© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
17 cech porz康nego cz這wieka (IV)

„Gazeta Wyborcza” (Warszawa)

Nr 40, 16. – 17. 02. 2002 r.

17. Je郵i kto jeszcze ma w徠pliwo軼i, kim jest XYZ, to za chwilk pojmie wszystko. Polak闚 pracowitych, odwa積ych, patriotycznych, dyskretnych, a nawet pozbawionych brzydkiego uczucia nienawi軼i - by這 i jest na szcz窷cie wielu. On jednak w latach okupacji potrafi robi rzeczy, na kt鏎e decydowali si naprawd nieliczni.

O atmosferze, jaka w闚czas panowa豉 w niekt鏎ych 鈔odowiskach polskiego spo貫cze雟twa, pisze si ostatnio wiele. Zag豉da 砰d闚 nie wszystkich martwi豉, nieliczni decydowali si pom鏂 zagro穎nym. Nasz bohater unika jednak zdecydowanego pot瘼iania Polak闚 za tamten czas. Ma powody - nawet niekt鏎e sztandarowe postacie obozu narodowego potrafi造 wyj嗆 poza sw鎩 standard my郵enia. Tak by這 z Zofi Kossak-Szczuck. To ona jest autork s造nnej ulotki z 1942 roku, w kt鏎ej, upieraj帷 si, 瞠 砰dzi s "politycznymi, gospodarczymi i ideowymi wrogami Polski", z pasj protestowa豉 przeciw Zag豉dzie i wzywa豉 do pomocy zagro穎nym. A nasz XYZ by pod jej wielkim wp造wem. Wp造w Zofii Kossak by jedn z przyczyn, dla kt鏎ych zaanga穎wa si w 1942 w powstanie 疾goty - Rady Pomocy 砰dom. To jeszcze jedno z wielkich osi庵ni耩 polskiego pa雟twa podziemnego - w czasach, gdy Polakom za najmniejszy przejaw pomocy 砰dom grozi 鄉ier, przy Delegaturze Rz康u RP na Kraj powstaje tajna organizacja spo貫czna. To ona pomaga materialnie, zapewnia schronienie i dostarcza fa連zywe dokumenty 砰dom pozostaj帷ym poza gettem. To ona po鈔edniczy w przerzucie na Zach鏚 dokument闚 i relacji opisuj帷ych Szoah. To ona wreszcie aktywnie pomaga tym, kt鏎ym z getta udaje si uciec. Dzi nie ulega w徠pliwo軼i, 瞠 bez 疾goty Zag豉da by豉by jeszcze bardziej skuteczna.

Dla podej軼ia XYZ-a do stosunk闚 z 砰dami wa積y by niew徠pliwie dom rodzinny. "Wyrasta貫m na granicy polskiej i 篡dowskiej cz窷ci miasta. Jedyny goj w鈔鏚 dzieci - uczy貫m si, jak by mniejszo軼i. Nauczy貫m si jidysz. Ale dopiero w czasie wojny dowiadywa貫m si, kto z przyjaci馧, kt鏎zy przychodzili do rodzic闚, by 砰dem".

Do鈍iadczenie Holocaustu zawa篡這 na dalszych losach XYZ-a.

Zaraz po wojnie - nim jeszcze go aresztowano - pr鏏owa wyja郾i niekt鏎e zab鎩stwa dokonane przez Polak闚 na znanych Polakach 篡dowskiego pochodzenia (oficera AK Ludwika Widerszala, wydanie Niemcom prof. Marcelego Handelsmana, kt鏎y potem zgin掖 w obozie).

R闚nocze郾ie za這篡 z Adolfem Bermanem, 篡dowskim dzia豉czem konspiracyjnym okresu wojny, Lig do Walki z Rasizmem. I cho szybko zauwa篡li, 瞠 w豉dzom zale篡 raczej na walce z rasizmem w USA, to jednak mia這 to wa積y wp造w na biografi XYZ-a. To Berman, korzystaj帷 ze swoich koneksji, wyci庵n掖 go z wi瞛ienia w 1948 roku. Dlatego dzi na zarzuty "砰dzi wydawali nas Sowietom" spokojnie odpowiada: "Mnie nie wydawali, mnie wykupywali".

We wszystkich nast瘼nych latach by r闚nie zaanga穎wany w sprawy polsko-篡dowskie. Pisa o powstaniu w getcie, ju w latach 60. nawi您a kontakty z historykami z Izraela, tam pojecha w swoj pierwsz podr騜 zagraniczn po wojnie (odebra medal "Sprawiedliwy w鈔鏚 Narod闚 安iata"). Ksi捫ka "Ten jest z ojczyzny mojej - Polacy z pomoc 砰dom 1939-1945" (1967), w kt鏎ej wsp鏊nie z Zofi Lewin闚n umie軼i setki relacji z Zag豉dy, sta豉 si wydarzeniem nie tylko ksi捫kowym.

Kiedy wi璚 XYZ zosta ministrem spraw zagranicznych, a by ju r闚nocze郾ie honorowym obywatelem Izraela, jeden z jego izraelskich przyjaci馧 powiedzia: "Nad Jordanem zdarzaj si cuda. Izrael nie istnieje jeszcze 50 lat, a ju ma naraz dw鏂h ministr闚 zagranicznych".

Jeszcze lepszym przyk豉dem bezinteresownej przyzwoito軼i jest rok 1974, gdy XYZ zacz掖 si domaga uwolnienia z wi瞛ienia Stefana Niesio這wskiego oraz braci Andrzeja i Benedykta Czum闚 z obcej zapewne XYZ-owi politycznie organizacji Ruch.

Wspomnienia naszego bohatera (nadmiernie lakoniczne, bo powsta造 jeszcze za komuny i o wielu sprawach lepiej by這 milcze) nosz tytu, kt鏎y szybko zyska samodzieln s豉w: "Warto by przyzwoitym".

"Gdy sprowadzimy okre郵enie »warto« do pieni璠zy, to mo積a si zastanawia, co warto. Tak si zastanawia cz這wiek, kt鏎y zaci庵a kredyt bankowy albo wchodzi w biznes. Ale je瞠li przyj望, 瞠 s這wo »warto« jest pochodne od s這wa »warto嗆«, to jeste鄉y bli瞠j tego my郵enia, kt鏎e na najwy窺zym pi皻rze reprezentuje powszechnie ceniony Karol Wojty豉, stale przypominaj帷 o hierarchii warto軼i. Nie jestem ani filozofem, ani teologiem. Nie mam gotowych odpowiedzi. Jestem zwyk造m cz這wiekiem, lecz staram si my郵e! A mo瞠 w pewnym momencie, kiedy si nie jest ju w m這dym czy 鈔ednim wieku, chodzi o to, 瞠by spogl康a na siebie w lustro bez obrzydzenia? To te mo瞠 by warto嗆, z kt鏎 si ko鎍zy w璠r闚k ziemsk. Warto嗆, kt鏎 respektuj cz這nkowie rodziny, znajomi, przyjaciele, nawet obcy ludzie! No wi璚... warto".

Dobrze napisane. Ale do nas jeszcze bardziej przemawiaj w przypadku tej biografii s這wa innego wielkiego Polaka, Antoniego S這nimskiego (notabene - przyjaciela XYZ-a): "Jak nie wiesz, jak si zachowa - na wszelki wypadek zachowaj si przyzwoicie".

XYZ mia tysi帷e chwil takich, w kt鏎ych nie zachowywa si jak Bogus豉w Linda 豉mane przez James Bond. Setki takich, w kt鏎ych wr璚z z za這瞠nia nie chcia by bohaterem. Ba, dziesi徠ki takich, w kt鏎ych pope軟ia gafy, niezr璚zno軼i czy nawet o郵e b喚dy. A jednak ma taki 篡ciorys, przy kt鏎ym Koh-I-Noor, najczystszy diament 鈍iata, jest tylko zwyk造m kamykiem.

Mo瞠 w豉郾ie dlatego, i nigdy nie udawa, 瞠 jest nieomylny - na wszelki wypadek zawsze pami皻a, co wypada, a czego nie.

Naliczyli鄉y siedemna軼ie cech XYZ-a. Na pewno wiele pomin瘭i鄉y. Jego biografi mo積a by obdzieli jakie trzydzie軼i sze嗆 os鏏. Ale w jednym zbiorze wyst瘼uj tylko w jednym cz這wieku. Panu Profesorowi W豉dys豉wowi Bartoszewskiemu 篡czymy wszystkiego najlepszego z okazji 80. rocznicy urodzin!

Witold Bere

Jerzy Skoczylas

czwartek, 16 listopada 2006, wbartoszewski

Polecane wpisy

  • W豉dys豉w Bartoszewski w Salonie Pisarzy

    “Gazeta Wyborcza” (“Sto貫czna”) Nr ... / 26.03.2002 r. W 鈔od w Bibliotece Narodowej w Salonie Pisarzy spotka si z czytelnikami prof.

  • 17 cech porz康nego cz這wieka (I)

    „Gazeta Wyborcza” (Warszawa) Nr 40, 16. – 17. 02. 2002 r. Przeczytaj ten tekst, nie patrz帷 na zako鎍zenie, i odpowiedz, o kim mowa W dyskusja

  • 17 cech porz康nego cz這wieka (II)

    „Gazeta Wyborcza” (Warszawa) Nr 40, 16. – 17. 02. 2002 r. 7. M闚i帷 serio: w przeciwie雟twie do tych, kt鏎zy stracili zdrowie, walcz帷 z PRL-