© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2018
All rights reserved

Administracja serwisu:

Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Biblioteka Bartoszewskiego

“Tygodnik Powszechny” (Krak闚)

Nr 7 (3006) / 18. 02. 2007 r.

(Cykl: “Historia w Tygodniku” nr 2/11)

Pierwsza ksi捫ka Bartoszewskiego ukaza豉 si... bez jego wiedzy i zgody: w 1959 roku re磨mowy Zwi您ek Bojownik闚 o Wolno嗆 i Demokracj przedrukowa jego materia prasowy pod tytu貫m „Palmiry 1940–1941". W kolejnych dekadach Bartoszewski wyda 陰cznie kilkadziesi徠 ksi捫ek (i napisa ponad tysi帷 artyku堯w). Przedstawiamy tylko kilka z nich, te – naszym zdaniem – najwa積iejsze.

„Prawda o von dem Bachu" (1961) by豉 jego rzeczywistym debiutem ksi捫kowym. Ponad po這w ksi捫ki stanowi dokumenty, protoko造 z przes逝cha, fotokopie i fotografie. To mia盥膨cy akt oskar瞠nia genera豉 SS Ericha von dem Bacha, kata Powstania Warszawskiego. We wst瘼ie Bartoszewski wspomina wydarzenia sprzed kilku miesi璚y: w styczniu 1961 r. von dem Bach stan掖 przed s康em w Norymberdze za udzia w morderstwie... jednego cz這wieka, niejakiego Antona von Hohberg und Buchwald. Do zab鎩stwa dosz這 w 1934 r., w ramach porachunk闚 mi璠zy nazistami. Wyrok: 4,5 roku wi瞛ienia, z zaliczeniem aresztu 郵edczego. Za okoliczno嗆 豉godz帷 uznano, 瞠 by造 genera SS... nie by dot康 karany. Bartoszewski: „Rzeczywi軼ie, nie zosta ukarany za zbrodnie pope軟ione wobec wielu tysi璚y ludzi, kt鏎ych widowni by przede wszystkim 奸御k, ob霩 w O鈍i璚imiu, zaplecze frontu wschodniego w ZSRR, a nast瘼nie ca貫 Generalne Gubernatorstwo i wreszcie w 1944 roku – Warszawa".

„Ten jest z ojczyzny mojej" (1967) to opracowany wsp鏊nie z Zofi Lewin闚n zbi鏎 relacji o Polakach ratuj帷ych podczas wojny 砰d闚, kt鏎e nap造wa造 w odpowiedzi na apel opublikowany przez „Tygodnik". Dla wielu jest to wr璚z najwa積iejsza ksi捫ka Bartoszewskiego: najwa積iejsza, gdy zmieni豉 stereotypowe wyobra瞠nia. Bartoszewski i Lewin闚na byli w Polsce pierwszymi, kt鏎zy przywr鏂ili pami耩 o rodakach nios帷ych pomoc 篡dowskim s御iadom. Pierwszy nak豉d b造skawicznie znikn掖 z ksi璕ar. Drugie wydanie pojawi這 si dopiero w 1969 r., bo cenzura 膨da豉, by usun望 motto (wiersz Antoniego S這nimskiego). Na najnowsz edycj czekamy: wci捫 po 40 latach stanowi豉by wa磬i g這s w obecnych sporach.

„Warszawski pier軼ie 鄉ierci 1939–1944" (1967) zdoby pierwsz nagrod tygodnika „Polityka" w dziedzinie najnowszych dziej闚 Polski. Opracowanie otwiera czarna stronica ze skopiowanymi z muru s這wami, kt鏎e wi瞛ie wydrapa w katowni gestapo na Szucha: „ζtwo jest m闚i o Polsce, trudniej dla niej pracowa, jeszcze trudniej umrze, a najtrudniej cierpie". Liczby, daty, fotografie, fragmenty wspomnie. I nazwiska ofiar: zamieszczony na ko鎍u indeks ofiar terroru i cz這nk闚 podziemia liczy ponad sto g瘰to zadrukowanych stron. Bartoszewski chcia sp豉ci moralny d逝g i utrwali pami耩 o tych, kt鏎zy oddali 篡cie. „Warszawski pier軼ie 鄉ierci" zadaje k豉m przekonaniu, 瞠 鄉ier jednego cz這wieka jest tragedi, a milion闚 – statystyk.

„1859 dni Warszawy" (1974) ukazuje si po czteroletnim zakazie publikowania. To skrupulatna kronika okupowanego miasta. Tysi帷 osiemset pi耩dziesi徠 dziewi耩 dni – trzydzie軼i dni Wrze郾ia, tysi帷 siedemset sze嗆dziesi徠 sze嗆 dni okupacji i sze嗆dziesi徠 trzy dni Powstania. Nie brak informacji o temperaturze powietrza, zmianach w rozk豉dach tramwajowych, cenach jajek, nowych p造tach ze slowfoxem, programie dzielnicowych teatrzyk闚 czy tre軼i drobnych og這sze prasowych. O ksi捫ce pisze Stefan Kisielewski w swoim „Dzienniku": „Przypominanie, i przed epok obecnego w豉dcy by豉 epoka w豉dcy innego, to rzeczywi軼ie z豉manie orwellowskiej regu造". Regu造, kt鏎a ka瞠 zapomina o przesz這軼i, jak rzeczywi軼ie by豉. Nic dziwnego, 瞠 do kontrataku przesz造 re磨mowe gazety: miesi璚znik „Wojsko Ludowe" pi皻nowa ksi捫k za rzekome fa連zerstwa, zarzucaj帷 Bartoszewskiemu, 瞠 patrzy na okupacj przez pryzmat „dzia豉lno軼i podziemia zwi您anego z rz康em emigracyjnym, przy czym czyni to w spos鏏 jednostronny, gdy z regu造 eksponuje fakty o antyhitlerowskiej, patriotycznej i obywatelskiej wymowie". G堯wny Urz康 Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk zastrzeg, 瞠 bez konsultacji z kierownictwem nie wolno zezwala na druk jakichkolwiek recenzji „1859 dni Warszawy". Natomiast Radio Wolna Europa og這si這 kronik najlepsz ksi捫k roku opublikowan w kraju

„Warto by przyzwoitym" (1983) zacz窸o si od szkicu wspomnieniowego „Jesie nadziei. Warto by przyzwoitym", kt鏎y Bartoszewski przygotowa wsp鏊nie z przyjacielem Reinholdem Lehmannem dla niemieckiego wydawnictwa „Herder". Wydawnictwa drugiego obiegu w Polsce przet逝maczy造 i wyda造 publikacj. Dzi warto si璕n望 po wydanie najnowsze, opracowane i uzupe軟ione w dominika雟kim wydawnictwie „W drodze". Znalaz造 si tu nie tylko rozdzia造 wspomnieniowe, ale r闚nie artyku造 i przem闚ienia Bartoszewskiego. Wi瘯szo嗆 czytelnik闚 uwa瘸 „Warto by przyzwoitym" za napisany 篡ciem traktat moralny. A autor powtarza na licznych spotkaniach, 瞠 warto by przyzwoitym, co nie znaczy, 瞠 zawsze si to op豉ca.

„Dni walcz帷ej stolicy" (1984) to opublikowany przez londy雟ki „Aneks" i warszawskie drugoobiegowe wydawnictwo „Kr庵" cykl 67 audycji dokumentalnych, nagranych w 1981 r. To kronika Powstania, dzie po dniu. I charakterystyczna dla pisarstwa historycznego Bartoszewskiego ksi捫ka: cho by uczestnikiem opisywanych wydarze, nie znajdziemy na jej stronicach w徠k闚 osobistych. Tylko fakty, dokumenty, cytaty, wspomnienia – ale tak skomponowane, 瞠 kronik czyta si jak wartk narracj literack. Przez lata „Dni walcz帷ej stolicy" stanowi造 substytut Muzeum Powstania Warszawskiego.

„Moja Jerozolima, m鎩 Izrael" (2004) to rozmowa z Bartoszewskim prowadzona przez Joann Szwedowsk; mowa jest o w徠kach 篡dowskich w jego 篡ciu, od dzieci雟twa przez „疾got" po dzia豉lno嗆 w MSZ. Smaczkiem s przedruki dokument闚 z IPN. Ksi捫k otwiera wst瘼: „Nikt nie mo瞠 o sobie powiedzie, 瞠 zrobi do嗆, poza tymi, kt鏎zy zgin瘭i, nios帷 innym pomoc. Jedynie ci zrobili do嗆".

„Dziennik z internowania" (2006) cho w豉軼iwie nale瘸這by wpisa dat: 1981–1982. Pisa go Bartoszewski podczas internowania w Jaworzu. „安iat Ksi捫ki" opublikowa teraz nie tylko zapiski, ale tak瞠 „Ksi璕 Pami徠kow", kt鏎 wsp馧internowani przygotowali z okazji 60. urodzin – 40. rocznicy debiutu pisarskiego Bartoszewskiego. To by zwyk造 szkolny brulion, ale jaka uczta na 116 stronach... Gatunki: wspomnienia, drobna eseistyka, 篡czenia, bia貫 wiersze, ballada (o ekstremie), fraszki, a nawet projekt umowy z Niezale積 Oficyn Wydawnicz na opublikowanie 50 tys. egzemplarzy dzie zebranych Bartoszewskiego. Autorzy: m.in. Mazowiecki, Woroszylski, Geremek, Wierzbicki, Ma豉chowski, Szpota雟ki, Jedlicki. Bartoszewskiego nazywa si w ksi璠ze: Kustoszem Pami璚i Narodowej, Wielkim Preceptorem Wsp馧czesnej Historii Polski, Komendantem, Wasz Komendanck Mo軼i, Rozdawc Generalnym, Otwieraczem Spotka i Mistrzem Sztuki Pogodnego Kiblowania.

„W豉dys豉w Bartoszewski. Wywiad rzeka" (2006) – przeprowadzony przez Micha豉 Komara. Tu przed opublikowaniem naszego dodatku, wywiad otrzyma nagrod czytelnik闚 Empiku za najlepiej sprzedaj帷 si ksi捫k z dziedziny literatury faktu w 2006 r. Kto nie wierzy, 瞠 Bartoszewski jest chodz帷 histori XX w., a na dodatek kopalni anegdot, niech zasi康zie do lektury. A kto chce 郵edzi na bie膨co, co dzieje si w jego 篡ciu, niech odwiedza stron: http://wladyslawbartoszewski.blox.pl.

MAREK ZAJ。

pi徠ek, 02 marca 2007, wbartoszewski

Polecane wpisy