© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
M鎩 Nowak - Jeziora雟ki

Wst瘼 do ksi捫ki: Jaros豉w Kurski, „Jan Nowak – Jeziora雟ki. Emisariusz wolno軼i”, Wydawnictwo 安iat Ksi捫ki 2005, seria: „Autorytety”, ISBN 83-7391-994-5.

Dnia 28 wrze郾ia 1954 roku dozna貫m pozytywnego wstrz御u, kt鏎y zapocz徠kowa mia, w pewnym sensie, nowy wa積y rozdzia w moim 篡ciu. Zwolniony 16 sierpnia 1954 roku na p馧roczn przerw w odbywaniu kary z ci篹kiego wi瞛ienia w Raciborzu, pierwsze tygodnie odzyskanej po pi璚iu latach wolno軼i sp璠zi mia貫m na kuracji w Zakopanem. Dzi瘯i dawnemu koledze i szefowi z AK Adamowi Dobrowolskiemu, radcy prawnemu Zrzeszenia Prywatnego Handlu i Us逝g w Krakowie, ulokowany zosta貫m w domu wypoczynkowym tego zrzeszenia na Ch豉b闚ce. Po w豉軼iwym sezonie by貫m jedynym lokatorem i z Adamem Karpowiczem (ze znanej zakopia雟kiej rodziny, kierownikiem tego domu) spo篡wali鄉y owoce zakazane: s逝chali鄉y radia z zagranicy.

Radio Wolna Europa, bo o nim tu mowa, by這 praktycznie poj璚iem mi nieznanym. Gdy powsta這, w maju 1952 roku, by貫m jeszcze 軼i郵e izolowanym wi篥niem na oddziale R騧a雟kiego i Humera; potem jako wi瞛ie karny, skazany za szpiegostwo, nie mia貫m dost瘼u nawet do „Trybuny Ludu". Dziwna przewrotno嗆 losu chcia豉, 瞠 ledwie odetchn患szy g鏎skim powietrzem na tak zwanej wolno軼i, powr鏂i mia貫m mentalnie do wi瞛ienia - pierwsza audycja J霩efa 安iat造 o zbrodniach systemu trafi豉 w moim przypadku na wyj徠kowo podatnego s逝chacza. W ci庵u kilku dalszych dni i tygodni mia貫m zorientowa si w roli, jak odgrywa這 w RWE 鈔odowisko by造ch 穎軟ierzy AK, a szczeg鏊nie zast瘼ca dyrektora Tadeusz Zawadzki (Zenczykowski), znany z 1944 roku jako „Kania".

Jego charakterystyczny glos mia貫m zakodowany w uszach. Nazwisko czy pseudonim dyrektora - Jan Nowak - by這 mi nieznane; dopiero par lat p騧niej dowiedzia貫m si o jego wojennych losach - w BIP-ie, a tak瞠 i w pewnym zakresie w s逝瘺ie kurierskiej. Nasza osobista znajomo嗆, a potem przyja潯 zacz窸y si dopiero wiosn 1965 roku, gdy by貫m ju od p馧tora roku tajnym i dobrowolnym wsp馧pracownikiem RWE w Polsce, ale to zupe軟ie inna historia.

W ci庵u trzydziestu kilku lat miewa貫m okazje do wielogodzinnych rozm闚 z Janem Nowakiem-Jeziora雟kim o wojnie i o podziemiu, o Powstaniu i o polskim Londynie; prowadzili鄉y je ze wzajemnym zaufaniem i zrozumieniem - najpierw w r騜nych miejscach Europy, potem w Annandale pod Waszyngtonem, a pocz患szy od 1990 roku w Warszawie, gdzie cz瘰to bywa, a potem osiad. Sta si dla mnie jednym z najwa積iejszych ludzi w mojej biografii i patrzeniu na sprawy polskie, obok Tadeusza Zenczykowskiego, Stefana i Zofii Korbo雟kich, Edwarda Raczy雟kiego, Tadeusza i Wandy Pe販zy雟kich, Adama i Lidii Cio趾osz闚, Gustawa Herlinga-Grudzi雟kiego, Jerzego Lerskiego, Kazimierza Kumanieckiego, Zofii Kossak, ksi璠za Jana Ziei, aby ograniczy si tylko, pars pro toto, do przytoczenia nazwisk os鏏 og鏊nie znanych i - z jednym wyj徠kiem - dzi ju nie篡j帷ych.

Zdaj sobie spraw z powa積ej trudno軼i z uczciwym i pog喚bionym ustosunkowaniem si do zjawiska, jakim jest Zdzis豉w Jeziora雟ki – Jan Nowak w skomplikowanej historii politycznej i spo貫cznej Polski ostatnich dziesi璚ioleci, kt鏎e dane mu by這 tak interesuj帷o i czynnie prze篡.

Nieuleczalny romantyk osadzony uczuciowo w tradycji naszych walk niepodleg這軼iowych XIX stulecia, wielbiciel Pi連udskiego, dobrze jednak 鈍iadom wa積ej roli w historii Polski niekt鏎ych krytyk闚 czy przeciwnik闚 politycznych Marsza趾a. Realista - a nawet pragmatyk w wyborze dr鏬 post瘼owania w s逝瘺ie polskiej racji stanu, tak jak j rozumia.

Nieugi皻y w swoich przekonaniach religijnych syn Ko軼io豉 katolickiego - w pe軟i tolerancyjny wobec ludzi innych wyzna. Wierno嗆 przyjacio這m i 篡czliwo嗆 dla ludzi prowadzi造 go nieraz do granic naiwno軼i, ale d逝goletnie do鈍iadczenie 篡ciowe pozwoli這 na unikni璚ie powa積iejszych b喚d闚. Mia swoje osobiste 鈍i皻o軼i, osobiste tabu niepodlegaj帷e dyskusji. W mojej pami璚i wyra瘸 si to - obok trwa貫go uczucia do 穎ny („Grety”) i za jej 篡cia, i po jej 鄉ierci - w stosunku do suwerenno軼i Polski, wolnego pa雟twa wolnych ludzi w demokratycznym 鈍iecie, w stosunku do dzie豉 i ofiary ludzi Polskiego Pa雟twa Podziemnego i roli tego etapu dziej闚 w historii Polski i Polak闚, wreszcie w stosunku do kilkudziesi璚iu wa積ych dni naszego warszawskiego i polskiego losu - do Powstania Warszawskiego. Z rozdartym i obola造m sercem twierdzi Nowak, zawsze konsekwentnie, 瞠 nie mog這 ono nie wybuchn望. W kilka zaledwie dni po konferencji ja速a雟kiej, gdy Polacy w kraju i w wolnym 鈍iecie zaprz徠ni璚i byli problemami natury egzystencjalnej - porucznik Jan Nowak wyg豉sza 16 lutego 1945 roku w Caxton Hall w Londynie odczyt dla Anglik闚 o Powstaniu Warszawskim (opublikowany tam瞠 niebawem w postaci broszury).

Posta Jana Nowaka-Jeziora雟kiego pobudza b璠zie z pewno軼i przez d逝gie lata wielu czytelnik闚 jego ksi捫ek, a przede wszystkim Kuriera z Warszawy, Wojny w eterze i Polski z oddali, do refleksji o tym, jak by這, dlaczego tak by這, czy tak by musia這 i co z tego wynika.

Co z tego dla Polski wynika, dla Polak闚, dla ich m康ro軼i, rozs康ku i godno軼i - to w豉郾ie temat absorbuj帷y Janka do ostatniej godziny jego 篡cia. Jestem tego 鈍iadkiem.

Ksi捫ka Jaros豉wa Kurskiego stanowi w moim odczuciu udany krok w ukazaniu Jana Nowaka-Jeziora雟kiego w trudnych i czasem nierozwi您ywalnych okoliczno軼iach jego 篡cia i dzia豉nia, jak r闚nie jako cz這wieka niez這mnej - cho jak瞠 trudnej - wierno軼i przyj皻ym warto軼iom, kt鏎ym s逝篡 do ostatniego tchu.

Jaros豉w Kurski, „Jan Nowak – Jeziora雟ki. Emisariusz wolno軼i”, Wydawnictwo 安iat Ksi捫ki 2005, seria: „Autorytety”, ISBN 83-7391-994-5.

czwartek, 21 czerwca 2007, wbartoszewski

Polecane wpisy