podj皻a na szczycie w Helsinkach dwa lata p騧niej, by造 wymuszone konieczno軼i poszukiwania kompromisu w sprawie Cypru, od osi庵ni璚ia kt鏎ego Grecja uzale積ia豉 swoj zgod na rozszerzenie Unii na wsch鏚. O tym, 瞠 decyzje powy窺ze nie by造 rezultatem g喚bszej refleksji -鈍iadczy tak瞠 fakt, i zapad造 one prawie czterdzie軼i lat od chwili podpisania z Turcj uk豉du stowarzyszeniowego. Przez te cztery dziesi璚iolecia nikt z lider闚 jednocz帷ej si Europy nie przedstawi sp鎩nej koncepcji polityki wobec Turcji. Perspektywa cz這nkostwa prawie sze嗆dziesi璚iomilionowego, muzu- ma雟kiego kraju – nawet je郵i mowa tu o horyzoncie czasowym rz璠u 15 lat – zmusza do my郵enia i dzia豉nia. Mo積a oczywi軼ie zaoferowa Turcji tzw. pomoc przedakcesyjn i przyst徙i do przegl康u tureckiego prawa pod k徠em jego zgodno軼i z acquis communautaire (screening), nie rozwi您uje to jednak podstawowego dylematu „zdolno軼i do integracji” tego kraju. Turcja zobowi您ana jest – podobnie jak wszyscy inni kandydaci – do wype軟ienia kryteri闚 kopenhaskich, a zw豉szcza kryterium pierwszego, tj. przestrzegania zasad pa雟twa prawa i poszanowania praw cz這wieka i mniejszo軼i. Wydaje si jednak, 瞠 cz這nkostwo Turcji w UE jest nieuniknione. Po pierwsze, kraj ten przejawia wyra幡e ambicje integracyjne, kt鏎e podzielaj zar闚no elity polityczne, jak i ko豉 gospodarcze. Mimo wszelkich trudno軼i pozwala to liczy na zmian filozofii sprawowania w豉dzy przez rz康 turecki. Pewne przejawy takiej zmiany przynios豉 ze sob tzw. sprawa Ozalana (tryb post瘼owania przed s康em, zawieszenie wykonania wyroku 鄉ierci, mo磧iwo嗆 odwo豉nia do Europejskiego Trybuna逝 Praw Cz這wieka). Po drugie, integracja z Uni jest sposobem na utrzymanie 鈍ieckiego charakteru pa雟twa tureckiego i ochronienie go – i ca貫j po逝dniowej flanki kontynentu – przed wp造wem islamskiego fundamentalizmu. Po trzecie, Turcja, jako mocarstwo regionalne i cz這nek NATO, odgrywa istotn rol strategiczn w dobie tworzenia europejskiej polityki bezpiecze雟twa i obrony, a tak瞠 nieprzewidywalnej sytuacji na po逝dniowych i wschodnich obszarach by貫go Zwi您ku Sowieckiego (Kaukaz, republiki 鈔odkowo-azjatyckie). Po czwarte wreszcie, perspektywa akcesji Turcji utrwali przysz造 kompromis w sprawie Cypru.

Konkretna perspektywa cz這nkostwa Turcji w UE mo瞠 jednak spowodowa „efekt domina” tzn. pobudzi europejskie aspiracje szeregu innych kraj闚, kt鏎e b璠 chcia造 wykorzysta turecki precedens. Mo積a wyodr瑿ni tu kilka grup takich kraj闚. Pierwsza z nich to niekt鏎e kraje basenu Morza 字鏚ziemnego, kt鏎e ze wzgl璠u na interes ekonomiczny, mog odwo豉 si do – nieuchronnego w przypadku Turcji – przewarto軼iowania europejskiego systemu warto軼i. Mog one zatem wskaza na odrzucenie „wymogu” chrze軼ija雟kich korzeni potencjalnych kandydat闚 do cz這nkostwa (np. Izrael, Maroko), a nast瘼nie wykaza, 瞠 r闚nie one s spadkobiercami kultury antycznej. Druga grupa to muzu軛a雟kie kraje le膨ce na kontynencie europejskim – Albania oraz Bo郾ia i Hercegowina. Poziom rozwoju gospodarczego tych pa雟tw sprawia, i perspektywa ich integracji z UE jest tak bardzo odleg豉, 瞠 „stratedzy” rozszerzenia nie zastanawiaj si nad ich odmienno軼i kulturow. Kr庵 trzeci to pozosta貫 kraje tzw. Zachodnich Ba趾an闚, tj. Chorwacja, Federalna Republika Jugos豉wii i Macedonia. Przysz貫 cz這nkostwo Turcji mog one potraktowa jako wyzwanie, nie tylko z uwagi na specyficzny kontekst historyczny (by造 wszak przez wieki cz窷ci imperium ottoma雟kiego), ale przede wszystkim z uwagi na „rozmi瘯czenie” kryteri闚 kulturowych. W dyskusjach z UE mog這by to wytr帷i im r瘯i cz窷 argument闚 natury politycznej (chrze軼ija雟kie korzenie) i os豉bi tym samym ich pozycj przetargow. Oczywi軼ie, wszystkim krajom ba趾a雟kim Unia zaoferowa豉 szczeg鏊n drog integracji w postaci uk豉d闚 o stowarzyszeniu i stabilizacji, kt鏎e w dalszej perspektywie czasowej przewiduj mo磧iwo嗆 akcesji. Casus Turcji rzutowa b璠zie tak瞠 na stosunki UE z inn grup potencjalnych kandydat闚 do cz這nkostwa, a mianowicie z krajami kaukaskimi – Gruzj, Armeni i Azerbejd瘸nem. Kraje te s typowym przyk豉dem po這瞠nia na granicach Europy pojmowanych w sensie kulturowym; dotyczy to zar闚no chrze軼ija雟kich Gruzji i Armenii, jak i muzu軛a雟kiego Azerbejd瘸nu. Podobnie jak w przypadku kraj闚 Zachodnich Ba趾an闚 niski poziom rozwoju gospodarczego tych pa雟tw oddala w czasie perspektyw ich integracji z UE, nie przes康za jednak o ich „europejskim powo豉niu” lub te o jego braku. Problem ten staje si jeszcze bardziej widoczny w odniesieniu do europejskich – tym razem w rozumieniu geograficznym – pa雟tw by貫go Zwi您ku Sowieckiego: Rosji, Ukrainy, Bia這rusi i Mo責awii. Obecna kondycja gospodarcza tych kraj闚 nie zwalnia z obowi您ku refleksji nad ich przysz陰 rol w procesie integracji europejskiej. Zasadniczym dylematem, kt鏎y utrudnia wypracowanie sp鎩nej wizji miejsca Rosji w zjednoczonej Europie, s jej rozmiary – i nie chodzi tu bynajmniej wy陰cznie o powierzchni i liczb mieszka鎍闚. W przypadku Rosji znajduje zastosowanie prawo wielkich liczb, co sprawia, 瞠 przy jakiejkolwiek pr鏏ie zastosowania wobec tego kraju istniej帷ych instrument闚 polityki integracyjnej nast徙i這by nieuchronnie zachwianie r闚nowagi mi璠zy podmiotem i przedmiotem integracji. Integracja pozosta造ch kraj闚 – Ukrainy, Bia這rusi i Mo責awii – by豉by teoretycznie mo磧iwa, ale z uwagi na bliskie wi瞛y polityczne i gospodarcze z Rosj, trudna do przeprowadzenia bez naruszenia delikatnej r闚nowagi geopolitycznej na ca造m obszarze euroazjatyckim.

畝dnego z wy瞠j opisanych dylemat闚 nie da si rozwi您a w prosty spos鏏.

Integracja europejska ma r闚nie swoje granice materialne. Przejawiaj si one w - r騜nych modelach integracji preferowanych przez poszczeg鏊ne pa雟twa cz這nkowskie. Linie podzia逝 znane s od czasu sporu mi璠zy tzw. federalistami i konfederalistami, kt鏎y sam w sobie straci nieco na aktualno軼i. Nadal jednak wyra幡ie wyodr瑿ni mo積a grup kraj闚 domagaj帷ych si „uwsp鏊notowienia” kolejnych dziedzin wsp馧pracy i rozszerzenia stosowania zasady g這sowania wi瘯szo軼i kwalifikowan oraz grup pa雟tw niech皻nych jakimkolwiek przesuni璚iom w zakresach kompetencji instytucji europejskich (w tym wypadku Komisji i Parlamentu Europejskiego) i pa雟tw cz這nkowskich. Po鈔odku tego spektrum lokuj si Niemcy, kt鏎e spraw integracji europejskiej postrzegaj w kategoriach racji stanu i z tego te wzgl璠u staraj si wype軟ia swoj misj motoru nap璠owego integracji (w miar mo磧iwo軼i razem z Francj).

Do jakich zatem granic zmierza proces integracji? Czy m闚ienie o granicach integracji ma sens? Czy w gruncie rzeczy chodzi o wyznaczanie jakich granic procesowi integracji?

Wa積e jest, aby przysz豉 Unia posiada豉 zdolno嗆 kszta速owania swego otoczenia mi璠zynarodowego oraz by dysponowa豉 mechanizmami, dzi瘯i kt鏎ym b璠zie mog豉 zaj望 przys逝guj帷e jej miejsce w relacjach globalnych.

Europa sta si mo瞠 „eksporterem stabilno軼i”, promuj帷 europejski model demokratycznego pa雟twa prawa, poszanowanie podstawowych praw i wolno軼i oraz ide gospodarki rynkowej opartej na prawie w豉sno軼i i dialogu partner闚 spo貫cznych.

Unia Europejska powinna sta si magnesem przyci庵aj帷ym wszystkie pa雟twa, kt鏎e d捫 do zwi瘯szenia tempa rozwoju i nadrobienia zap騧nie cywilizacyjnych czyli do poszerzenia otaczaj帷ych je granic kulturowych.

Pytanie o granice integracji jest tak瞠 pytaniem o kszta速 poszerzonej Unii Europejskiej. D捫enie do okre郵enia ostatecznej granicy Unii, czy opracowania jej docelowej formy, jest przedsi瞝zi璚iem nierealistycznym. W 鈍iecie globalnej gospodarki i globalnej polityki trudno wyobrazi sobie przyj璚ie instytucjonalnego ultima ratio, kt鏎y nada豚y Unii Europejskiej ostateczny kszta速, przygotowuj帷 j do podj璚ia wyzwa przysz這軼i.

Skutki poszerzenia Unii Europejskiej powinny by postrzegane w kontek軼ie pytania o stan naszej jedno軼i politycznej, o stan europejskiej solidarno軼i, o szanse wsp鏊nego pokonywania pi皻rz帷ych si przed nami trudno軼i.

Polska oczekuje, i wej軼ie nowych pa雟tw do UE w najbli窺zym okresie wzbogaci dyskusj o przysz這軼i Unii, jej efektywnej organizacji i r闚nocze郾ie rozszerzy obszar dobrobytu w Europie, umacniaj帷 jeszcze bardziej stref stabilno軼i i bezpiecze雟twa.

czwartek, 12 lipca 2007, wbartoszewski

Polecane wpisy