© W豉dys豉w Bartoszewski
Warszawa 2006-2017
All rights reserved

Administracja serwisu:
Mariusz Kubik

Stowarzyszenie Pracownik闚, Wsp馧pracownik闚 i Przyjaci馧 Rozg這郾i Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziora雟kiego

Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziora雟kiego / www.wolnaeuropa.pl



Materia造 - zdj璚ia, teksty, multimedia, elementy grafiki, zawarte na niniejszej stronie i jej podstronach chronione s prawem autorskim (na mocy: Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83, Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych).


Blog > Komentarze do wpisu
Nie ma pokoju bez wolno軼i (III)

Przem闚ienie na uroczysto軼i wr璚zenia Nagrody Pokojowej Ksi璕arstwa Niemieckiego 1986 (Frankfurt nad Menem, RFN, 5. 10. 1986 r.)

"Kultura" (Pary)

Nr 11 (470) / listopad 1986

Tak zwane przezwyci篹enie przesz這軼i jest osi庵alne przede wszystkim przez zbli瞠nie i wzajemne lepsze rozumienie si jak najwi瘯szej liczby ludzi. Ca趾owite pojednanie narod闚 jest —jak z wielu do鈍iadcze historycznych wynika — procesem psychologicznie i spo貫cznie du穎 trudniejszym i bardziej przewlek造m ni ewentualne polityczne porozumienie pa雟tw. Deklaracje instytucji i uk豉dy polityk闚 stanowi powinny raczej otwarcie szerszej drogi dla naturalnych i spontanicznych kontakt闚 ludzi, ni by traktowane jako rozwi您anie problemu samo w sobie.

Nie mam zamiaru unika tak zwanych problem闚 dra磧iwych. W pe軟i rozumiem, 瞠 dla wielu Niemc闚 nale篡 do nich problem tak zwanych ziem nad Odr i Nys. Obecno嗆 dzi oko這 11 milion闚 Polak闚 na tych ziemiach uwa瘸 nale篡 za bezpo鈔edni skutek drugiej wojny 鈍iatowej zainicjowanej przez Trzeci Rzesz. Pozwol sobie powo豉 si tu ponownie na maj帷 dla wielu z nas — i to zar闚no Niemc闚, jak i Polak闚 — prze這mowe znaczenie psychologiczne i moralne wypowied prezydenta RFN Richarda von Weizs踄kera w czasie Godziny Pami璚i w niemieckim Bundestagu dnia 8 maja 1985 roku:

Hitler d捫y do panowania nad Europ i to drog wojny. Szuka wi璚 do niej sposobno軼i, a znalaz jaw Polsce. 23 maja 1939 roku o鈍iadczy przed niemieck generalicj: „Dalsze sukcesy sanie do osi庵ni璚ia bez rozlewu krwi... Gda雟k nie jest celem, o kt鏎y chodzi. Dla nas istotne jest rozszerzenie przestrzeni 篡ciowej na Wschodzie i zabezpieczenie po篡wienia. Odpada wi璚 problem oszcz璠zania Polski, pozostaje decyzja zaatakowania jej przy pierwszej nadarzaj帷ej si okazji. [...] Trzeba d捫y do zadania nieprzyjacielowi od razu powa積ego ciosu lub do jego ca趾owitego zniszczenia. Prawo czy bezprawie albo traktaty nie odgrywaj tu 瘸dnej roli".

23 sierpnia zawarty zosta niemiecko-sowiecki pakt o nieagresji. Tajne klauzule regulowa造 przewidziany rozbi鏎 Polski. Pakt ten zosta zawarty w celu u豉twienia Hitlerowi wkroczenia do Polski. 荑czesne kierownictwo Zwi您ku Sowieckiego zdawa這 sobie w pe軟i z tego spraw. Dla wszystkich ludzi politycznie my郵帷ych w owym czasie by這 oczywiste, 瞠 pakt niemiecko-sowiecki oznacza atak Hitlera na Polsk, a tym samym drug wojn 鈍iatow. Nie zmniejsza to niemieckiej winy za jej wybuch. Zwi您ek Sowiecki godzi si na wojn innych narod闚, aby przy tym skorzysta. Ale inicjatywa wojny wysz豉 od Niemiec, nie od Zwi您ku Sowieckiego. Hitler by tym, kt鏎y u篡 przemocy. Wybuch drugiej wojny 鈍iatowej pozostanie zwi您any z imieniem Niemiec.

W czasie tej wojny re磨m narodowosocjalistyczny uciska i poni瘸 wiele narod闚. W ko鎍u pozosta tylko jeden nar鏚 do uciskania, zniewolenia i zha鎟ienia: w豉sny nar鏚, niemiecki. Hitler wielokrotnie powtarza: „Je郵i nar鏚 niemiecki nie jest w stanie tej wojny wygra, niech raczej zginie".

Inne narody pad造 najpierw ofiar wojny id帷ej z Niemiec, zanim sami stali鄉y si ofiar naszej w豉snej wojny.

Uciekinierzy, wygnani, przesiedle鎍y — wszyscy oni nale膨 do ofiar tej wojny, podobnie jak ci Polacy, kt鏎zy w konsekwencji drugiej wojny 鈍iatowej utracili swoj bli窺z ojczyzn we Lwowie, Wilnie czy gdzie indziej na Wschodzie. Tragicznie zawik豉ne okoliczno軼i historyczne i polityczne doprowadzi造 do tego, 瞠 Polacy mo瞠 lepiej od wielu innych narod闚 w Europie, s w stanie zrozumie cierpienia i trudno軼i ludzi, kt鏎zy byli zmuszeni porzuci sw ojczyzn, rozumiej te problem podzia逝 narodu, bo sami go prze篡li. Pozbawienie ludzi ich 軼is貫j ojczyzny nigdy nie jest samo w sobie czynem dobrym, zawsze z造m, nawet je郵i nie wida innego wyj軼ia w okre郵onej sytuacji historycznej i politycznej. Polacy przybywaj帷y ze wschodu Polski na Dolny 奸御k czy Pomorze Zachodnie w pierwszych miesi帷ach po wojnie zapewne bardziej odczuwali tragizm swego losu ni rado嗆 ze zwyci瘰twa...

Gdyby mi kto — niespe軟a dziewi皻nastoletniemu w闚czas Polakowi z Warszawy, dr膨cemu z zimna, g這du i l瘯u w zimie 1940 roku, na placu apelowym w O鈍i璚imiu, pozbawionemu twarzy i imienia Schutzh輎tling Pole nr 4427 — powiedzia, 瞠 w wymiarze jednego mojego 篡cia doczekam przeobra瞠nia wi瘯szo軼i Niemc闚 w spo貫cze雟two rz康z帷e si prawami humanitaryzmu i 篡j帷e w praworz康nym europejskim pa雟twie demokracji parlamentarnej, uzna豚ym to by mo瞠 za optymistyczne marzenie utopisty. Mo磧iwo嗆 za akceptacji Polak闚 przez Niemc闚, odej軼ia od do嗆 powszechnego ju w XIX wieku i utrzymywanego potem stereotypu Polaka jako cz這wieka stoj帷ego niejako z natury ni瞠j ni Niemiec, wydawa豉 si ma這 prawdopodobna. I cho do dzi dyskutowa by mo積a, czy i w jakim zakresie przezwyci篹one zosta造 stereotypy w my郵eniu Niemc闚 o Polakach i Polak闚 o Niemcach, to jednak pi瘯na uroczysto嗆, w kt鏎ej dzi uczestniczymy w tym historycznym gmachu, zdaje si stanowi nie ca趾iem pozbawione znaczenia wydarzenie na drodze przeobra瞠 budz帷ych nadzieje i pozwalaj帷ych na nieco optymizmu. Oto jeden z poni瘸nych i odcz這wieczanych, ale nieponi穎nych i nieodcz這wieczonych Polak闚 uznany zosta przez gremium reprezentuj帷e niew徠pliwie elit dzisiejszego spo貫cze雟twa niemieckiego za godnego wyr騜nienia nagrod przyznawan za dzia豉lno嗆 na rzecz pokoju. W orzeczeniu jury, kt鏎e podnosi warto嗆 dzia豉 odrzucaj帷ych stosowanie przemocy i nienawi軼i, widz po鈔ednie uznanie dla drogi tych wszystkich moich rodak闚, a jest ich wiele milion闚, kt鏎zy z ogromn ofiarno軼i, cichym uporem, a przy tym du穎 wi瘯szym poczuciem realizmu, ni to jest cz瘰to Polakom przypisywane, podnosz g這s w obronie podstawowych warto軼i etycznych i spo貫cznych, 膨daj poszanowania praw cz這wieka do godnego i wolnego 篡cia, prawa robotnika, pracownika i ch這pa do wsp馧zarz康zania w豉snym pa雟twem. Mam tu na my郵i ten pot篹ny ruch spo貫czny, kt鏎y w ci庵u kr鏒kiego okresu kilkunastu miesi璚y uzyska mo積o嗆 akceptowanego przez w豉dze pa雟twowe PRL-u dzia豉nia, znany pod nazw „Solidarno嗆", jak te i tych, kt鏎zy do dzi, w imi tych samych zasad moralnych i ideowych walcz bez u篡cia si造, trafiaj do wi瞛ie i podlegaj innym prze郵adowaniom i trudno軼iom.

Powstanie Zwi您ku Zawodowego „Solidarno嗆" i rozw鎩 zwi您anego z nimi ruchu spo貫cznego by造 w豉軼iwie sui generis kontynuacj postawy przywi您ania Polak闚 do wolno軼i udokumentowanej ju w historii wielokrotnie. Idee tego ruchu, jego dzia豉nie na rzecz ludzi pracy, jego uparte d捫enie do rozstrzygania spornych problem闚 na drodze uczciwego dialogu wspiera te jednoznacznie w swych wypowiedziach tak wielki autorytet naszych czas闚, jak Papie Jan Pawe II.

W okresie ostatnich kilku lat bardzo wielu ludzi dobrej woli w Niemczech udziela這 w duchu mi這軼i bli幡iego i solidarno軼i znacznej pomocy spo貫cze雟twu polskiemu. Pe軟e znaczenie psychologiczne tego faktu mo瞠 okaza si w przysz這軼i donio郵ejsze ni jego niew徠pliwe znaczenie materialne.

Wsp馧czesny niemiecki historyk Europy Wschodniej, profesor J顤g K. Hoensch, w swej wydanej przed trzema laty Geschichte Polens, rozwa瘸j帷 aktualn sytuacj Polski i Polak闚, twierdzi, 瞠:

W Polsce rozwin窸a si nowoczesna, dojrza豉, zr騜nicowana i pewna siebie formacja spo貫czna, kt鏎 陰czy ze zmiennym biegiem historii narodu 篡wa 鈍iadomo嗆 tradycji, 瘸rliwy patriotyzm i g喚bokie, emocjonalne przywi您anie do Ko軼io豉 katolickiego. Gwarancj konstruktywnego przezwyci篹enia nadal istniej帷ych powa積ych problem闚 wsp馧czesnych jest wiara w opanowanie wielorakich niebezpiecze雟tw przesz這軼i, zagra瘸j帷ych suwerenno軼i i etnicznej substancji Polski, przekonanie o dysponowaniu najczcigodniejszymi cnotami zachodnio - europejsko - chrze軼ija雟kiej kultury, niez豉mana witalno嗆 i umiej皻no嗆 regeneracji oraz zapa do kszta販enia si i solidarno嗆 narodowa.

Ocena ta jest by mo瞠 nadmiernie optymistyczna. W ka盥ym razie jednak Polacy licz na zrozumienie i solidarno嗆 spo貫cze雟twa niemieckiego, kt鏎e sta si mog wa積ym czynnikiem w budowie most闚 mi璠zy naszymi narodami. Mo瞠 i mnie b璠zie dane nadal w tym wsp馧uczestniczy.

Nagrod Pokojow Ksi璕arstwa Niemieckiego, przyznawan dorocznie od 1950 r., wyr騜nieni byli m.in.: Albert Schweitzer, Romano Guardini, Martin Buber, Reinhold Schneider, Karl Jaspers, kard. Augustin Bea, brat Roger z Taize, Manes Sperber, a z Polak闚: Janusz Korczak (po鄉iertnie, 1972) i Leszek Ko豉kowski (1977). Laudatio przy wr璚zaniu nagrody w 1986 r. wyg這si 闚czesny minister nauki i kultury Bawarii prof. Hans Maier. Pierwodruk tekstu ukaza si w „Kulturze" (Pary), nr 11/470, z listopada 1986 r., pr鏏a og這szenia go przez „Tygodnik Powszechny" (w numerze z 12 X 1986 r.) udaremniona zosta豉 przez cenzur.

pi徠ek, 27 pa寮ziernika 2006, wbartoszewski

Polecane wpisy